Α΄ ΜΕΡΟΣ
Ναί, ἡ συγχωρητικότητα εἶναι σαφῶς λυτρωτική, καλοί μου φίλοι. Ὡς ἀρετὴ καὶ ὡς ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ ποὺ εἶναι. Χωρὶς κι αὐτὴ τὴν ἀρετή, δὲν μποροῦμε νὰ ζήσουμε. Οὔτε καὶ νὰ βροῦμε ἔλεος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ! Δὲν κάνει καλὸ μόνο σ’ αὐτοὺς ποὺ μᾶς ἔβλαψαν, ἀλλὰ κυρίως σ’ ἐμᾶς ποὺ τοὺς συγχωροῦμε. Τὰ ὀφέλη γιὰ μᾶς δὲν εἶναι μόνο πνευματικά. Εἶναι καὶ σωματικὰ καὶ ψυχικά. Μάλιστα ἰδιαίτερα γιὰ τὰ δύο τελευταῖα, δὲν μιλᾶνε μόνον οἱ πιστοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἁρμόδιοι ἐπιστήμονες, ὅπως καὶ ὅλες οἱ ἐπιστημονικὲς ἔρευνες καὶ μελέτες. Πλέον γίνεται λόγος σήμερα γιὰ τὴν «Ἐπιστήμη τῆς Συγχώρεσης», ὅπως ἀποκαλεῖται.
Λοιπόν, ἀξίζει νὰ πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά τους, μὲ ἀφορμὴ τὴν περίοδο τοῦ Τριωδίου ποὺ διανύουμε, γιὰ νὰ δοῦμε ὅσο συνοπτικὰ γίνεται, τί ἀκριβῶς συμβαίνει στὸ θέμα αὐτὸ …
* * *
Ἡ Σαρακοστὴ εἶναι μία πνευματικὴ περίοδος ποὺ ἔχει ὡς σκοπὸ νὰ ἀπαλλάξει τὴν ψυχή μας ἀπὸ τὰ βάρη καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήσει στὴν Ἀνάσταση. Ξεκινᾶ μάλιστα καὶ μὲ τὸν κατανυκτικὸ ἑσπερινό της συγχώρεσης, τῆς συμφιλίωσης, τῆς ἑνότητας καὶ τῆς ἀδελφοσύνης (Κυριακή τῆς Τυρινῆς).
Βλέπετε εἴμαστε ἀπ’ τὸν Θεὸ πλασμένοι ὡς ἄνθρωποι νὰ ζοῦμε μαζί. Ὅμως ὡς ἄνθρωποι ποὺ εἴμαστε, μὲ τὶς ἀτέλειες δηλαδὴ καὶ τὶς ἀδυναμίες μας, συχνὰ δημιουργοῦμε διάφορα προβλήματα στὶς σχέσεις μας. Ἔχθρες, φθόνοι, ἀδικίες, μνησικακίες κ.λπ. ξεπροβάλλουν ἀδιάκοπα. Αὐτὰ μᾶς κάνουν κακὸ στὰ πάντα, μέχρι καὶ σ’ αὐτὴ τὴν ὑγεία μας, ὅπως θὰ δοῦμε. Ἔτσι, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος γιὰ νὰ ζήσουμε, καὶ μάλιστα αἰώνια, δίχως τὴν συγχωρητικότητα.
Μη ξεχνᾶμε ὅτι οἱ Πρωτόπλαστοι στὸν Παράδεισο, μετὰ τὴν παράβαση, δὲν συγχώρεσαν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο, οὔτε καὶ ζήτησαν συγγνώμη ἀπὸ τὸν Θεό, γι’ αὐτὸ ποὺ ἔκαναν. Νὰ τὸ δρᾶμα τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ δυστυχία του! Καὶ ὁ Χριστὸς ἔρχεται καὶ δίνει τὴ λύση. Μᾶς λέει νὰ συγχωροῦμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο. Κι ἂν τὸ κάνουμε αὐτό, θὰ μᾶς συγχωρέσει καὶ ὁ Θεός. Ἔτσι, δηλαδή, χωροῦμε ὅλοι. Ὁ ἕνας μέσα στὸν ἄλλο καὶ ὅλοι μέσα στὸν Θεό. Δηλαδή συν – χωρούμεθα.
Κορυφαῖος Του λόγος ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι τοῦτος: «Σὲ ὅποιον σὲ κτυπᾶ στὴ μία πλευρὰ τῆς σιαγόνας (= στὸ ἕνα μάγουλο), πρόσφερε καὶ τὴν ἄλλη …» (Λουκ. 6, 29-30). Ἐπιπλέον μᾶς τὸ δίδαξε καὶ μὲ τὸ παράδειγμά Του, ἰδιαίτερα δὲ τότε ποὺ βρέθηκε πάνω στὸν Σταυρό. Ὄχι μόνο συγχώρεσε τοὺς ἐχθρούς Του, αὐτοὺς ποὺ τόσο ἄδικα τὸ ἔκαναν αὐτό, ἀλλὰ καὶ προσευχήθηκε στὸν Πατέρα Του γι’ αὐτούς! Καὶ ποιὸς ἀπὸ μᾶς ἄραγε ὑπέστη μεγαλύτερη ἀδικία ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ μάλιστα ἀπὸ ἐκείνους ποὺ τόσο πολὺ καὶ ποικιλοτρόπως εὐεργέτησε;
Κορυφαία, ἐπίσης, καὶ ἡ παραβολή Του μὲ τοὺς δύο δούλους, ποὺ ἐνῶ στὸν ἕνα χάρισε ἐκεῖνο τὸ τεράστιο ποσὸ ποὺ Τοῦ χρωστοῦσε, ἐπειδὴ Τὸν παρακάλεσε, ἐκεῖνος ὅμως δὲν ἔκανε τὸ ἴδιο στὸν δεύτερο, στὸν σύνδουλό του, γιὰ ἕνα ἀσήμαντο ποσό, γι’ αὐτὸ καὶ καταδίκασε τὸν πρῶτο νὰ βασανίζεται αἰώνια μέχρι νὰ τοῦ τὸ ἐπιστρέψει !! (βλ. Ματθ.18,32-35)
Ὥς καὶ σ’ αὐτὴ τὴν ὑποδειγματικὴ προσευχὴ ποὺ μᾶς ἄφησε, τὸ γνωστό μας «Πάτερ ἠμῶν», τοποθέτησε ὡς προϋπόθεση τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν μας ἀπὸ τὸν Ἴδιο, τὴ συγχώρεση ἐκ μέρους μας ἐκείνων ποὺ μᾶς ἔφταιξαν.
Εἶναι σαφὲς πλέον ὅτι ἡ σωτηρία μας περνάει μέσα ἀπὸ τὸν πλησίον μας. Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ μέγα μήνυμα τοῦ Θεοῦ στὸν ἄνθρωπο, ξέρετε.
Γιὰ τὴν συγχωρητικότητα μιλάει ποικιλοτρόπως ἡ Ἁγία Γραφή, ἰδιαίτερα ἡ Καινὴ Διαθήκη.
Κατὰ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας ἡ συγχωρητικότητα ποὺ πρέπει νὰ δείχνουμε σ’ αὐτοὺς ποὺ μᾶς ἔβλαψαν, εἶναι ἀνώτερη ἀπ’ ὅλες τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ, ἀπ’ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς ὁποίας ἀπορρέει πλοῦτος μεγάλος ἀγαθῶν, καθ’ ὅσον:
– Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ φθάνουμε νὰ μιμούμαστε τὸν Ἴδιο!
– Γινόμαστε κατοικητήριο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος!
– Κάνουμε νὰ ὑποχωρεῖ τὸ κακὸ καὶ νὰ χάνεται!
– Ἀπαλλασσόμαστε ἀπ’ τὴν κακία καὶ τὸ μῖσος!
– Εἰρηνεύουμε!
– Διαγράφουμε τὰ ἁμαρτήματά μας!
– Ἔχουμε τὸν Θεὸ σύμμαχό μας!
Καὶ μὲ δύο λόγια μὲ τὴν συγχωρητικότητα εὐεργετοῦμε τοὺς ἑαυτούς μας.
Ἐπιπλέον οἱ Πατέρες μᾶς τονίζουν ὅτι ἐχθρός μας εἶναι μόνον ὁ διάβολος καὶ ὄχι ὁ συνάνθρωπός μας, τὸ θῦμα του, ὁπότε μόνο μία ἔχθρα πρέπει νὰ ἔχουμε, αὐτὴν πρὸς τὸν διάβολο, γιατί στὴν οὐσία αὐτὸς εἶναι ὁ ἐχθρός μας κι αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ δημιουργεῖ κάθε κακὸ στὴ ζωή μας. [1]
Ὁ Ἄγγλος ποιητὴς Alexander Pope ἔλεγε ὅτι «τὸ νὰ κάνεις λάθος εἶναι ἀνθρώπινο, τὸ νὰ συγχωρεῖς εἶναι θεϊκό». Ἔτσι, ὅπως οἱ ἄλλοι δημιουργοῦν προβλήματα σ’ ἐμᾶς, τὸ ἴδιο δὲν κάνουμε κι ἐμεῖς σ’ αὐτούς; Ἄρα ὅπως ἔχουμε ἀνάγκη τὴ συγχώρεσή τους, τὸ ἴδιο ἔχουν κι αὐτοὶ ὡς ἀνάγκη τὴ δική μας. Κι ὅπως νὰ τὸ κάνουμε μιμούμαστε ἐπ’ αὐτοῦ τὸν ἴδιο τὸν Θεό, ὅπως εἴπαμε!
Καὶ τί προκύπτει σήμερα; Ὅτι αὐτὸ πλέον μᾶς ζητᾶ νὰ τὸ κάνουμε ἀκόμη καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιστήμη! Ἀπίστευτο, ἔτσι δὲν εἶναι; Μάλιστα ἔφθασε νὰ μᾶς λέει ὅ,τι δὲν ὑπάρχει καλύτερο φάρμακο ἀπὸ τὴν συγχωρητικότητα, τόσο γιὰ τὴν σωματικὴ ὅσο καὶ γιὰ τὴν ψυχική μας ὑγεία!
Κι αὐτὸ γιατί, τὸ νὰ ἀφήνουμε πίσω μας τὸν θυμό, τὴν πικρία, τὴν ἐμπάθεια, τὴν ὀργή, τὴν ἐκδικητικότητα, τὴν μνησικακία κ.λπ. γι’ αὐτὸν ποὺ μᾶς ἔβλαψε, ἔχει ἕνα ἀποτέλεσμα λυτρωτικὸ γιά μᾶς. Μειώνεται τὸ στρὲς καὶ βελτιώνεται συνολικὰ ἡ ποιότητα τῆς ζωῆς μας. Καὶ τοῦτο γιατί ὅλα αὐτὰ τὰ συναισθήματα λειτουργοῦν ὡς δηλητήριο μέσα μας!!
Εἶπαν πολὺ σωστά: «Ὅταν εἴμαστε δέσμιοι τοῦ μίσους, τῆς ἐκδίκησης καὶ τοῦ θυμοῦ, εἶναι σὰν νὰ ἐπιτρέπουμε σὲ κάποιον νὰ ἔχει διαρκῆ ἔλεγχο στὴ ζωή μας, δηλητηριάζοντας τὴν κάθε μέρα καὶ ὥρα της. Ὅταν δὲν συγχωροῦμε, δὲν μποροῦμε νὰ ξεχάσουμε ποτέ. Ζοῦμε μὲ τὸν ἴδιο καθημερινὸ ἐφιάλτη ποὺ ὁδηγεῖ σὲ ἀσθένειες καὶ προβλήματα ὑγείας, μᾶς ἐμποδίζει νὰ νιώσουμε ἀγάπη, νὰ ἀπολαύσουμε τὶς σχέσεις μας καὶ νὰ κάνουμε ὄνειρα».
Σύμφωνα δὲ μὲ τὸν Καθηγητὴ τῆς Ψυχολογίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Μίσιγκαν Κρίστοφερ Πίτερσον «ἡ συγχώρεση διαλύει τὸ μῖσος μέσα μας καὶ μᾶς ἐλευθερώνει ἀπὸ ἕνα προβληματικὸ παρελθόν». Καὶ τί μπορεῖ νὰ πεῖ κανεὶς καὶ γιὰ τὴν συμφιλίωση ποὺ μπορεῖ νὰ ἐπέλθει; Αὐτὸ κι ἂν ἔχει μοναδικὰ ἀποτελέσματα!
Ὁπωσδήποτε ἡ συγχωρητικότητα ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴν ἴδια μας τὴν ὕπαρξη. Μὲ τὶς βαθιὲς πτυχὲς τῆς ψυχῆς μας. Μὲ τὴν εἰρήνη μας. Μὲ τὴν γαλήνη μας. Μὲ τὴν χαρά μας. Μὲ τὴν ὑπέρβαση τοῦ ἑαυτοῦ μας. Μὲ τὴν εὐτυχία μας. Μὲ τὴν πνευματικότητά μας. Μὲ τὴν ἀνωτερότητά μας ὡς ἀνθρώπων καὶ μὲ ἐκεῖνο στὸ ὁποῖο πρέπει νὰ φθάσουμε, τὴν ἁγιότητα δηλαδή. Μὲ τὴν ὑπακοή μας στὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Συγχωροῦμε γιὰ νὰ ζήσουμε. Γιὰ νὰ ζήσουμε αἰώνια.
Στὸ ἑπόμενο φύλλο θὰ δοῦμε ὅτι ἡ συγχωρητικότητα μᾶς ὠφελεῖ πράγματι σωματικὰ καὶ ψυχικὰ καὶ ὄχι μόνο, σύμφωνα μὲ τὴν ἐπιστήμη…
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος
Σημείωσις:
[1] Περισσότερα βλέπετε στὸ βιβλίο μᾶς «ΜΕΓΑΣ Ο ΠΛΟΥΤΟΣ ΤΗΣ ΣΥΓΓΝΩΜΗΣ Κατὰ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας», ἐκδόσεις «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ».