ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΤΗΣ Δ΄ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ
Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου – συγγραφέως
Εν Θεσσαλονίκη τη 19η Ιουλίου 2026
Την σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου αδελφοί, η αγία μας Εκκλησία καθιέρωσε να εορτάζουμε την μνήμη των αγίων και θεοφόρων Πατέρων, που συγκρότησαν την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο, το 451 μ.Χ., στην Χαλκηδόνα και καταδίκασαν μια φοβερή αίρεση, η οποία την εποχή εκείνη συγκλόνισε και ταλαιπώρησε την Εκκλησία για περισσότερο από 100 χρόνια, την αίρεση του Μονοφυσιτισμού. Η αποστολική περικοπή που ακούσαμε σήμερα είναι μια περικοπή από την προς Τίτον επιστολή του αποστόλου Παύλου. Στην επιστολή αυτή ο απόστολος μεταξύ άλλων αναφέρεται και στους αιρετικούς και ειδικότερα στη στάση που οφείλει, το πνευματικό του τέκνο, ο Τίτος, να τηρήσει απέναντι σ’ αυτούς ως ποιμένας και απόστολος της Εκκλησίας της Κρήτης.
Γράφει: «αιρετικόν άνθρωπον μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού, ειδώς ότι εξέστραπται ο τοιούτος και αμαρτάνει, ων αυτοκατάκριτος». Δηλαδή τον άνθρωπο που πιστεύει πλανεμένα ύστερα από πρώτη και δεύτερη νουθεσία παράτησέ τον. Γνώριζε ότι ένας τέτοιος άνθρωπος έχει διαστραφεί τελείως και αμαρτάνει και για την αμαρτία του αυτή ελέγχεται και κατακρίνεται από τη συνείδησή του. Λέει σχετικά ο Ιερός Χρυσόστομος: Όταν είναι πασίγνωστος και ολοφάνερα εκδηλώνει τις πλανεμένες πεποιθήσεις του, τι κάθεσαι και τρώς τον χρόνο σου μαζί του; Γιατί κοπανάς αέρα; Αυτός δεν έχει δικαιολογία να πή: Κανένας δεν μου μίλησε. Κανένας δεν με συμβούλευσε.
Αλλά ποιός είναι ο αιρετικός άνθρωπος, για τον οποίον ομιλεί εδώ ο απόστολος; Αιρετικός δεν είναι μόνον αυτός, που δεν δέχεται την ορθή πίστη, δηλαδή τις αλήθειες που αποκάλυψε ο Χριστός. Αιρετικός είναι και κάθε άνθρωπος, που από εγωϊσμό και υπερηφάνεια θέτει τη γνώμη του και τις κρίσεις του πάνω από την αλήθεια του Ευαγγελίου και πάνω από τα δόγματα της Εκκλησίας. Είναι εκείνος που εσκεμμένα διαστρέφει τον λόγο της Αληθείας και επιμένει στην πλάνη του με σκοπό να δημιουργήσει δικούς του οπαδούς και να διασπάσει την ενότητα της Εκκλησίας. Αντίθετα σε όλους εκείνους που γεννήθηκαν και έζησαν σε αιρετικά περιβάλλοντα και δεν συνέβη να γνωρίσουν την ορθοδοξία, αλλά είναι καλοπροαίρετοι και αναζητούν την αλήθεια, εκεί επιβάλλεται η προσέγγιση και ο διάλογος από τους ποιμένες της Εκκλησίας.
Έχουμε πάμπολλες περιπτώσεις ανθρώπων, που μπορεί τυπικά να εμφανίζονται ως μέλη της Εκκλησίας, αλλά κατ’ ουσίαν δεν δέχονται τις αλήθειες του Ευαγγελίου και διακηρύσσουν ξεκάθαρα, ότι δεν πιστεύουν στη θεότητα του Χριστού. Έχουμε επίσης πάμπολλες περιπτώσεις ανθρώπων, που ενώ τυπικά εμφανίζονται ως μέλη της Εκκλησίας, εν τούτοις συνειδητά επιλέγουν είτε τον πολιτικό γάμο, είτε την ελεύθερη συμβίωση, καταφρονώντας έτσι θεληματικά το μυστήριο του γάμου, που θέσπισε η Εκκλησία. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις των αλλοτριωμένων κατά την πίστη ανθρώπων, που πεισματικά επιμένουν στην πλάνη τους, δεν ωφελεί σε τίποτε η συνεχής προσπάθεια να τους μεταπείσουμε. Η αρρώστια της διαστροφής από την οποία πάσχουν, δεν επιδέχεται θεραπεία. Αφού μετά από μια και δεύτερη νουθεσία εξαντλήσουμε το οφειλόμενο χρέος μας, στη συνέχεια πρέπει να απομακρυνθούμε, μη τυχόν και το μικρόβιο της πλάνης βλάψει και μας ανεπανόρθωτα. Επί πλέον η διοικούσα Εκκλησία οφείλει, όλους αυτούς τους δήθεν Χριστιανούς, να τους αποκόψει από το σώμα της, εφαρμόζοντας τους Ιερούς Κανόνες και ακολουθώντας την μακραίωνη παράδοσή της. Και τούτο διότι η Εκκλησία δεν επιζητεί να προσελκύσει οπαδούς χάριν ευγενείας, αλλά να έχει συνειδητά αγωνιζόμενους πιστούς.
Επίσης εδώ πρέπει να τονίσουμε, ότι η αντιμετώπιση της πλάνης και της αιρέσεως δεν σταματάει στην προσπάθεια του ποιμένος να βοηθήσει πνευματικά τον πλανηθέντα, με σκοπό να τον επαναφέρει στην αλήθεια της Ορθοδοξίας. Έχει πολύ ευρύτερες διαστάσεις. Η Εκκλησία οφείλει και έχει χρέος να αντιμετωπίσει την αίρεση όχι μόνο σε προσωπικό και ποιμαντικό επίπεδο, αλλά και σε εκκλησιολογικό. Οφείλει μ’ άλλα λόγια να αντιμετωπίσει την αίρεση ως οργανωμένο σύστημα πλάνης, που δρά διαβρωτικά και καταστροφικά μέσα στο σώμα της και απειλεί όχι μόνο τη σωτηρία των μελών της, αλλά και την ενότητά της.
Οι άγιοι πατέρες της Εκκλησίας μας διέκριναν, με τον θείο φωτισμό που είχαν μέσα τους, πόσο μεγάλος και θανάσιμος είναι ο κίνδυνος από τη δράση των αιρετικών. Γι’ αυτό θεώρησαν χρέος τους να αγωνιστούν με όλες τους τις δυνάμεις για την αντιμετώπισή των, υπομένοντας θλίψεις και ποικίλους διωγμούς, προκειμένου να προστατεύσουν τα υπόλοιπα μέλη της Εκκλησίας από την ολέθρια διδασκαλία τους. Ορισμένοι μάλιστα εξ’ αυτών θυσίασαν ακόμη και τη ζωή τους.
Διέκριναν ακόμη ότι ο αποτελεσματικότερος τρόπος καταπολεμήσεως της αιρέσεως και εξουδετερώσεως της καταστροφικής της δράσεως είναι η συγκρότηση αγίων Συνόδων, Οικουμενικών και Τοπικών. Στις Συνόδους αυτές οι άγιοι Πατέρες οριοθετούσαν την αλήθεια της ορθοδόξου πίστεως και στηλίτευαν την πλάνη και την κακοδοξία, θεσπίζοντας όρους και διατυπώνοντας τα δόγματα της πίστεως. Επίσης καλούσαν τους αιρετικούς να αποβάλουν τις πλάνες των και να επιστρέψουν στην ορθοδοξία. Σε περίπτωση δε επιμονής των στην αίρεση, τους απέκοπταν από το σώμα της Εκκλησίας και τους αναθεμάτιζαν. Παράλληλα θέσπιζαν Ιερούς Κανόνες, που ρύθμιζαν θέματα που αφορούσαν την εκκλησιαστική τάξη και διοίκηση της Εκκλησίας.
Αυτό ακριβώς ήταν το έργο και των αγίων πατέρων της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, τους οποίους εορτάζουμε σήμερα, αλλά και το έργο όλων των αγίων Πατέρων, που συγκρότησαν και τις υπόλοιπες Συνόδους της Εκκλησίας μας. Επειδή δε το έργο και η προσφορά τους έχει αιώνιο κύρος και ανεκτίμητη αξία, γι’ αυτό και η Εκκλησία χρεωστικώς τους τιμά και τους προβάλλει ως παραδείγματα προς μίμηση σε όλες τις γενεές και μάλιστα όχι μία φορά, αλλά τουλάχιστον τρείς φορές το χρόνο.
Οι αιρετικοί πάντοτε υπήρξαν μέγιστος κίνδυνος στη ζωή της Εκκλησίας. Και προ Χριστού υπήρχαν αιρετικοί, όπως οι Σαμαρείτες οι Σαδουκαίοι, οι Ηρωδιανοί και άλλοι. Αλλά και στη μετά Χριστόν εποχή, στα χρόνια των αγίων Αποστόλων, εμφανίστηκαν διάφοροι αιρετικοί, όπως οι Σιμωνιανοί, οι Βασιλειδιανοί, οι Νικολαΐτες, οι Γνωστικοί και πολλοί άλλοι, που δίδασκαν παραχαραγμένο το Ευαγγέλιο και πλανούσαν τον κόσμο. Αλλά και γενικότερα, καθ’ όλη την ιστορική πορεία της Εκκλησίας, επί 20 αιώνες μέχρι σήμερα, δεν έπαυσαν να υπάρχουν αιρετικοί και θα συνεχίσουν να υπάρχουν μέχρι συντελείας των αιώνων. Και τούτο διότι ο αρχηγός του ψεύδους και της απάτης, ο διάβολος, δεν θα παύσει ποτέ να παρασύρει στην πλάνη τους πιστούς, με σκοπό να τους οδηγήσει στην απώλεια.
Σήμερα που υποτίθεται ότι ζούμε σε μια εποχή, που ο πολιτισμός έχει προοδεύσει, αμέτρητες είναι οι αιρέσεις, οι Σέκτες και οι παραθρησκευτικές ομάδες, που μαστίζουν τα έθνη, τις κοινωνίες και τις οικογένειες. Οι οπαδοί τους σε κάθε γωνιά της γης, αλλά και στην πατρίδα μας, εργάζονται ακούραστα για να διαδώσουν τις πλάνες τους. Ιδρύουν Εταιρείες, Σωματεία και Σχολεία, δημιουργούν ιστοσελίδες, διοργανώνουν Συνέδρια, ανοίγουν ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς και κέντρα νεότητος, γυρίζουν τις γειτονιές και τα σπίτια και μοιράζουν φυλλάδια και βιβλία δωρεάν, φορώντας το προσωπείο της αγάπης και της ειρήνης, με σκοπό να προσελκύσουν στην πλάνη τα θύματά τους. Μεθοδεύουν κατά της Εκκλησίας διάφορες συκοφαντίες και με κάθε τρόπο προσπαθούν να περάσουν την ιδεολογία τους στον ορθόδοξο λαό μας. Ιδίως οι ψευδομάρτυρες του Ιεχωβά, οι Πεντηκοστιανοί, οι Ινδουϊστές και πάσης αποχρώσεως ψευδοδιδάσκαλοι έχουν εισβάλει στην πατρίδα μας.
Πόσοι άραγε αφελείς και κατ’ όνομα μόνον Χριστιανοί, πλανήθηκαν από αυτούς και πόσοι γονείς θρήνησαν την απώλεια των παιδιών τους; Αλλοίμονο σ’ εκείνον που θα μπλέξει στα θανάσιμα δίχτυα της αιρέσεως. Θα χάσει την ελευθερία του και την ψυχή του. Αυτοί που συνήθως παρασύρονται είναι χριστιανοί, που έχουν άγνοια της αγίας Γραφής και των αληθειών της ορθοδόξου πίστεώς μας. Είναι άνθρωποι που δεν εκκλησιάζονται τακτικά και δεν μετέχουν στη ζωή και στα μυστήρια της Εκκλησίας.
Όπως και άλλες φορές στο παρελθόν έχουμε τονίσει, η φοβερότερη και η πιο επικίνδυνη αίρεση που εμφανίστηκε στη ιστορική πορεία της Εκκλησίας εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια είναι η παναίρεση του Οικουμενισμού. Και τούτο διότι εμφανίζεται ύπουλα, με το προσωπείο της αγάπης και έχει παραπλανήσει πολλούς, ακόμη και Επισκόπους και Πατριάρχες. Πρωτοπόρος αυτής της αιρέσεως σήμερα εμφανίζεται δυστυχώς ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος. Δεν είναι του παρόντος να αναλύσουμε τα στοιχεία αυτής της αιρέσεως, πράγμα που το έχουμε κάνει πολλές φορές στο παρελθόν και σε βιβλίο που έχουμε εκδώσει πρόσφατα. Από αυτήν την φοβερή αίρεση ας αγωνιστούμε να προφυλαχθούμε, αδελφοί μου, πράγμα που εύχομαι να γίνει σε όλους μας με τις πρεσβείες της Κυρίας Θεοτόκου, των αγίων Πατέρων που εορτάζουμε σήμερα και όλων των αγίων. Αμήν.