Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Ἔχουν δυστυχῶς προβληθεῖ ἀπαράδεκτες δογματικὲς παρερμηνεῖες, γιὰ νὰ προσδοθεῖ ἄλλη χροιὰ στὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι τέτοιες παρερμηνεῖες εἶναι πρωτόγνωρες στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ἂν οἱ Παπικοὶ πρόβαλλαν τέτοιες ἀπαράδεκτες δογματικὲς παρερμηνεῖες, ἡ Ἐκκλησία σίγουρα θὰ τὶς ἀνασκεύαζε.
Μία ἀπὸ τὶς χαρακτηριστικὲς περιπτώσεις τέτοιων παρερμηνειῶν εἶναι καὶ αὐτὴ ποὺ πρόβαλε ὁ νῦν Σεβασμιώτατος Ἀμερικῆς Ἐλπιδοφόρος, τότε Μητροπολίτης Προύσης.
Σὲ κείμενο ἡμερομηνίας 8 Ἰανουαρίου 2014, ποὺ δημοσιεύτηκε στὸ ἱστολόγιο Ἀναστάσιος, τὸ ὁποῖο τιτλοφορεῖτο “Primus sine paribus: Ἀπάντησις εἰς τὸ περὶ πρωτείου κείμενον τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας”, τοῦ νῦν Ἀρχιεπισκόπου Ἀμερικῆς, τότε Μητροπολίτου Προύσης, Καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ., ὅπου κατεγράφοντο μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς: “Παλαιόθεν καὶ συστηματικῶς ἡ Ἐκκλησία ἐξέλαβε τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς ὡς τὸν Πρῶτον («ἡ μοναρχία τοῦ Πατρὸς») τῆς κοινωνίας τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος”.
Καὶ κάτωθεν τοῦ ἐν λόγῳ κειμένου ἡ παραπομπὴ μὲ ἀρ. 9 καταγράφει τὰ ἑξῆς: [“Ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, γράφει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος εἰς τὸν Τρίτον Θεολογικόν του Λόγον (ΒΕΠΕΣ, 59, σ.239). Ἡ ἔννοια τῆς μοναρχίας συνάδει πρὸς τὴν «τάξιν θεολογίας» (Θεολογικὸς Πέμπτος, σ.279). Ἡ Παναγία Τριὰς δὲν ἀποτελεῖ μίαν ὁμοσπονδίαν προσώπων. Ὁ Θεολόγος τῶν Πατέρων ὁμιλεῖ περὶ μοναρχίας καὶ πρωτείου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός].
Τὸ περὶ μοναρχίας ὅμως, ποὺ ἀναφέρει ὁ μεγάλος αὐτὸς Ἅγιος τῆς Ἐκκλησίας μας, “περιγράφει ἓν πρόσωπον”; Αὐτὸ ἤθελε νὰ πεῖ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος; Ἂν ἀνατρέξουμε στὸν Τρίτον Θεολογικὸν Λόγον τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου, θὰ παρατηρήσουμε ὅτι εἰς τὸ “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, συμπληρώνει τὰ ἑξῆς: “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον· μοναρχία δέ, οὐχ ἥν ἓν περιγράφει πρόσωπον· ἔστι γὰρ καὶ τὸ ἓν στασιάζον πρὸς ἑαυτὸ πολλὰ καθίστασθαι·ἀλλ’ ἥν φύσεως ὁμοτιμία συνίστησι, καὶ γνώμης σύμπνοια, καὶ ταυτότης κινήσεως καὶ πρὸς τὸ ἓν τῶν ἐξ αὐτοῦ σύννευσις, ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ τῆς γεννητῆς φύσεως, ὥστε κἄν ἀριθμῷ διαφέρῃ, τῇ γὲ οὐσίᾳ μὴ τέμνεσθαι”.
Ἀναφέροντας ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τὸ “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, ἐπεξηγεῖ τί ἐννοεῖ, προσθέτοντας τὸ “μοναρχία δέ, οὐχ ἥν ἓν περιγράφει πρόσωπον”, στὸν ὁμολογιακὸ αὐτὸν Λόγον του περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος εἶναι σαφέστατος καὶ δὲν ἐπιδέχεται ἄλλη ἑρμηνεία ἡ ρήση τοῦ αὐτή.
Ἂν διαβάσει κανεὶς τὸν Θεολογικὸν αὐτὸν Λόγον περὶ τοῦ Υἱοῦ (Γ΄ Λόγον) τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ὅσο καὶ τὸν Θεολογικὸν αὐτοῦ Λόγον περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Ε΄ Λόγον), ἀντιλαμβάνεται τὴν ὁμολογιακὴ σκοπιμότητα τῆς γραφῆς των καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν παρέχεται ἡ δυνατότητα ἐρεισμάτων καὶ παραλληλισμῶν σὲ πρωτειακὰ ἐπιχειρήματα. Μία τέτοια προσπάθεια παραλληλισμῶν ἀπὸ ἕνα τέτοιο δογματικὸ κείμενο, δὲν ὁδηγεῖ σὲ ἀλλοιώσεις τοῦ θεολογικοῦ βάθους τῶν Θεολογικῶν αὐτῶν Λόγων τοῦ μεγάλου αὐτοῦ Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας μας;
“Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ πατήρ· ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ υἱός· ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ ἄλλος παράκλητος· ἦν, καὶ ἦν, καὶ ἦν· ἀλλ’ ἓν ἦν. Φῶς καὶ φῶς, καὶ φῶς· ἀλλ’ ἓν φῶς, εἷς Θεὸς” (Θεολογικὸς Πέμπτος). Αὐτὸ ἤθελε νὰ καταδείξει ὁ Ἅγιος. Ὁ Πέμπτος Θεολογικὸς Λόγος τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἀπαντᾶ στοὺς Πνευματομάχους. Καμιὰ ὑπόνοια παραλληλισμοῦ μὲ ὁποιοδήποτε “πρωτεῖο” δὲν ἄφηνε ὁ Ἅγιος.
Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τονίζει ὅτι “ἡμῖν εἷς Θεὸς” καὶ αὐτὸ εἶναι ποὺ θέλει νὰ δείξει ὁ Ἅγιος. Αὐτὸ εἶναι ποὺ θέλει νὰ καταδείξει ὁ Ἅγιος καὶ ὄχι “πρωτεῖο” ἀνάλογο μὲ αὐτὸ ποὺ ἐπιχειρεῖται στὸ ἐν λόγῳ κείμενο.
“Ὅταν μὲν οὖν πρὸς τὴν θεότητα βλέψωμεν, καὶ τὴν πρώτην αἰτίαν, καὶ τὴν μοναρχίαν, ἓν ἡμῖν τὸ φανταζόμενον· ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, καὶ τὰ ἐκ τῆς πρώτης αἰτίας ἀχρόνως ἐκεῖθεν ὄντα καὶ ὁμοδόξως, τρία τὰ προσκυνούμενα”, ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (Ε΄ Λόγον). Ἀλλοιώνεται ὁ Πέμπτος Θεολογικὸς Λόγος τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου μὲ “πρωτειακοὺς” παραλληλισμούς.
Εἰσάγεται μία καινοφανὴς ἔννοια γιὰ τὸν Θεὸ Πατέρα, ἡ ἔννοια δηλαδὴ τοῦ πρωτείου τοῦ Πατρός, μὲ τὴν ἔννοια ἑνὸς πρωτόγνωρου πρωτείου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου.
Ὁ νῦν Σεβασμιώτατος Ἀμερικῆς Ἐλπιδοφόρος, τότε Μητροπολίτης Προύσης, προσέδωσε ἄλλη χροιὰ στὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, προβαίνοντας σὲ πρωτόγνωρη παρερμηνεία στὸ ἀναφερόμενο ἀπὸ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸν Θεολόγο, περὶ τῆς “μοναρχίας τοῦ Πατρός”.
Τὸ ἐνδεχόμενο νὰ εἶναι ὁ Σεβ. Ἀμερικῆς ὁ ἑπόμενος Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, κάνει τὸν προβληματισμό μας ἀκόμα πιὸ ἔντονο, καθότι ἡ διαφορετικὴ χροιὰ ποὺ προσδίδει, γιὰ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου μὲ τέτοια καινοφανῆ θέση, παραχωρεῖ ἕνα ἀκόμα ἐπιχείρημα στὶς περὶ “πρωτείου” διεκδικήσεις τοῦ Παπισμοῦ, πέραν φυσικὰ τῆς δογματικῆς παρερμηνείας.