Τοῦ κ. Λέοντος Μπράνγκ, θεολόγου
Ἡ λατινικὴ αἱρετικὴ προσθήκη στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, ἡ ὁποία δέχεται γιὰ τὸ τρίτο Πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὅτι δὲν ἐκπορεύεται μόνο «ἐκ τοῦ Πατρός», ἀλλὰ «καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ» (φιλιόκβε), μοιάζει νὰ μὴ μᾶς τρομάζει πιὰ σήμερα. Ὅπως φαίνεται, ἔχουμε ἀποκτήσει ἀνοσία σ’ αὐτὴ τὴν προσθήκη, ἡ ὁποία σύμφωνα μὲ ἕνα τῶν μεγίστων Πατριαρχῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὸν Ἅγιο Μέγα Φώτιο, «ἐξαρκεῖ καὶ μόνον μυρίοις αὐτοὺς (δηλ. τοὺς Λατίνους) ὑπαγαγεῖν ἀναθέμασιν».
Ἡ τιμητικὴ παρουσία ὀρθοδόξων ἱεραρχῶν εἰς παπικὰς λειτουργίας μὲ τὸ φιλιόκβε
Τὸ φανερώνει ἡ πρακτική, ὀρθόδοξοι ἱεράρχες νὰ παρευρίσκονται ὡς ἰδιαίτερα τιμώμενοι προσκεκλημένοι σὲ ρωμαιοκαθολικὲς τελετές, στὶς ὁποῖες πανηγυρικὰ ἀπαγγέλλεται τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως μὲ τὴν προσθήκη τοῦ φιλιόκβε. Τώρα πρόσφατα, στὶς 29 Ἰουνίου 2026, εἴδαμε τὸν Γέροντα Χαλκηδόνος Ἐμμανουὴλ ὡς ἐκπρόσωπο τοῦ Πατριάρχη Βαρθολομαίου, σὲ παπικὴ λειτουργία στὸ Βατικανὸ μὲ ἀφορμὴ τὸν ἑορτασμὸ τῶν προκρίτων Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου. Ἡ χορωδία ἄψογα ἐκτέλεσε στὰ λατινικὰ τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως, φυσικὰ μὲ τὸ φιλιόκβε, καὶ ὁ Γέρων Χαλκηδόνος Ἐμμανουὴλ στὸ τέλος τῆς τελετῆς εἶχε τὴν τιμὴ νὰ βαδίσει μαζὶ μὲ τὸν Πάπα πρὸς τὸν τάφο τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου καὶ νὰ προσευχηθεῖ ἐκεῖ.
Ἐπίσης σχετικὰ πρόσφατα, στὶς 29 Νοεμβρίου 2025, οἱ ὀρθόδοξοι Πατριάρχες, ὁ Ἀλεξανδρείας Θεόδωρος Β΄ καὶ ὁ πρῶτος τῇ τάξει Πατριάρχης τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος, ἐπέδειξαν τὴν ἴδια ἀνοσία, παρευρισκόμενοι ὡς τιμώμενα πρόσωπα σὲ ρωμαιοκαθολικὴ λειτουργία, ἡ ὁποία τελέστηκε ἀπὸ τὸν Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στὴν Volkswagen Arena στὴν Κωνσταντινούπολη ἐνώπιον 4000 πιστῶν. Μάλιστα, στὴν ἴδια τὴν Πόλη τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, στὴν ἕδρα τοῦ Πατριάρχη Βαρθολομαίου ποὺ φυσικὰ ἦταν καὶ ἡ ἐπισκοπικὴ ἕδρα τοῦ Μεγάλου Φωτίου, τοὺς δόθηκε ἡ εὐκαιρία, νὰ ἀπολαύσουν τὴν θαυμάσια ἐκτέλεση τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως ἀπὸ πολυπληθῆ χορωδία – βέβαια μὲ τὸ φιλιόκβε. Ἦταν μεγαλειῶδες τὸ περιβάλλον αὐτῆς τῆς συνάθροισης «δυσσεβῶν καὶ ἀποτρόπαιων» ἀνθρώπων, «ἐκ σκότους ἀναδυόντων», οἱ ὁποῖοι μὲ τὴ «βλάσφημο» καὶ «θεομάχο» φωνή τους (σύμφωνα μὲ τοὺς προφῆτες, ἀποστόλους, ἱεράρχες, μάρτυρες) ὁμολογοῦσαν ἕνα ἔκτρωμα Θεοῦ, ποὺ μοιάζει μὲ τὶς δοξασίες τῶν ἀρχαίων εἰδωλολατρῶν καὶ ὑπερβαίνει ἀκόμα καὶ τὴ μυθοπλασία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων. Θὰ μὲ συγχωρήσετε γιὰ τὶς ἐκφράσεις, ἀλλὰ χρησιμοποιῶ ἀποκλειστικὰ τὶς διατυπώσεις τοῦ Ἁγίου Φωτίου, ἡ βαρύτητα τῶν ὁποίων πρέπει νὰ κρίνεται ἀνάλογα μὲ τὸ βαθμὸ τῆς θεολογικῆς συνειδητοποίησης τῶν προεκτάσεων τοῦ φιλιόκβε. Δηλαδὴ γιὰ τοὺς ἁπλοὺς πιστοὺς τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν ἀσφαλῶς ταιριάζουν μόνο ἐλάχιστα ἢ ἐν μέρει. Γιὰ τοὺς ἰθύνοντες ὅμως ἰσχύουν ἀπόλυτα, ἀφοῦ τὴν προηγούμενη ἡμέρα, στὸν ἑορτασμὸ τῆς ἐπετείου τῶν 1700 ἐτῶν τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ὁμολόγησαν τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως χωρὶς τὸ φιλιόκβε. Καὶ ἀναρωτιέται κανείς: αὐτὴ ἡ παρουσία τῶν ὀρθοδόξων Πατριαρχῶν καὶ τῆς συνοδείας τους ἐκεῖ δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ ὕψιστη περιφρόνηση πρὸς τὸ πρόσωπο τοῦ Ἁγίου καὶ Μεγάλον Φωτίου, πρὸς τὰ πρόσωπα τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ, τοῦ Ἁγίου Μάρκου Ἐφέσου καὶ ὅλων τῶν Ἁγίων τῆς Ὀρθοδοξίας, ποὺ συμπίπτουν ἀπόλυτα στὴν κατανόηση καὶ ἀποτίμηση τοῦ λεγόμενου φιλιόκβε μὲ τὸν Ἅγιο Φώτιο; Δὲν ἰσοδυναμεῖ ἐν τέλει μὲ ὕψιστη περιφρόνηση τοῦ Ἴδιου τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ μας;
Ἡ ἐνεργὸς μετοχὴ ἀλαθήτων Παπῶν εἰς πατριαρχικὴν Ὀρθόδοξον Θ. Λειτουργίαν
Δυστυχῶς ὅμως τὸ κακὸ δὲν σταμάτησε μὲ αὐτὴ τὴν παράσταση τῶν Παπικῶν καὶ τὴν παρουσία τῶν Πατριαρχῶν μας σὲ αὐτήν. Στὸ πρόγραμμα ἐπίσκεψης τοῦ Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ στὴν Κωνσταντινούπολη ἀναγραφόταν γιὰ τὴν ἑπόμενη ἡμέρα, τὴν 30ὴ Νοεμβρίου, ἡ παρουσία του στὴ Θρονικὴ Ἑορτὴ τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στὸ Φανάρι. Ἐκεῖ, μπροστὰ σὲ αἰσθητὰ λιγότερους πιστούς, ὁ Ποντίφικας τῆς Ρώμης μὲ τιμὲς ἔγινε δεκτὸς στὴν Ὀρθόδοξη Θεία Λειτουργία. Μάλιστα, ὄχι ἁπλῶς παρέστη ὁ σύμφωνα μὲ τὴ δογματικὴ διδασκαλία τῶν Λατίνων ἀλάθητος Πάπας, ἀλλὰ ὁ Πατριάρχης παρεῖχε στὸν Λέοντα ΙΔ΄ ἀκόμα καὶ συμμετοχὴ στὴν Ὀρθόδοξη Θεία Λειτουργία μὲ τὴν ἀπαγγελία τῆς Κυριακῆς Προσευχῆς ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἐκκλησιαζομένων.
Τί ὅμως προβλέπει ἡ κανονικὴ τάξη, ἡ ὁποία θέλει νὰ περιφρουρήσει τὰ δόγματα καὶ τὴ λατρεία τῆς Ἁγίας μας Ἐκκλησίας γιὰ τέτοιες περιστάσεις; Ὁ Κανόνας 45 τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων λέγει: «Ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, αἱρετικοῖς συνευξάμενος μόνον, ἀφοριζέστω, εἰ δὲ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς ὡς κληρικοῖς ἐνεργῆσαί τι, καθαιρείσθω». Σὲ συνέντευξή του στὶς 18 Νοεμβρίου τοῦ 2014 ὁ Γέροντας Γαβριὴλ ὁ Ἁγιορείτης, μία ἀπὸ τὶς τελευταῖες μεγάλες μορφὲς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, εἶχε ἀποφανθεῖ ἀναφερόμενος στὴ Θρονικὴ Ἑορτὴ τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως τὸ 2006 – ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος εἶχε δεχθεῖ τότε τὸν προπροηγούμενο τοῦ σημερινοῦ Πάπα, τὸν Βενέδικτο ΙΣΤ΄, μέσα στὴ Θεία Λειτουργία καὶ τοῦ ἐπέτρεψε νὰ πεῖ τὸ Πάτερ ἡμῶν: «Σύμφωνα μὲ αὐτὸν τὸν 45ο Ἀποστολικὸ Κανόνα εἶναι ἀφορισμένος καὶ καθηρημένος δυνάμει!!!. Ἐνεργείᾳ!!! πρέπει νὰ γίνει μία σύνοδος!!! νὰ τὸν βγάλει.» Σίγουρα, πολὺ περισσότερο ἰσχύει αὐτὸ μετὰ τὰ γεγονότα στὰ τέλη Νοεμβρίου τοῦ 2025. Ὥσπου ὅμως νὰ γίνει αὐτό, μᾶς συμβουλεύει ὁ Ἅγιος Παΐσιος σὲ μία ἐπιστολή του πρὸς τὸν Ἀρχιμανδρίτη Χαράλαμπο Βασιλόπουλο, γραμμένη τὸ 1969 μὲ ἀφορμὴ τὶς φιλενωτικὲς κινήσεις τοῦ Πατριάρχη Ἀθηναγόρα μὲ τὸν Πάπα Παῦλο ΣΤ΄: «Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι καθόλου καλὸν νὰ ἀποχωριζώμεθα ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν κάθε φορὰν ποὺ θὰ πταίη ὁ Πατριάρχης. Ἀλλὰ ἀπὸ μέσα, κοντὰ στὴν Μητέρα Ἐκκλησία ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσι ὁ καθένας ν’ ἀγωνίζεται μὲ τὸν τρόπον του. Τὸ νὰ διακόψη τὸ μνημόσυνον τοῦ Πατριάρχου, νὰ ἀποσχισθῆ καὶ νὰ δημιουργήση ἰδικήν του Ἐκκλησίαν καὶ νὰ ἐξακολουθῆ νὰ ὁμιλῆ ὑβρίζοντας τὸν Πατριάρχην, αὐτὸ νομίζω, εἶναι παράλογον».
Σιωπὴ τῶν ποιμένων (ἐκτὸς ἐλαχίστων)
Ἐντύπωση πάντως προκαλεῖ, ὅτι αὐτὰ τὰ πρόσφατα τόσο καθοριστικὰ συμβάντα ἔχουν περάσει ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη καθημερινότητά μας, χωρίς, ὅπως φαίνεται, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, νὰ ἀναστατώνουν συνειδήσεις Ἀρχιερέων, χωρὶς νὰ ἀποτελέσουν θέματα, προβληματισμοῦ ἔστω, τοπικῶν συνόδων. Ἔχει ἀμβλυνθεῖ ἡ ἐκκλησιαστική μας συνείδηση ἤδη σὲ τόσο βαθμό; Πῶς τιμοῦμε ταυτόχρονα ὅλους αὐτοὺς τοὺς μεγάλους Ἁγίους μας καὶ τοὺς ὑπέροχους ἀγῶνες τους ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς πίστεως καί, ὅταν αὐτὴ ἡ ὀρθὴ πίστη περιφρονεῖται, μένουμε “μουγκοί”; Ἔχουμε ἐξαλείψει ἀπὸ τὴ μνήμη μας τὴν τελευταία γενικὴ σύνοδο τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας μὲ τὴ συμμετοχὴ 383 Πατέρων ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴ καὶ τὴ Δύση, τὴ Σύνοδο τῆς Κωνσταντινουπόλεως τῶν ἐτῶν 879-880, ἡ ὁποία ἀπὸ πολλοὺς θεωρεῖται ὡς ὄγδοη Οἰκουμενικὴ Σύνοδος; Δὲν ἀποκαταστάθηκε ἐκεῖ πανηγυρικὰ ὁ Μέγας Φώτιος καὶ οἱ ἐπίσκοποι ποὺ παρέμειναν ἀφοσιωμένοι σὲ ἐκεῖνον; Δὲν καταδικάστηκαν ἐκεῖ, μάλιστα καὶ ἀπὸ τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ τότε Πάπα Ἰωάννου Η΄, οἱ λατινικὲς καινοτομίες καὶ ἐμμέσως πλὴν σαφῶς καὶ τὸ φιλιόκβε; Βέβαια, 200 χρόνια ἀργότερα, δηλ. μετὰ ἀπὸ τὸ Μεγάλο Σχίσμα, οἱ Λατῖνοι ἀκύρωσαν τὴν ἀναγνώριση αὐτῆς τῆς Συνόδου καὶ ἀντὶ αὐτῆς ἀναγνώρισαν ὡς δική τους Η΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο τὴ σύνοδο τοῦ 869-870 ποὺ ἀναθεμάτισε τὸν Πατριάρχη Φώτιο καὶ τοὺς πιστοὺς σ’ αὐτὸν ἐπισκόπους. Αὐτὸ τὸ μέγιστο ἀνάστημα τῆς Ὀρθοδοξίας ἔχουν ἀναθεματισμένο μέχρι σήμερα. Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο ἰσχύει γιὰ τὴν ἀκραιφνῶς ὀρθόδοξη συνείδηση. Ὄχι μόνο δὲν ἔχει ἀκυρωθεῖ αὐτὴ ἡ μεγαλειώδης Σύνοδος καὶ ὁ Πατριάρχης, τὸν ὁποῖο ἀποκατέστησε, ἀλλὰ αὐτὴ ἡ συνείδηση ἐκφράζεται πιστὰ μὲ τὴν κρίση τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου γι’ αὐτὸν τὸν μεγάλο ἱεράρχη: «Ἐὰν ὁ Φώτιος ἀποποιούμενος δὲν ἐδέχετο τὴν Πατριαρχείαν, καὶ μετ’ αὐταπαρνήσεως δὲν ἐνέμενεν, ἡ Ἐκκλησία θὰ διεκινδύνευε νὰ διασχισθῆ καὶ νὰ δουλωθῆ τῇ Δύσει· ὁ Φώτιος γενόμενος Πατριάρχης ἔσωσε τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἐκκλησίας· ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὅν ὁ Βάρδας ἐξελέξατο τὸν Φώτιον καὶ ἐπίεσεν αὐτὸν νὰ δεχθῆ τὴν πρότασίν του».
Ἡ στρατευμένη παραπλάνησις τῶν ἀμνῶν
Ὅπως ὅμως διαπιστώσαμε παραπάνω, στὶς ἡμέρες μας παρατηρεῖται μία εὐρεῖα διάβρωση τῆς ὀρθόδοξης ἐκκλησιαστικῆς συνείδησης. Αὐτὴ κτυπάει κυριολεκτικὰ κόκκινο μὲ αὐτὰ ποὺ περνᾶμε μέσῳ τῆς δημόσιας ἐκπαίδευσης, δηλ. μέσῳ τοῦ Μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν στὰ παιδιά μας. Φέτος, ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2026, εἰσάγεται στὰ σχολεῖα μας τὸ λεγόμενο πολλαπλὸ βιβλίο γιὰ ὅλα τὰ μαθήματα. Δηλαδὴ ὁ ἐκπαιδευτικὸς ἔχει τὴ δυνατότητα ἐπιλογῆς ἀνάμεσα σὲ περισσότερα ἐκπαιδευτικὰ ἐγχειρίδια ποὺ ἔχουν συγγραφεῖ καὶ ἐγκριθεῖ μὲ βάση τὸ ἀναλυτικὸ πρόγραμμα σπουδῶν γιὰ τὸ κάθε μάθημα. Συγκεκριμένα στὸ Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν σημαίνει αὐτό, ὅτι στὶς τάξεις τῆς 3ης ἕως τῆς 6ης Δημοτικοῦ, στὶς τρεῖς τάξεις τοῦ Γυμνασίου καὶ τὴν 1η Λυκείου (τὰ βιβλία τῆς 2ας καὶ 3ης Λυκείου δὲν εἶναι ἕτοιμα ἀκόμα) βρίσκονται στὴ διάθεση τοῦ διδάσκοντα τουλάχιστον 3, σὲ κάποιες τάξεις καὶ 4, μαθητικὰ ἐγχειρίδια, ἀνάμεσα στὰ ὁποῖα μπορεῖ νὰ διαλέξει ἕνα γιὰ τὴ διδασκαλία του. Ἡ διαμόρφωση καὶ οἱ σχέσεις τῶν χριστιανικῶν ἐκκλησιῶν ἢ ὁμολογιῶν, ὅπως ὀνομάζονται ἐκεῖ, συγκεκριμένα τῶν λεγομένων ἀρχαίων ἀνατολικῶν ἐκκλησιῶν, ἡ διαφοροποίηση τῆς χριστιανικῆς Δύσης, τοῦ Παπισμοῦ καὶ τῶν ὁμάδων ποὺ προέκυψαν ἀπὸ τὴ Μεταρρύθμιση, ἀπὸ τὴ χριστιανικὴ Ἀνατολή, δηλ. τὴν Ὀρθοδοξία, καὶ ὁ σημερινὸς θεολογικὸς διάλογος καὶ ἡ ἐπικοινωνία μεταξύ τους περιλαμβάνεται κυρίως στὴ διδακτέα ὕλη τῆς 3ης Γυμνασίου, γιὰ τὴν ὁποία ὑπάρχουν τρεῖς προτάσεις βιβλίων. Στὴ συνέχεια τοῦ ἄρθρου θέλω νὰ ἀναφερθῶ ἐνδεικτικὰ μόνο στὴ θλιβερὴ περίπτωση ἑνὸς τῶν συγγραφέων τοῦ διδακτικοῦ ἐγχειριδίου τῶν ἐκδόσεων «Μπαρμπουνάκης» ποὺ ἐκθέτει στοὺς μαθητὲς τῆς Γ΄ Γυμνασίου τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὁδήγησαν στὸ μεγάλο Σχίσμα τοῦ 1054 ἀνάμεσα στὸ δυτικὸ χριστιανισμὸ καὶ τὴν ὀρθόδοξη Ἀνατολή. Εἶναι μὲ διπλάσια ἔννοια θλιβερή, ἐπειδὴ ἀφενὸς ἀναφέρεται χωρὶς ὁποιαδήποτε κριτικὴ τοποθέτηση σὲ γεγονότα καὶ πρόσωπα, καὶ ἀφετέρου οἱ συνειδήσεις μαθητῶν τῆς ἡλικίας τῶν 15 ἐτῶν γίνονται θύματα τῆς ἰδεολογικῆς προκατάληψης ποὺ τὸν χαρακτηρίζει.
Σὲ μικρὴ ὑποπαράγραφο μὲ τίτλο «Τὸ “Φώτειο Σχίσμα”» (858-880)» μᾶς συστήνει τὸ κεντρικὸ πρόσωπο αὐτοῦ τοῦ σχίσματος σὰν νὰ πρόκειται γιὰ “φιλαράκο” μας. Τὸ κείμενο ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ποιὸς ἦταν ὁ Φώτιος; Ἕνας λόγιος τῆς ἐποχῆς ποὺ μέσα σὲ μία ἑβδομάδα (Δεκ. 858) «ἀνέβηκε» ὅλα τὰ ἐκκλησιαστικὰ ἀξιώματα καὶ ἐνθρονίστηκε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.» Καὶ λίγο παρακάτω μᾶς πληροφορεῖ: «ὁ Πάπας Νικόλαος Α΄ ἀφόρισε τὸν Φώτιο (863). Ὁ Φώτιος ἀπάντησε μὲ δική του (ὁ τονισμὸς εἶναι δικός μας) σύνοδο (867), ποὺ ἀφόρισε τὸν Πάπα.» Φυσικὰ ὁ κάθε μαθητής, μετὰ τὴν πληροφορία ποὺ τοῦ παρέχεται γιὰ τὸν παραπάνω Φώτιο, ὅτι «μέσα σὲ μία ἑβδομάδα (Δὲκ . 858) «ἀνέβηκε» ὅλα τὰ ἐκκλησιαστικὰ ἀξιώματα καὶ ἐνθρονίστηκε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως», θὰ σκεφθεῖ: Καλὰ τοῦ ἔκανε ὁ Πάπας Νικόλαος Α΄, τοῦ ἔδωσε ὅ,τι τοῦ ἄξιζε, τὸν ἀφόρισε. Εὐτυχῶς μὲ τὸν Πάπα Νικόλαο Α΄ βρέθηκε ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔβαλε αὐτὸ τὸν Φώτιο στὴ θέση του. Περισσότερα ἀκόμα στοιχεῖα γι’ αὐτὸν τὸν Φώτιο μᾶς παρέχει ἡ ἑπόμενη πρόταση. Πρέπει ἀληθινὰ νὰ ἐπρόκειτο γιὰ πανοῦργο ἄνθρωπο, διότι – προφανῶς μὲ μηχανορραφίες – κατάφερε νὰ ἀποκτήσει τὸν ἀπόλυτο ἔλεγχο τῆς συνόδου, νὰ ἀποκτήσει «δική του» σύνοδο, ὅπως διαβεβαιώνει ὁ συγγραφέας τὸν μαθητή, ἡ ὁποία ὑποταγμένη ἀπόλυτα στὸν Φώτιο ἀφόρισε στὴ συνέχεια τὸν Πάπα. Ὁ καημένος ὁ Πάπας τελικὰ “τὴν πλήρωσε”!! Εὐτυχῶς ὅμως ποὺ βρέθηκε πέρα ἀπὸ τὸν Πάπα καὶ ἕνας σωστὸς αὐτοκράτωρ, ὁ νέος αὐτοκράτωρ Βασίλειος Α΄, ὁ ὁποῖος, ὅπως τονίζεται ἀπὸ τὸν συντάκτη τοῦ κειμένου, «ἀναζητοῦσε εἰρηνικὲς σχέσεις μὲ τὴ Δύση». Αὐτὸς ὁ αὐτοκράτωρ ἐπέβαλε τὴν ἀπομάκρυνση τοῦ Φωτίου καὶ τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Ἰγνατίου ὡς Πατριάρχη, ποὺ ἐννοεῖται ὅτι ἦταν καὶ αὐτὸς εἰρηνικός. Ἀλλὰ ὁ κακός, ὁ Φώτιος, «ἐπανῆλθε (879-880) στὸν πατριαρχικὸ θρόνο», καὶ ἔτσι ἡ συμφιλίωση ὑπῆρξε μόνο «προσωρινὴ» καὶ οἱ «πληγὲς ἔμειναν ἀνοικτές».
Βέβαια εἶναι ἐλάχιστες οἱ πληροφορίες ποὺ δίδει ὁ συντάκτης τοῦ σχολικοῦ ἐγχειριδίου σχετικὰ μὲ τὸ πρῶτο σχίσμα μεταξὺ Παπισμοῦ καὶ Ὀρθοδοξίας ἐπὶ Μεγάλου Φωτίου. Ἐλάχιστες μὲν ἀλλὰ καλὰ ἐπιλεγμένες πληροφορίες καὶ μὲ πολλὰ ὑπονοούμενα, τὰ ὁποῖα, ὅπως καὶ ὅλα ἐκεῖνα ποὺ ἐπιτηδευμένα δὲν λέγονται, διαστρέφουν πλήρως τὰ ἱστορικὰ δεδομένα. Ἀσφαλῶς τὰ ὑπονοούμενα ἐπιλέγονται μὲ μαεστρία, γιὰ νὰ μείνει στοὺς μαθητὲς ἡ ἐντύπωση, ὅτι οἱ προβληματικοί, ποὺ ὁδήγησαν τὰ πράγματα στὴν τελικὴ διάσπαση, στὸ μεγάλο Σχίσμα τοῦ 1054, ἦταν ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς Ὀρθοδοξίας. Θὰ τὸ δοῦμε καὶ στὴ συνέχεια στὸν τρόπο, μὲ τὸν ὁποῖο παρουσιάζονται ὁ Πατριάρχης Μιχαὴλ Κηρουλάριος καὶ οἱ χειρισμοί του.
(Ἡ συνέχεια στὸ ἑπόμενο φύλλο)
Σχόλιον Ο.Τ.: Μὲ σεβασμὸν καὶ τιμὴν εἰς τὸν κ. Λέοντα Μπράνγκ πρέπει νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι οἱ ἀποτοιχισμένοι δὲν εὑρίσκονται ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας, δὲν εἶναι ἀποσχισμένοι ἀπὸ αὐτήν. Ὁ Γέρων Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος εἰς τὸ βιβλίον του «ΤΑ ΔΥΟ ΑΚΡΑ» σημειώνει: «Δὲν θέλεις τὸ μνημόσυνον τοῦ Πατριάρχου; Τοῦτο εἶναι δικαίωμά σου βάσει τοῦ ΙΕ΄Κανόνος τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου. Οὐδὲν ὅμως περαιτέρω δικαίωμα ἔχεις νὰ ἀποκοπῆς ἐκ τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας, εἰς ἥν ἀνήκεις».
Ἐμεῖς ἔχομεν διαχωρίσει τὴν θέσιν μας καὶ δὲν ἔχομεν ἀποτοιχισθῆ, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἤδη ἐξηγήσει, ὅμως δὲν θεωροῦμεν ὅτι εἶναι ἐκτὸς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Εἰς τὰς δυσκόλους περιστάσεις προσπαθοῦμεν νὰ σχοινοβατῶμεν μετὰ τῆς ἐλλείψεως καὶ τῆς ὑπερβολῆς, κατὰ τὸν Ἅγιον Γρηγόριον τὸν Θεολόγον. Δὲν δογματίζομεν ποῖος εἶναι μέσα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ποῖος ἔξω. Ὡστόσον δὲν ἀγνοοῦμεν τοὺς ἐπιόρκους καὶ ἐπικινδύνους ρασοφόρους. Οἱ εὐσεβεῖς Χριστιανοὶ καὶ οἱ πατέρες τὸ νιώθουν καὶ τὸ ἀντιλαμβάνονται. Νομίζομεν ἐν προκειμένῳ ἰσχύει ἀπόλυτα τὸ λεχθὲν τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ὅτι «Ἐγὼ βλέπω καὶ λύκους ἀνάμεσα στὰ πρόβατα, ἀλλὰ καὶ ξεχωρίζω λύκους ποιμένες, τοὺς ὁποίους ἐσεῖς δὲν τοὺς γνωρίζετε», ἤ ὅτι: «Ὅπου δὲν καταλαβαίνουν, ἄς ρωτήσουν αὐτοὺς ποὺ ἀντιλαμβάνονται».