Ο τρόπος με τον οποίο αντέδρασαν η τουρκική κυβέρνηση και το δικαστικό σύστημα απέναντι σε ένα απλό σκίτσο είναι ακόμη ένα γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο η Τουρκία αξίζει να είναι μέλος του ΝΑΤΟ ή υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ.
Γράφει η Ουζάι Μπουλούτ, European Conservative
Στις 26 Ιουνίου, το τουρκικό σατιρικό περιοδικό LeMan δημοσίευσε ένα σκίτσο που απεικονίζει μια πόλη που φαίνεται να είναι η Γάζα. Ισλαμιστές ερμήνευσαν τη μορφή του Μωάμεθ στο σκίτσο ως τον προφήτη του Ισλάμ, τον Μωάμεθ. Σε απάντηση, το καθεστώς του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και οι Ισλαμιστές της χώρας ξεκίνησαν ένα «κυνήγι μαγισσών» συλλαμβάνοντας τέσσερις υπαλλήλους του περιοδικού, συμπεριλαμβανομένου του αρχισυντάκτη και του σκιτσογράφου, ενώ εκδόθηκε εντολή κατάσχεσης του τεύχους στο οποίο εμφανιζόταν το σκίτσο.
Η Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης ξεκίνησε δικαστική έρευνα κατά του περιοδικού με την κατηγορία ότι «προσβάλλει θρησκευτικές αξίες». Παράλληλα, ξεκίνησε έρευνα και για τα οικονομικά των υπευθύνων του περιοδικού.
Το επίμαχο σκίτσο απεικονίζει δύο ανθρώπινες μορφές στον ουρανό, που συστήνονται ως Μωάμεθ και Μωυσής, ενώ πύραυλοι πέφτουν σε κτήρια. Ο Μωάμεθ λέει στα αραβικά «Salam alaikum (Ειρήνη σε εσάς), είμαι ο Μωάμεθ», και ο Μωυσής απαντά στα εβραϊκά με την ίδια φράση: «Shalom aleichem, είμαι ο Μωυσής».
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι της Τουρκίας καταδίκασαν συλλογικά το περιοδικό.
Ο Υπουργός Δικαιοσύνης Γιλμάζ Τουντς ανακοίνωσε στην πλατφόρμα X (πρώην Twitter):
«Ξεκίνησε έρευνα από την Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης βάσει του Άρθρου 216 του Τουρκικού Ποινικού Κώδικα για το αδίκημα της “δημόσιας προσβολής θρησκευτικών αξιών”, σχετικά με το σκίτσο του Προφήτη μας που σχεδιάστηκε από σατιρικό περιοδικό.
Καμία ελευθερία δεν δίνει το δικαίωμα να προσβάλλονται ιερές αξίες μιας πίστης με προσβλητικό τρόπο. Η γελοιοποίηση ή οποιαδήποτε εικαστική αναπαράσταση του Προφήτη μας βλάπτει όχι μόνο τις θρησκευτικές μας αξίες αλλά και την κοινωνική ειρήνη. Θα ληφθούν όλα τα απαραίτητα νομικά μέτρα χωρίς καθυστέρηση κατά αυτής της προκλητικής απόπειρας που αγνοεί τις πεποιθήσεις εκατομμυρίων μουσουλμάνων.»
Ο αρχισυντάκτης του περιοδικού, Ζαφέρ Άκναρ, ο γραφίστας Τζεμπραΐλ Οκτσού, ο σκιτσογράφος Ντογάν Πεχλεβάν και ο υπεύθυνος του περιοδικού Αλί Γιαβούζ συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν.
Στην απολογία του στο δικαστήριο, ο Πεχλεβάν χαρακτήρισε το σκίτσο του ως «μια ειρηνική εικόνα για ανθρώπους που πέθαναν και από τις δύο πλευρές, ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ». Ανέφερε ότι χρησιμοποίησε τα δύο ονόματα για να αντιπροσωπεύσουν γενικά Μουσουλμάνους και Εβραίους.
Είπε, μεταξύ άλλων:
«Τα ονόματα Μωάμεθ και Μωυσής είναι πολύ κοινά και χρησιμοποιούνται συχνά σε αυτές τις κοινωνίες… Επίσης, αν επρόκειτο να μιλάμε για τον προφήτη, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ο τίτλος “Χαζρέτ” ή το “ΣΑΒ” (Sallallahu Alayhi Wa Sallam – Ειρήνη σε αυτόν), ώστε να είναι σαφές ότι αναφερόμαστε στον προφήτη. Το θεώρησα ένα πολύ χαρούμενο και γεμάτο αγάπη σκίτσο. Δεν το συνέδεσα καθόλου με τα σημερινά γεγονότα. Σχεδιάζω εδώ και χρόνια στην Τουρκία, και ο πρώτος κανόνας που μάθαμε ήταν να μην αγγίζουμε τα θρησκευτικά θέματα και να μην χλευάζουμε τη θρησκεία.»
Στις 30 Ιουνίου, ομάδα μουσουλμάνων συγκεντρώθηκε έξω από τα γραφεία του LeMan στην Κωνσταντινούπολη, φωνάζοντας «αλλάχου ακμπάρ», επιτέθηκαν στο κτήριο και στους ανθρώπους γύρω του (συμπεριλαμβανομένων και περαστικών ή θαμώνων καφέ).
Η επίθεση φέρεται να οργανώθηκε από σύλλογο συνδεδεμένο με τη ριζοσπαστική ισλαμιστική οργάνωση IBDA-C (Μεγάλο Ανατολικό Ισλαμικό Μέτωπο Εφόδου), ένοπλη οργάνωση που επιδιώκει την κατάργηση του κοσμικού Συντάγματος της Τουρκίας και την εγκαθίδρυση σουνιτικού ισλαμικού ομοσπονδιακού κράτους στη Μέση Ανατολή.
Ο επικεφαλής του συλλόγου στην Κωνσταντινούπολη, Αλπέρ Κάαν Αϊκούτ, δήλωσε έξω από τα γραφεία του περιοδικού:
«Αυτή είναι γη μουσουλμανική, Ανατολία. Όλοι πρέπει να το θυμούνται αυτό: Ή θα φύγουμε εμείς, ή θα φύγουν αυτοί [οι εργαζόμενοι του περιοδικού]. Ή θα πεθάνουν αυτοί, ή εμείς. Ο αγγελιοφόρος του Αλλάχ [ο Μωάμεθ] είναι για εμάς πιο πολύτιμος από τη ζωή και την περιουσία μας. Για το φως του, είμαστε έτοιμοι να δώσουμε τη ζωή μας και να πάρουμε ζωές!»
Σε άλλη δημοσίευση, το πλήθος φώναζε: «Οδόντας αντί οδόντος, αίμα για αίμα, εκδίκηση, εκδίκηση!»
Παρόλο που τα ΜΑΤ κατάφεραν να περιορίσουν τον εξαγριωμένο όχλο και να αποτρέψουν την κλιμάκωση της βίας, η στάση της τουρκικής κυβέρνησης δεν διαφέρει ουσιαστικά από αυτή των ριζοσπαστών ισλαμιστών. Ο Υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας, Αλί Γερλίκαγια, ανάρτησε στο X βίντεο από τη σύλληψη του σκιτσογράφου και του γραφίστα του LeMan, δηλώνοντας:
«Καταριέμαι για άλλη μια φορά αυτούς που προσπαθούν να σπείρουν τη διχόνοια σατιρίζοντας τον Προφήτη μας (Ειρήνη σε αυτόν). Το άτομο με τα αρχικά D.P., που έκανε αυτό το βλάσφημο σκίτσο, έχει συλληφθεί και οδηγηθεί στην αστυνομία. Το επαναλαμβάνω: Αυτά τα αδιάντροπα άτομα θα λογοδοτήσουν ενώπιον του νόμου.»
Μετά τις συλλήψεις, το περιοδικό LeMan ανακοίνωσε στο X ότι το σκίτσο δεν απεικονίζει τον προφήτη του Ισλάμ, αλλά έναν τυχαίο Μουσουλμάνο ονόματι Μωάμεθ, και διευκρίνισε ότι η πρόθεση ήταν να καταγγείλει το Ισραήλ:
«Ο σκιτσογράφος ήθελε να αποδώσει το δίκαιο του καταπιεσμένου μουσουλμανικού λαού παρουσιάζοντας έναν Μουσουλμάνο που σκοτώθηκε από το Ισραήλ, και ποτέ δεν είχε σκοπό να προσβάλει θρησκευτικές αξίες. Δεν αποδεχόμαστε τη ρετσινιά που μας αποδόθηκε, διότι δεν υπάρχει απεικόνιση του Προφήτη μας. Πρέπει να είσαι πολύ κακοπροαίρετος για να ερμηνεύσεις έτσι το σκίτσο.»
Η τρίτη παράγραφος του Άρθρου 216 του Τουρκικού Ποινικού Κώδικα ποινικοποιεί τη δημόσια εξύβριση θρησκευτικών αξιών που αγκαλιάζονται από τμήμα του πληθυσμού, και προβλέπει ποινή φυλάκισης από 6 μήνες έως 1 έτος, εφόσον η πράξη είναι ικανή να διαταράξει τη δημόσια ειρήνη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το σκίτσο επιρρίπτει την ευθύνη για τον πόλεμο στη Γάζα στο Ισραήλ, χωρίς καμία αναφορά στη Χαμάς και την εισβολή της στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, που ήταν η αφετηρία του πολέμου. Παρότι τρομοκράτες της Χαμάς δολοφόνησαν, έκαψαν ζωντανούς και βασάνισαν περίπου 1.200 ανθρώπους και πήραν περίπου 250 ομήρους, το σατιρικό περιοδικό δεν δημοσίευσε ποτέ σκίτσα για τη μοίρα των βασανισμένων Ισραηλινών και μη Ισραηλινών ομήρων στη Γάζα.
Ειρωνικά, ο σκιτσογράφος δεν θα συλλαμβανόταν στο Ισραήλ, μια χώρα που σέβεται την ελευθερία της έκφρασης, ακόμα και καλλιτεχνικής, με αντισυστημικές απόψεις. Αντίθετα, οι Τούρκοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι φαίνεται να απεχθάνονται την ιδέα της ελευθερίας να συζητάς, να κριτικάρεις ή ακόμα και να σατιρίζεις θρησκευτικές ή ιδεολογικές πεποιθήσεις — στοιχεία που είναι αναπόσπαστα της ελεύθερης έκφρασης και ουσιώδη χαρακτηριστικά μιας δημοκρατικής και πολιτισμένης κοινωνίας.
Την ίδια στιγμή, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης συχνά δημοσιεύουν εμπρηστικά ρεπορτάζ εναντίον θρησκευτικών μειονοτήτων, ιδιαίτερα Χριστιανών και Εβραίων, χωρίς ποτέ να ασκούνται νομικές διώξεις εναντίον τους.
Αν και η Τουρκία έχει κοσμικό Σύνταγμα, το Ισλάμ κυριαρχεί στην πολιτική κουλτούρα. Όλες οι άλλες θρησκείες θεωρούνται κατώτερες, ακόμη και εκείνες που είναι αυτόχθονες σε αυτά τα εδάφη. Οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι αποτελούν μόλις το 0,1% του συνολικού πληθυσμού της Τουρκίας, ενώ οι Γεζίντι είναι στα πρόθυρα της εξαφάνισης και οι Αλεβίτες δεν αναγνωρίζονται καν επίσημα από την κυβέρνηση.
Ο τρόπος με τον οποίο αντέδρασαν η τουρκική κυβέρνηση και το δικαστικό σύστημα απέναντι σε ένα απλό σκίτσο είναι ακόμη ένα γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο η Τουρκία αξίζει να είναι μέλος του ΝΑΤΟ ή υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ.