Β΄ ΜΕΡΟΣ
Καὶ τώρα ἂς δοῦμε πὼς ἡ συγχωρητικότητα κάνει καλὸ στὴν ὑγεία μας καὶ ὄχι μόνο. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ ἔχει ἀπασχολήσει πολὺ τὰ τελευταῖα χρόνια τὴν ἐπιστημονικὴ κοινότητα. Στὸ βιβλίο τῶν Toussaint, Worthington καὶ Williams μὲ τίτλο «Forgiveness and Health» μπορεῖ νὰ βρεῖ κανεὶς πληθώρα ἀναλυτικῶν μελετῶν γιὰ τὰ ὀφέλη σὲ σωματικό, ψυχικὸ καὶ πνευματικὸ ἐπίπεδο. Ἀποδεικνύεται αὐτὸ ποὺ ἤδη εἴπαμε, ὅτι δηλαδὴ ἡ συγχώρεση εἶναι τὸ καλύτερο φάρμακο γιὰ μᾶς καὶ πὼς μὲ αὐτὴν εὐεργετοῦμε τὰ μέγιστα τὸν ἑαυτό μας! Ἐπιγραμματικὰ ὅσο γίνεται νὰ ποιὰ εἶναι τὰ ὀφέλη αὐτά, σύμφωνα μὲ τοὺς ἐπιστήμονες:
Καλύτερη καρδιαγγειακὴ λειτουργία! Κι αὐτὸ ἐπειδὴ ἡ συγχωρητικότητα συνδέεται μὲ χαμηλότερη ἀρτηριακὴ πίεση καὶ μειωμένο κίνδυνο καρδιακῶν ἐπεισοδίων. Αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ ἔρευνα τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Καλιφόρνια στὸ Σὰν Ντιέγο, ἡ ὁποία δημοσιεύτηκε στὸ ἔντυπο Biodehavioural Medicines. Τὸ ἴδιο παρατηρήθηκε καὶ σὲ ἔρευνα τοῦ Hope College in Hollland Michigan (βλ. Reuters Health). Παρατηρήθηκε, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὅτι, ὅταν δὲν μποροῦμε νὰ συγχωρήσουμε νιώθουμε θυμὸ καὶ ἐχθρικότητα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀρνητικὴ ἐπίδραση στὴν ὑγεία μας καὶ εἰδικὰ στὸ καρδιαγγειακό μας σύστημα.
Κατὰ τοὺς εἰδικοὺς ἐπιστήμονες ἡ ἐχθρικότητα καὶ ὁ θυμὸς ποὺ σχετίζονται μὲ τὴν ἐκδικητικὴ συμπεριφορὰ ἑνὸς ὀξύθυμου χαρακτήρα, ἀποτελοῦν τὸν ὑπ’ ἀριθμὸ ἕνα παράγοντα καρδιαγγειακῶν παθήσεων. Ὅπως καὶ νὰ τὸ κάνουμε ὁ θυμὸς εἶναι ἰδιαίτερα τοξικός, ἂς τὸ ποῦμε ἔτσι, γιὰ τὴ νοητικὴ καὶ φυσική μας ὑγεία, καθὼς ἀποτελεῖ σημαντικὸ στρεσογόνο παράγοντα καὶ αὐξάνει τὸν κίνδυνο γιὰ ἀρρώστιες, ὅπως οἱ παθήσεις τῆς καρδιᾶς.
Ἐνίσχυση τοῦ ἀνοσοποιητικοῦ! Κι αὐτὸ ἐπειδὴ ἔχουμε μείωση τοῦ χρόνιου στρές. Ὅπως χαρακτηριστικὰ ἀναφέρουν οἱ ἐπιστήμονες, ὅταν οἱ ἄνθρωποι αἰσθάνονται συνδεδεμένοι, τὸ νευρικό τους σύστημα παραμένει σὲ πιὸ ρυθμισμένη κατάσταση. Ὅταν αἰσθάνονται ἀπομονωμένοι, ὁ ἐγκέφαλος ἑρμηνεύει αὐτὸ ὡς πιθανὸ κίνδυνο, ἐνεργοποιώντας ἀντιδράσεις στὸ στρὲς ἀκόμη καὶ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ σωματικῶν ἀπειλῶν. Ἀντίθετα τὰ κοινωνικῶς συνδεδεμένα ἄτομα, τείνουν νὰ ἐμφανίζουν χαμηλότερους δεῖκτες φλεγμονῆς καὶ πιὸ ἰσορροπημένα πρότυπα ὁρμονῶν τοῦ στρές, τὰ ὁποῖα προστατεύουν πολλὰ συστήματα ὀργάνων ταυτόχρονα.
Μακροζωία! Κι αὐτὸ ἐπειδὴ ἡ ἔλλειψη διαρκοῦς στρὲς (ἀπὸ τὴν ἔλλειψη τῆς μνησικακίας κυρίως), συνδέεται μὲ χαμηλότερα ποσοστὰ θνησιμότητας, σύμφωνα μὲ τοὺς εἰδικοὺς ἐπιστήμονες. Ἐπιπλέον ἡ ἐξάσκηση τῆς συγχώρεσης ἀποδείχθηκε ὅτι ἔχει καὶ μακροχρόνιες ἐπιδράσεις. Ὅταν μαθαίνουμε νὰ συγχωροῦμε, μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου, οἱ ἀντιδράσεις σὲ ὅσους μᾶς προσβάλλουν ἢ μᾶς πληγώνουν γίνονται ὅλο καὶ πιὸ ἤπιες. Αὐτοὶ ποὺ δὲν συγχωροῦν συμβαίνει νὰ νοιώθουν ἔντονο τὸ συναίσθημα τῆς μοναξιᾶς. Ἡ χρόνια μοναξιὰ θέτει τὸ σῶμα ὑπὸ συνεχῆ φυσιολογικὴ πίεση, αὐξάνοντας τὸν κίνδυνο ἀσθενειῶν καὶ πρόωρου θανάτου.
Καλύτερη ψυχικὴ ὑγεία! Κι αὐτὸ ἐπειδὴ ἐκεῖνοι ποὺ συγχωροῦν εἶναι λιγότερο πιθανὸ νὰ ἔχουν κατάθλιψη, θυμό, ὀργή, πικρία, ἄγχος, ἀγανάκτηση καὶ χαμηλὴ αὐτοεκτίμηση σὲ σχέση μὲ αὐτοὺς ποὺ δὲν συγχωροῦν. Ὅπως ἀναφέρουν οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες ἡ ἔλλειψη συγχωρητικότητας κρατᾶ τὸ σῶμα μας σὲ κατάσταση μάχης ἢ φυγῆς. Ἀντίθετα ἡ συγχωρητικότητα ἔχει τὴν ἰδιότητα νὰ μειώνει τὴν κορτιζόλη (ὁρμόνη τοῦ στρές).
Ἐπιπλέον ἔχει παρατηρηθεῖ ὅτι οἱ ἄνθρωποι ποὺ συγχωροῦν εὔκολα, ἔχουν καλύτερες σχέσεις μὲ τοὺς ἄλλους, εἶναι πιὸ χαρούμενοι καὶ αἰσιόδοξοι καὶ γενικὰ εἶναι πιὸ εὐτυχισμένοι καὶ μὲ ἀνεβασμένη τὴν ψυχολογία τους. Οἱ ψυχολόγοι ἔφθασαν νὰ ὑποστηρίζουν πλέον ὅτι ἡ συγχωρητικότητα ἔχει μία ἔντονα μεταφυσικὴ διάσταση καὶ ἴσως ἀποτελεῖ τὸ μονόδρομο γιὰ τὴν εὐτυχία μας!
Ἀκόμη ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ συγχώρεση ἀποτελεῖ μία πράξη αὐτοθεραπείας, μία ἐνέργεια ποὺ μᾶς ἀπελευθερώνει ἀπὸ τὸν φαῦλο κύκλο τῆς ὀργῆς καὶ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ προχωρήσουμε πρὸς τὴν ἀνάκτηση τῆς ἐσωτερικῆς μας εἰρήνης! Καὶ ἀκόμη πὼς ὅταν ἀντιμετωπίζουμε δυσκολίες, δὲν ὑπάρχει τίποτα πιὸ ἀποτελεσματικὸ ἀπὸ τὴ “συγχώρεση”, ὥστε νὰ μπορέσουμε νὰ ἐπουλώσουμε τὶς πληγές μας.
Ὁ ψυχολόγος Robert Enright, πρωτοπόρος στὸν τομέα τῆς Ἐπιστήμης τῆς Συγχώρεσης καὶ Καθηγητὴς Ψυχολογίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Wisconsin-Madison μελετᾶ τὴ συγχώρεση γιὰ σχεδὸν τέσσερις δεκαετίες καὶ εἶναι συνιδρυτὴς τοῦ μὴ κερδοσκοπικοῦ International Forgiveness Institute. Ὑποστηρίζει, λοιπόν, ὅτι ἡ συγχώρεση ἔχει ψυχολογικὰ ὀφέλη, συμπεριλαμβανομένης τῆς μείωσης τοῦ θυμοῦ, τοῦ ἄγχους καὶ τῆς κατάθλιψης. Καὶ ὅτι ἔχει ἐπίσης θετικὸ ἀντίκτυπο στὴν ὑγεία μας, ὅπως χαμηλότερη ἀρτηριακὴ πίεση, καλύτερο ὕπνο, χαμηλότερα ἐπίπεδα φλεγμονῆς ἀπὸ τὸ στρὲς καὶ ἰσχυρότερο ἀνοσοποιητικὸ σύστημα.
Μεγάλη ἔρευνα ποὺ ἔγινε σὲ πέντε χῶρες (Χὸνγκ Κόνγκ, Ἰνδονησία, Οὐκρανία, Κολομβία καὶ Νότια Ἀφρικὴ) μὲ 4.598 συμμετέχοντες, ἔδειξε ὅτι ὅσοι μελέτησαν εἰδικὰ βιβλία ποὺ τοὺς δόθηκαν γιὰ τὴν συγχώρεση καὶ τοὺς παρότρυναν γι’ αὐτήν, παρουσίασαν σημαντικὴ μείωση τῶν συμπτωμάτων τῆς κατάθλιψης καὶ τοὺς ἄγχους. Μάλιστα ἡ ἔρευνα αὐτὴ παρουσιάστηκε σὲ σχετικὸ διεπιστημονικὸ συνέδριο ποὺ ἔγινε στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Harvard.
Μεγαλύτερη αἰσιοδοξία! Μελέτη τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Stanford διαπίστωσε ὅτι οἱ σπουδαστὲς ποὺ εἶχαν ἐκπαιδευθεῖ νὰ συγχωροῦν ὅσους τοὺς πλήγωσαν, θύμωναν λιγότερο καὶ ἦταν πιὸ αἰσιόδοξοι ἀπὸ τοὺς ἄλλους ποὺ δὲν εἶχαν ἐκπαιδευθεῖ νὰ συγχωροῦν.
Καλύτερες διαπροσωπικὲς σχέσεις! Ὅπως ἀναφέρουν οἱ εἰδικοὶ ψυχολόγοι, μὲ τὸ νὰ κρατᾶμε μέσα μας ἀνέκφραστο τὸν πόνο καὶ τὰ ἀρνητικὰ συναισθήματα, δυσκολευόμαστε νὰ δημιουργήσουμε καὶ νὰ διατηρήσουμε ἐπιτυχημένες διαπροσωπικὲς σχέσεις. Ἡ πικρία ἀπέναντι στὸ πρόσωπο ποὺ μᾶς ἔκανε κακό, ἀρκετὰ συχνὰ εἰσχωρεῖ καὶ στὶς ὑπόλοιπες σχέσεις μας, προκαλώντας μας νὰ μεταφέρουμε τὰ ἀρνητικά μας συναισθήματα καὶ στοὺς ἄλλους ἀνθρώπους! Ἡ συγχώρεση σπάζει αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἁλυσίδα τῆς τοξικῆς μεταδοτικότητας καὶ δημιουργεῖ τὶς προϋποθέσεις γιὰ κάτι καλύτερο. Πέραν τοῦ ὅτι ἡ συγχώρεση μᾶς βγάζει ἀπὸ τὴν ἀπομόνωση. Γιατί κανεὶς βέβαια δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ συναναστρέφεται ἀνθρώπους διαρκῶς θυμωμένους, ἐκδικητικοὺς καὶ μνησίκακους!
Καὶ πολλὰ ἄλλα ἀκόμη… Ἐπιστημονικὲς μελέτες ἔχουν δείξει ὅτι οἱ μαθητὲς τὰ καταφέρνουν καλύτερα στὰ μαθήματά τους, ὅταν συγχωροῦν!
Ἄλλες ἀναφέρουν ὅτι ἡ συγχώρεση συνδέεται ἄμεσα μὲ τὴν συμπόνια, καὶ ἀνοίγει μέσῳ αὐτῆς ἄλλους ὡραίους δρόμους γιὰ ποιότητα ζωῆς. Ἐξάλλου ἀπ’ τὴ στιγμὴ ποὺ μέσῳ τῆς συγγνώμης ἀπελευθερωνόμαστε ἀπὸ τὴν ἐκδίκηση, τὸν θυμό, τὴν μνησικακία κ.λπ., καὶ μὲ δύο λόγια ἀπ’ τὴν κακία, δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ μὴ συμβεῖ αὐτό. Καὶ μὲ τὴν ἀπουσία τῆς κακίας, ὅλα πιὰ ἀλλάζουν. Εἴμαστε πιὸ ἀνοικτοὶ στὴν ἀγάπη, τὴν καλωσύνη, τὴν ἐλπίδα. Καὶ προσελκύουμε τὴν χάρη τοῦ Θεοῦ.
Τί νὰ πεῖ κανεὶς καὶ ἀπ’ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ συγχώρεσή μας μπορεῖ νὰ κάνει τὸν ἄλλον ποὺ μᾶς ἔβλαψε νὰ καταλάβει τὸ λάθος του, νὰ τὸν καλυτερεύσει ἀπέναντί μας, καὶ νὰ τὸν μετατρέψει ἀκόμη καὶ σὲ φίλο μας;
* * *
Ἂς προσέξουμε κι αὐτό! Σύμφωνα μὲ τὴ σύγχρονη κοσμικὴ ἀντίληψη, δυνατὸς εἶναι ὁ ἀμείλικτος, ὁ σκληρός, ὁ ἐκδικητικός, αὐτὸς ποὺ «δὲν δέχεται μύγα στὸ σπαθί του»! Καὶ πὼς ὁ ὑποχωρητικός, ὁ συγκαταβατικός, ὁ συγχωρητικός, εἶναι ὁ «ἀδύναμος», ὁ «καημένος», ὁ «κακομοίρης», ὁ «φουκαράς»! Πόσο διαβολικὸ δὲν εἶναι αὐτό!
Ὄχι, ἡ συγχωρητικότητα εἶναι δύναμη, δὲν εἶναι ἀδυναμία. Ὡς ἀδυναμία τὴν παρουσιάζει μὲ ἔμφαση καὶ ὁ ἄθεος Νίτσε στὸ βιβλίο του «Γενεαλογία τῆς Ἠθικῆς». Ἂς προσπαθήσει ὅμως κανεὶς νὰ συγχωρήσει καὶ ἀμέσως θὰ διαπιστώσει πόσο δύσκολο εἶναι αὐτό. Τί ἐμπόδια καὶ τί πειρασμοὺς θὰ τοῦ παρουσιάσει ὁ πονηρός. Καὶ τότε θὰ καταλάβει γιὰ τὰ καλὰ ὅτι εἶναι μία πολὺ μεγάλη ἀρετή, ποὺ θέλει κι αὐτὴ τὸν ἀγώνα της καὶ τὸ ξεπέρασμα τοῦ ἑαυτοῦ μας.
Γι’ αὐτό, ὅπως τονίζει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Θεολόγος, «ἂς δώσουμε λίγη συγχώρεση, γιὰ νὰ πάρουμε πολὺ περισσότερο τὴν ὁμόνοια. Ἂς ἡττηθοῦμε, γιὰ νὰ νικήσουμε»!
* * *
Λοιπόν, ποῦ καταλήγουμε; Ὅτι ἡ συγχώρεση πραγματικὰ εἶναι ἕνα δῶρο ποὺ κάνουμε στὸν ἴδιο μας τὸν ἑαυτό. Μία πράξη αὐτοθεραπείας. Μία δύναμη ποὺ μᾶς ἀπελευθερώνει ἀπ’ τὰ δεσμά! Ἡ γέφυρα ἀπ’ τὴν ὁποία περνᾶμε τόσο πρὸς τὸν συνάνθρωπο, ὅσο καὶ πρὸς τὸν ἴδιο τὸν Θεό. Ἔχει δύο ἰδιώματα, κατὰ τὸν Ἅγιο Κοσμᾶ τὸν Αἰτωλό. Τὸ ἕνα φωτίζει καὶ τὸ ἄλλο κατακαίει. Δὲν μᾶς τὴν ζήτησε τυχαῖα ὁ Χριστός. Ἐκεῖνος ποὺ εἶναι ἡ Ζωή. Κι ἂν δὲν θέλουμε νὰ ἀκούσουμε τὸν Χριστό, ἂς ἀκούσουμε τουλάχιστον τοὺς ἐπιστήμονες…
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος