Τοῦ κ. Χρήστου Ἰ. Π. Κολοβοῦ*
Ὁ νέος ὑπερδιπλασιασμὸς τῆς τιμῆς τοῦ φυσικοῦ ἀερίου μέσα σὲ μόλις δύο ἡμέρες ἀπέδειξε τὴν πλήρη ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς ποὺ ἀντικατέστησε ἆρον – ἆρον τὸν ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη μὲ ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟ φυσικὸ ἀέριο. Στὰ 65,5€/MWh βρέθηκε τὸ πρωὶ τῆς Τρίτης 3/3/2026 ἡ τιμὴ στὸ Ὁλλανδικὸ Χρηματιστήριο, ὅταν τὴν Παρασκευὴ 27/2 εἶχε κλείσει στὰ 31,96.
Τὸ Σεπτέμβριο 2019 ὁ πρωθυπουργὸς ἀνακοίνωσε ἀπὸ τὴ Νέα Ὑόρκη τὴν πλήρη ἀπολιγνιτοποίηση τῆς χώρας γιὰ τὸ 2028. Ὡστόσο, μόλις τὸ Φεβρουάριο 2021 καὶ ἐν μέσῳ τῶν ἐγκλεισμῶν τῆς «πανδημίας», ἡ ΔΕΗ εἶχε ζητήσει ἀπὸ τὸν ΑΔΜΗΕ νὰ κλείσει ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ τῶν λιγνιτικῶν μονάδων ἀπὸ τὸν Αὔγουστο 2021! 7 χρόνια νωρίτερα!
Ο ΑΔΜΗΕ ἀρνήθηκε, καθὼς θὰ ἔμπαινε σὲ κίνδυνο ἡ ἀσφάλεια ἐφοδιασμοῦ τῆς χώρας. Εὐτυχῶς, καθὼς στὸ τέλος Μαΐου 2021 ξεκίνησε ἡ ἄνοδος τῆς τιμῆς φυσικοῦ ἀερίου καὶ τὸν Ὀκτώβριο 2021 ξεκίνησαν οἱ κυβερνητικὲς ἐπιδοτήσεις στοὺς παρόχους, πολὺ πρὶν τὴ Ρωσικὴ εἰσβολὴ στὴν Οὐκρανία. Τὸν Ἰούλιο 2022 ἔντρομος ὁ πρωθυπουργὸς ἀπὸ τὴν ἀπίστευτη ἐκτόξευση τῆς τιμῆς τοῦ φυσικοῦ ἀερίου ἔτρεχε νὰ ἀνακοινώσει ἐπιστροφὴ στὸ λιγνίτη. Μᾶς ἔλεγαν μάλιστα πὼς θὰ δουλεύουν στὸ φοὺλ ἑπτὰ (7) λιγνιτικὲς μονάδες.
Σύμφωνα μὲ τὴν κυβέρνηση, πάνω ἀπὸ 10 δισεκατομμύρια μᾶς εἶχε κοστίσει ἡ ἀποτυχημένη πολιτική, ποὺ προκάλεσε τὴν προηγούμενη κρίση τιμῶν φυσικοῦ ἀερίου. Δισεκατομμύρια ποὺ δὲν προέκυψαν ἀπὸ λεφτόδεντρα, ἀλλὰ ἀπὸ τὶς τσέπες μας.
Λιγότερο ἀπὸ τρία χρόνια μετὰ εἴμαστε στὸ ἴδιο ἔργο θεατές. Ἡ τιμὴ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ καθορίζεται ἀπὸ τὴν τιμὴ τοῦ φυσικοῦ ἀερίου, ὁπότε οἱ καταναλωτὲς θὰ πρέπει νὰ περιμένουμε ξανὰ ἐξωφρενικὰ ὑψηλοὺς λογαριασμούς. Κι ἐπειδὴ κάθε παρόμοια κρίση γεννᾶ εὐκαιρίες ἀχαλίνωτης κερδοσκοπίας, ἡ κυβέρνηση γιὰ ἀκόμα μία φορὰ θὰ ἐπιδοτήσει ἀπ’ τὸν κρατικὸ προϋπολογισμὸ τοὺς παρόχους, προκειμένου νὰ μᾶς ἐμφανίζουν «μειωμένους» λογαριασμούς. Χρεώνοντας βεβαίως ὅσο θέλουν.
Ὡστόσο, ὅσοι ἔχουμε ζήσει τὶς πετρελαϊκὲς κρίσεις τοῦ 1973, τοῦ 1979 καὶ τοῦ 2008 ξέρουμε πολὺ καλὰ πὼς σὲ κάθε κρίση οἱ κυβερνήσεις πρόσθεταν καὶ νέες λιγνιτικὲς μονάδες. Σὲ κάθε κρίση οἱ ἑκάστοτε κυβερνήσεις στρέφονταν στὸν ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη, προκειμένου νὰ προστατέψουν τὴ χώρα ἀπὸ τὶς συνέπειες τῶν διεθνῶν ἀναταραχῶν. Στὴ σημερινὴ συγκυρία τί ἀκριβῶς θὰ προστατέψει τὴ χώρα; Ὄχι βέβαια τὰ χρυσοπληρωμένα μὲ πολλὰ δισεκατομμύρια αἰολικὰ καὶ φωτοβολταϊκά, παρόλο ποὺ τὰ ἔργα σὲ λειτουργία μέχρι καὶ τὸν Φεβρουάριο 2026 (17,9GW) ἔχουν ἤδη ξεπεράσει τοὺς στόχους τοῦ 2030 (14,7GW)!
Ἤδη τὸν Ἰούλιο 2021, στὴ διαβούλευση τῆς Ρυθμιστικῆς Ἀρχῆς Ἐνέργειας «ἐπὶ τοῦ Σχεδίου ἐφαρμογῆς γιὰ τὸν μετασχηματισμὸ τῆς ἑλληνικῆς ἀγορᾶς ἠλεκτρικῆς ἐνέργειας (Market Reform Plan for Greece)» εἶχα ἐπισημάνει πὼς «Ἡ ἀγορὰ πάσχει θεμελιωδῶς, ἐπειδὴ πρόκειται γιὰ ἀγορὰ ἐλάχιστων ἐναλλακτικῶν ἐπιλογῶν, οὐσιαστικὰ εἶναι μία ὀλιγοπωλιακὴ κατάσταση στὸ μεῖγμα ἠλεκτροπαραγωγῆς. Δεδομένου ὅτι μὲ πολιτικὲς ἐπιλογὲς μετὰ τὰ πυρηνικὰ καὶ τὸ λιθάνθρακα ἀποκλείστηκε καὶ ὁ ἐγχώριος λιγνίτης, ὡς ἀξιόπιστες ἐναλλακτικὲς ἐπιλογὲς ἔχουν ἀπομείνει ἡ ἑξῆς μία, τὸ φυσικὸ ἀέριο. Ἕνα 100% εἰσαγόμενο ὀρυκτὸ καύσιμο, ἀπ’ τὸ ὁποῖο θεωρητικὰ ὑποτίθεται πὼς πρέπει ν’ ἀπεξαρτηθοῦμε τὸ συντομότερο!» Δυστυχῶς, στοῦ κουφοῦ τὴν πόρτα ὅσο θέλεις βρόντα.
Ὅπου ὑπάρχει ἐπισφαλὴς τροφοδοσία, ἡ κερδοσκοπία παραμονεύει. Τί μποροῦμε νὰ κάνουμε, χωρὶς νὰ περιμένουμε σωτηρία ἀπ’ αὐτοὺς ποὺ μᾶς χρεωκόπησαν τὸ 2010 καὶ τώρα μᾶς πᾶνε ἀπὸ κρίση σὲ κρίση; Μία ἀπάντηση ὑπάρχει στὴν Κοινοτικὴ Ὁδηγία 2024/1711, ποὺ θεσπίστηκε τὸν Ἰούνιο 2024: «Τὰ μικροηλιακὰ συστήματα μὲ ρευματολήπτη ἰσχύος θὰ μποροῦσαν μαζὶ μὲ ἄλλα συστήματα καὶ τεχνολογίες νὰ συμβάλουν στὴν αὔξηση τῆς υἱοθέτησης τῆς ἀνανεώσιμης ἐνέργειας καὶ τῆς συμμετοχῆς τῶν πολιτῶν στὴν ἐνεργειακὴ μετάβαση. Τὰ κράτη μέλη θὰ πρέπει νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ προωθήσουν τὴν εἰσαγωγὴ τῶν ἐν λόγῳ συστημάτων γιὰ τὴ μείωση τοῦ διοικητικοῦ καὶ τεχνικοῦ φόρτου.» Ἡ Ὁδηγία λοιπὸν λέει πὼς «Τὰ κράτη μέλη δύνανται νὰ προωθοῦν τὴν εἰσαγωγὴ μικροηλιακῶν συστημάτων μὲ ρευματολήπτη ἰσχύος ἕως 800 W ἐντὸς καὶ ἐπὶ τῶν κτιρίων» κι αὐτὰ εἶναι τὰ περίφημα «φωτοβολταϊκὰ μπαλκονιοῦ», ἀπ’ τὰ ὁποῖα ἔχει γεμίσει ἐδῶ καὶ 3 χρόνια ἡ Γερμανία, καθὼς τὰ προώθησε μειώνοντας τὸ ΦΠΑ στὸ 0%. Ἴδιος συντελεστὴς ΦΠΑ 0% ἰσχύει σὲ Αὐστρία, Ὁλλανδία, Κροατία, Ἰρλανδία, κλπ. Ἀλλὰ στὴν Ἑλλάδα εἶναι 24% καὶ ἡ κυβέρνηση σφυρίζει ἀδιάφορα. Περίπου ὅπως κρατᾶ πεισματικὰ χαμηλὰ καὶ τὴν ἀγορὰ φωτοβολταϊκῶν στέγης, προκειμένου ὅλοι νὰ εἴμαστε ὅμηροι τῶν παρόχων.
Τὸ Μάρτιο 2025 ἡ Κομισιὸν ἔστειλε στὴν Ἑλλάδα προειδοποιητικὴ ἐπιστολὴ γιὰ τὴ μὴ ἐνσωμάτωση κάποιων διατάξεων τῆς Ὁδηγίας στὸ Ἐθνικὸ Δίκαιο, ἀναφέροντας πὼς «Οἱ νέοι κανόνες, οἱ ὁποῖοι καταρτίστηκαν μετὰ τὴν ἀπότομη αὔξηση τῶν τιμῶν τῆς ἐνέργειας καὶ συμφωνήθηκαν πέρσι ἀπὸ τὰ κράτη μέλη καὶ τὸ Εὐρωπαϊκὸ Κοινοβούλιο, ἔχουν ὡς στόχο νὰ καταστήσουν τὶς τιμὲς τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνέργειας πιὸ σταθερὲς καὶ λιγότερο ἐξαρτημένες ἀπὸ τὴν τιμὴ τῶν ὀρυκτῶν καυσίμων, πρὸς ὄφελος τῶν καταναλωτῶν. Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς νομοθεσίας εἶναι καθοριστικὴ, ὥστε τὸ ἐνεργειακὸ κόστος ποὺ ἀντιμετωπίζουν οἱ εὐρωπαῖοι καταναλωτὲς (νοικοκυριὰ καὶ ἐπιχειρήσεις) νὰ ἀντικατοπτρίζει περισσότερο τὸ φθηνότερο κόστος τῆς παραγωγῆς ἐνέργειας μέσῳ ἀνανεώσιμων πηγῶν καὶ οἱ τιμὲς νὰ εἶναι πιὸ προβλέψιμες.» Δυστυχῶς καὶ σ’ αὐτὸν τὸν τομέα ἡ κυβέρνηση φαίνεται νὰ σφυρίζει ἀδιάφορα, ὅπως ἔταξε μέτρα ἐλάφρυνσης τοῦ ἐνεργειακοῦ κόστους στὴ βιομηχανία καὶ τὴν ἄφησε στὸ περίμενε. Ὡστόσο κανεὶς δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶ πὼς τὸ Κοινοτικὸ Δίκαιο ὑπερισχύει τοῦ Ἑλληνικοῦ.
Μικρὴ λεπτομέρεια: ἡ πρωθυπουργὸς τῆς Ἰταλίας Μελόνι ἀνακοίνωσε πρόσφατα πρόθεση νὰ πληρώνει τὸ κόστος δικαιωμάτων ἐκπομπῶν CO2 στὶς μονάδες ἠλεκτροπαραγωγῆς μὲ φυσικὸ ἀέριο, ἐπειδὴ ἡ Ἰταλία ἀέριο ἔχει κι αὐτὸ θέλει νὰ ἐπιδοτήσει, προκειμένου νὰ μειώσει τὸ κόστος ἠλεκτρισμοῦ. Πῶς θὰ ἦταν οἱ τιμὲς ἠλεκτρισμοῦ στὴν Ἑλλάδα ἂν ἡ κυβέρνηση δὲν ἔκλεινε τὸ λιγνίτη, ἀλλὰ ἐπιδοτοῦσε τὸ κόστος δικαιωμάτων ἐκπομπῶν κι ὄχι τοὺς παρόχους;
* Ἀνεξαρτήτου Ἐνεργειακοῦ Συμβούλου, Δρ Μηχανικοῦ Μεταλλείων – Μεταλλουργοῦ Μηχανικοῦ ΕΜΠ, τ. Διευθυντοῦ Μεταλλευτικῶν Μελετῶν & Ἔργων ΔΕΗ ΑΕ/ Λιγνιτικὸν Κέντρον Δυτικῆς Μακεδονίας