Γράφει ὁ Πρωτ. Βασίλειος Κοκολάκης, Θεολόγος,
MSc Δογματικῆς, φιλόλογος, ἐφημέριος
Ἱ. Ν. Ὑψώσεως Τιμίου Σταυροῦ Χολαργοῦ, ἐκπ/κός Β΄θμιας Ἐκπ/σεως
1ον
Σεβασμιώτατε ἅγιε Μητροπολῖτα Πειραιῶς κ. Σεραφείμ, σεβασμιώτατε ἅγιε Μητροπολῖτα Κερκύρας κ. Νεκτάριε, σεβαστοί πατέρες, κ. Πρόεδρε τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Θεολόγων, μάχιμοι ἐν Χριστῷ θεολόγοι, ἀγαπητοί ἀδελφοί κι ἀδελφές
Καλή Σαρακοστή!
Εὐχαριστῶ τήν Πανελλήνια Ἕνωση Θεολόγων γιά τήν ἰδιαίτερη τιμή πού μοῦ κάνει. Θά ἤθελα ὅμως νά μιλήσω ὄχι μέ ἐπιστημονική ἀκρίβεια, ἀλλά ἀπό καρδιᾶς σάν μάχιμος ἐφημέριος καί σάν μάχιμος θεολόγος καθηγητής.
Ἡ αὐριανή Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας ἀποτελεῖ κριτήριο στό κατά πόσο ὀρθόδοξοι εἴμαστε καί στό κατά πόσο εἴμαστε πιστοί φίλοι τῆς Ὀρθοδοξίας.
Εἶναι ἀδιανόητο στήν Ἑλλάδα πού εἶναι τό λίκνο τῆς Ὀρθοδοξίας, ἡ χώρα τῶν ἁγίων μαρτύρων καί ἡρώων, (αἷμα καί θυσία δηλαδή γιά νά ’μαστε ἐμεῖς σήμερα ζωντανοί, ἀπό τή μιά, καί νά συζητᾶμε ἀπό τήν ἄλλη ἀφ’ ὑψηλοῦ περί τοῦ ἄν μπορεῖ ἤ δέν μπορεῖ νά ὑποχρεώνεται ἕνας μαθητής νά μάθει τήν πίστη τῶν ἁγίων προγόνων του), ἡ χώρα πού ἡ κάθε της γωνιά κοσμεῖται ἀπό ἐκκλησίες, ἐκκλησάκια, μοναστήρια, προσκυνητάρια, εἶναι ἀπίστευτο λέω, νά γίνεται λόγος γιά τήν ὑποχρεωτικότητα ἤ μή τοῦ ΜτΘ, μέχρι πού νά φθάνουμε στό σημεῖο κατάπτωσης νά ἐπικυρώνουμε τήν ὑποχρεωτικότητα μέσα ἀπό νόμους, ἀποφάσεις, διατάγματα, δικαστήρια καί συμβούλια ἐπικρατείας.
Τόσοι ἀγῶνες γιά τήν κατοχύρωση τοῦ αὐτονοήτου.
Πιό συγκεκριμένα τό ΣτΕ εἶχε ἀποφανθεῖ ὅτι τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν πρέπει νά διδάσκεται ὑποχρεωτικά κατά τό ὀρθόδοξο χριστιανικό δόγμα. Καί μάλιστα, τουλάχιστον δύο ὧρες ἑβδομαδιαίως σέ κάθε τάξη γυμνασίου – λυκείου, γενικοῦ ἤ ἐπαγγελματικοῦ ἐκτός τῶν ὡρῶν τοῦ δημοτικοῦ στίς τάξεις Γ΄- ΣΤ΄. Καί αὐτό ἐπειδή ἡ μία ὥρα τήν ἑβδομάδα δέν ἀρκεῖ πρός διδασκαλία καί ἐμπέδωση τοῦ γνωστικοῦ ἀντικειμένου. Στά ΕΠΑΛ ἐνημερωτικά, διδάσκεται μία ὥρα στίς Α΄καί Β΄ τάξεις Λυκείου καί καμία στήν Γ΄. Λές καί πρόκειται γιά μαθητές ἄλλου θεοῦ. Καί δέν εἶναι ὅτι δέν ὑπάρχουν ὧρες στό ἑβδομαδιαῖο σχολικό πρόγραμμα. Ἄρα καί στό θέμα τῶν ὡρῶν τῆς διδασκαλίας δέν ἐφαρμόζεται ἡ ἀπόφαση τοῦ ΣτΕ. Ἐκτός τούτου ὑπάρχει ἡ δυνατότητα σέ μαθητές πού δέν εἶναι χριστιανοί ὀρθόδοξοι καί δέν θέλουν νά μετέχουν στό μάθημα νά τό δηλώνουν καί νά ἀπαλλάσσονται τοῦ μαθήματος. Πρός τό παρόν αὐτήν τήν πλευρά τῆς ὑποχρεωτικότητας τήν παρακάμπτουμε ἐν γνώσει μας, ἄν καί σᾶς πληροφορῶ κάποιες ἐλάχιστες φορές πού παραμένουν στήν αἴθουσα οἰκειοθελῶς ἀλλόδοξοι ἤ ἀλλόθρησκοι ἤ καί ἰεχωβάδες δέν δημιουργεῖται κανένα πρόβλημα, ἀντιθέτως προκύπτουν πολλοί οὐσιαστικοί ἐποικοδομητικοί διάλογοι. Καί δέν ἔφτανε αὐτή ἡ ἀπαξίωση τοῦ μαθήματος μέ τό “κουτσούρεμα” τῶν ὡρῶν διδασκαλίας, τό ἔβγαλαν καί ἀπό τή λίστα τῶν ἐξεταζομένων μαθημάτων.
Ἐπειδή ὅμως δέν κατάφεραν τόν ἀπόλυτο ἐξοβελισμό τοῦ μαθήματος προσπάθησαν νά τό ἀλλοιώσουν, νά τό ἐκσυγχρονίσουν, νά τό κάνουν in. Καί πάλι νέες ἀντιδράσεις, νέες προσφυγές. Μέ ἀποτέλεσμα δόξα τῷ Θεῷ καί πάλι τό ΣτΕ προβάλλοντας χαρακτήρα ἀμετακινήτου ἑλληνορθοδόξου φρονήματος, πῆρε θέση μέ τίς δύο περίφημες ἀποφάσεις καταπέλτη 660/2018 καί 926/2018 πού χαρακτήρισαν ὡς ἀντισυνταγματική τήν ὕλη καί τή φιλοσοφία τοῦ Νέου Προγράμματος Σπουδῶν γιά τά Θρησκευτικά. Χαρακτήρισε ὡς ἀντισυνταγματικό τόν πολυθρησκειακό χαρακτήρα τῶν προγραμμάτων, ὅπως προκύπτει ἀπό τό περιεχόμενο-σκεπτικό τῶν ὡς ἄνω ἀποφάσεων, ὥστε τό Ὑπουργεῖο νά ὑποχρεωθεῖ νά ἀποσύρει ὁποιοδήποτε πολυθρησκειακό πρόγραμμα μέ σκοπό νά εἰσαγάγει ὀρθόδοξο ὁμολογητικό. Μέχρι νά πράξει τά νόμιμα, ἴσχυε ἡ προηγούμενη Ὑπουργική Ἀπόφαση (ΣτΕ 4690/1983). Οὔτε κι αὐτό τηρήθηκε.
Καί πάλι ἡ διαμάχη συνεχίστηκε. Δέν ἐπανῆλθε τό παλαιό πρόγραμμα σπουδῶν τοῦ μαθήματος τῶν θρησκευτικῶν, ὅπως χρόνια εἶχε θεσπισθεῖ, ἀλλά ἄλλαξε ὁ Μανωλιός καί ἔβαλε τά ροῦχα του ἀλλιῶς. Τό Ὑπουργεῖο Παιδείας ἔπρεπε τύποις να ὑπακούσει στό ΣτΕ, ὅπως ὁρίζεται στό ἄρθρο 50 παρ. 4 τοῦ Π.Δ. γιά τό ΣτΈ (18/1989): «Οἱ διοικητικές ἀρχές σέ ἐκτέλεση τῆς ὑποχρέωσής τους κατά τό ἄρθρο 95 παρ. 5 τοῦ Συντάγματος, πρέπει νά συμμορφώνονται ἀνάλογα μέ κάθε περίπτωση, μέ θετική ἐνέργεια πρός τό περιεχόμενο τῆς ἀπόφασης τοῦ Συμβουλίου ἤ νά ἀπέχουν ἀπό κάθε ἐνέργεια πού εἶναι ἀντίθετη πρός ὅσα κρίθηκαν ἀπό αὐτό. Ὁ παραβάτης ἐκτός ἀπό τήν δίωξη κατά τό ἄρθρο 259 τοῦ Ποινικοῦ Κώδικα (παράβαση καθήκοντος) ὑπέχει καί προσωπική εὐθύνη γιά ἀποζημίωση». Ἡ διοίκηση ὅμως τοῦ Ὑπουργείου “ἔριξε στάχτη στά μάτια” ἄλλοτε ἀφαιρώντας καί ἄλλοτε ἀναδιατυπώνοντας ἀποσπάσματα ἀπό τά καταδικασθέντα συγγράμματα πρωτοβάθμιας καί δευτεροβάθμιας ἐκπ/σεως. Ὡστόσο παρέμειναν πολλά κείμενα πολυπολιτισμικοῦ χαρακτήρα πού κάθε ἄλλο παρά προβάλλουν τή μοναδική αὐθεντικότητα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Εἶναι γεγονός πώς τά βιβλία τῶν Θρησκευτικῶν ἔχουν χάσει τόν Χριστοκεντρικό χαρακτήρα τους καί ρέπουν πρός τή διαθρησκειακή ἤ πολυθρησκειακή προπαγάνδα. Ἐνῶ χιλιάδες γονεῖς στέλνουν τά παιδιά τους στό ἑλληνικό σχολεῖο, γιά νά διδαχθοῦν τήν ὀρθόδοξη πίστη καί λατρεία.
Τί μᾶς πειράζει ἀλήθεια νά εἶναι ὑποχρεωτικό τό μάθημα τῶν θρησκευτικῶν, ὅπως ὅλα τά ὑπόλοιπα καί νά διδάσκονται οἱ μαθητές ἀτόφια καί κρυστάλλινη τή χριστιανική πίστη; Δέν εἶναι ἐπίσημη καί ἐπικρατοῦσα θρησκεία στήν Ἑλλάδα ἡ Ὀρθοδοξία; Ἡ Ὀρθόδοξη ἀγωγή ἔχει θέση σέ κάθε βασικό κύτταρο τῆς κοινωνίας, στό σχολεῖο ὅπως καί στήν οἰκογένεια. Ἄν σβήσει ἐντελῶς ἤ ἀλλοιωθεῖ ἡ θρησκεία μας καί ἡ ἱστορία μας ἀπό τά σχολεῖα, τότε οἱ νέες γενιές θά ἀπομείνουν ἕρμαια στόν ἐθνικό καί ἠθικό μηδενισμό πού προωθεῖ ἡ Νέα Τάξη Πραγμάτων. Γιατί ἄραγε τόσο πολύ νά ἐπιμένουν κάποιοι ἀνώνυμοι ἐπώνυμοι ὑπέρ τῆς ἀπαλλαγῆς ἤ ἐπιλογῆς τοῦ ἐν λόγῳ μαθήματος; Λές καί οἱ συνειδητοί πιστοί θεολόγοι θέλουν διδάσκοντας τό ὀρθόδοξο μάθημα νά βγάλουν διδάκτορες θεολογίας ἤ ἐπιδιώκουν μέ τό ἔτσι θέλω νά τούς κάνουν ὅλους χριστιανούς. Ὑποχρεώνουν ἤ δεσμεύουν ἤ ἐκβιάζουν μέ μαστίγιο τούς μαθητές νά πιστέψουν καί νά ὁμολογήσουν τήν μοναδικότητα τῆς ἀλήθειας τοῦ Χριστιανισμοῦ; Κάθε ἄλλο. Καταπληκτικές ἐξαίσιες συζητήσεις γίνονται μέσα στήν τάξη μέ μαθητές ἀθέους πού ὡστόσο δέν ἀπηλλάγησαν. Καί ὁ βαθμός βεβαίως πού παίρνουν εἶναι ἄριστα, ἀκριβῶς γιατί δέν ἀρνήθηκαν νά διαλεχθοῦν χρησιμοποιώντας τή δική τους ἐπιχειρηματολογία. Στά διαλείμματα ἐπίσης πολλές φορές στήνονται πηγαδάκια καί ἀνοίγονται σοβαρές θεολογικές συζητήσεις μέ μαθητές πού ἔχουν πάρει ἀπαλλαγή ἀπό τό μάθημα. Αὐτό δείχνει πώς σέ ἀρκετά σημαντικό ποσοστό οἱ γονεῖς εἶναι αὐτοί πού ὑπογράφουν τήν καταδίκη τοῦ παιδιοῦ τους, δηλ. τήν ἀπαλλαγή καί ἐνίοτε χωρίς τή θέληση τοῦ παιδιοῦ τους. Τό ἄξιο ἀπορίας εἶναι πῶς οἱ διευθυντές συναινοῦν πολύ εὔκολα ἐνυπογράφως καί ἀποδέχονται τήν αἴτηση τῶν γονέων παρά τό ὅτι ὁ νόμος λέει ρητῶς καί κατηγορηματικῶς πώς ὁ βαπτισμένος μαθητής δέν μπορεῖ νά ἀπαλλαγεῖ. Καί τό γιατί; Γιά νά ὑπάρχει ἠρεμία στό σχολεῖο καί νά διατηροῦν τήν καρέκλα τους. Καί χωρίς κανένα ἄλλο βεβαιωτικό ἔγγραφο ὅτι ἀνήκουν σέ ἄλλη θρησκεία, ὁ μαθητής ἔτσι ἁπλά, ἀπαλλάσσεται.
* Εἰσήγησή του στήν Ἐπιστημονική Ἡμερίδα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Θεολόγων, πού διεξήχθη στίς 4 Μαρτίου 2023 στήν Αἴθουσα τῆς Ἑταιρείας τῶν Φίλων τοῦ Λαοῦ.