2ον
Ἡ παραπάνω ἄποψη ὅμως ἀναιρεῖται ἀπὸ μία ἁπλὴ ἱστορικοφιλολογικὴ μελέτη τῆς Καμπαλά, ἡ ὁποία διαπιστώνει ὅτι ἐξωβιβλικὰ θρησκευτικὰ συστήματα ἐπηρέασαν τὴν διαμόρφωση τῆς Καμπαλὰ καὶ τὴν κατέστησαν τὸ ὄχημα μεταφορᾶς τῆς παλαιᾶς ἀποκρυφιστικῆς καὶ μαγικῆς παράδοσης τῶν Βαβυλωνίων, τῶν Γνωστικῶν καὶ τῶν Νεοπλατωνικῶν στὸν σύγχρονο ἀποκρυφισμό, ὁδηγώντας μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ὄχι μόνο σὲ παρερμηνεία ἀλλὰ καὶ σὲ παραποίηση τοῦ παλαιοδιαθηκικοῦ κηρύγματος[15].
Αὐτὴ ἡ παρερμηνεία ἐντοπίζεται σὲ ἀνθρωπολογικό, θεολογικὸ καὶ κοσμολογικὸ ἐπίπεδο. Ἐνῷ τὸ βιβλίο τῆς Γενέσεως ἀναφέρει ὅτι ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εἰκόνα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ(Γέν.1,26), ἀντίθετα ἡ Καμπαλά, ἐπαναλαμβάνοντας τὶς ἀπόψεις τοῦ Γνωστικισμοῦ[16] καὶ τοῦ Ἑρμητισμοῦ[17], ὑποστηρίζει ὅτι ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε σύμφωνα μὲ τὸ πρότυπο ἑνός πνευματικοῦ καὶ ἀρχετυπικοῦ ἀνθρώπου, τοῦ “Ἀδὰμ Καδμών” ποὺ στὰ ἑβραϊκὰ σημαίνει ὁ “πρωταρχικός”, ὁ “αὐθεντικός” ἄνθρωπος καὶ ἀποτελεῖ ἀντανάκλαση τοῦ ὑπέρτατου καὶ ὕψιστου Θεοῦ[18].
Ὁ αἰσθητὸς ἄνθρωπος τῆς καθημερινῆς ἐμπειρίας, ποὺ φέρει ὑλικὸ σῶμα, δὲν ταυτίζεται μὲ αὐτὸν τὸν πρωταρχικὸ ἄνθρωπο ἀλλὰ μόνο τὸ πνευματικό του στοιχεῖο. Ἂν καὶ ἡ Καμπαλὰ ἀποφεύγει τὶς ἀκραῖες ἀντιλήψεις τοῦ Γνωστικισμοῦ περὶ καταδίκης τοῦ ὑλικοῦ σώματος[19], ὄμως υἱοθετεῖ τὴ βασικὴ ἀντίληψη τῶν Γνωστικῶν[20] ὅτι ἡ ψυχὴ ἀποτελεῖ κομμάτι τῆς θείας οὐσίας ποὺ προϋπάρχει πρὶν τὴν εἴσοδό της στὸ σῶμα[21], ἀντιλήψεις ἄγνωστες στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ποὺ τονίζει ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀποτελεῖ ἀδιάρρηκτη ἑνότητα, τὸ “συναμφότερον”[22], ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, σῶμα καὶ ψυχὴ (Γέν.2,7)[23].
Στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ὑπάρχει σαφὴς ὀντολογικὴ διάκριση μεταξὺ τῶν δύο φύλων, διότι ὁ Θεὸς δημιούργησε τὸν ἄνθρωπο “ἄρσεν καὶ θῆλυ” (Γέν.5,2), ὅμως ἡ Καμπαλά, ὅπως καὶ ὁ Γνωστικισμὸς[24], ἐπισημαίνει ὅτι ἡ ψυχὴ στὴν προΰπαρξή της εἶναι ἀνδρόγυνος[25], ὅπως βέβαια καὶ ὁ “Ἀδὰμ Καδμών”[26]. Μὲ τὴν εἴσοδό της στὸ σῶμα χάνει αὐτὴ τὴν ἑνότητα καὶ ἔχουμε τὴ διάσπαση τῶν δύο φύλων, τοῦ ἀρσενικοῦ καὶ τοῦ θηλυκοῦ. Ἄλλωστε καὶ ὁ Θεὸς στὴν Καμπαλὰ εἶναι ἀρρενοθῆλυς, τοῦ ὁποίου ἡ θηλυκὴ πλευρὰ ὀνομάζεται “Σεκινάχ”(Shekhinah)[27], ἄποψη ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὸν Ἑρμητισμὸ[28].
Ὅπως ὁ Γνωστικισμὸς θεωροῦσε, ὅπως ἔχει ἐπισημάνει ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς Παναγιώτης Χρήστου[29], ὅτι τὸ ἰδεῶδες εἶναι ἡ ἐπίτευξη τῆς ἑνοφυλίας, ἡ κατάργηση δηλαδὴ τῆς ὀντολογικῆς διάκρισης τῶν δύο φύλων, παρομοίως καὶ ἡ Καμπαλὰ θεωρεῖ προορισμὸ τοῦ ἀνθρώπου τὴν ἐπανεύρεση τῆς ἀρχέγονης ἑνοφυλίας[30], σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη ποὺ διδάσκει ὅτι εἶναι ἡ ἐπίτευξη τοῦ καθ’ ὁμοίωσιν (Γέν. 1,26). Ἐδῶ πρέπει νὰ ἐπισημάνουμε ὅτι οἱ σύγχρονες ἀντιλήψεις περὶ ἑνοφυλίας, ἔμφυλων ταυτοτήτων καὶ κοινωνικοῦ φύλου, σύμφωνα μὲ τὶς ὁποῖες τὸ φῦλο τοῦ ἀνθρώπου δὲν προσδιορίζεται ἀπὸ τὴ βιολογική του κατασκευὴ ἀλλὰ ἀπὸ τὸν αὐτοπροσδιορισμὸ τοῦ ἀτόμου, δηλαδὴ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ πιστεύει σὲ ποιὸ φῦλο ἀνήκει[31], βασίζονται στὶς παραπάνω μεταφυσικὲς ἀντιλήψεις ἀρχαίων καὶ σύγχρονων ἀποκρυφιστικῶν συστημάτων, ὅπως ἔχουμε καταδείξει σὲ παλαιότερη μελέτη μας μὲ τίτλο “Οἱ ἔμφυλες ταυτότητες καὶ ἡ ἑνοφυλία τῶν Γνωστικῶν[32].
Ἐνῷ στὴν Παλαιὰ Διαθήκη γίνεται λόγος γιὰ ἀνάσταση τῶν νεκρῶν, ὅπως ἀποτυπώνεται στὸ ὅραμα τοῦ Ἰεζεκιὴλ (Ἰεζ.37,1-14), ἀντίθετα στὴν Καμπαλὰ γίνεται λόγος γιὰ μετενσάρκωση. Ὁ καμπαλιστὴς ραββῖνος Ἰσαὰκ Λουρία[33] ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ ψυχὴ ὀφείλει στὴν ἐπίγεια πορεία της νὰ ἐκπληρώσει τὶς 613 μιτζβὸτ (mitzvot) ποὺ στὰ ἑβραϊκὰ σημαίνει ἐντολὲς[34]. Ἐὰν δὲν κατορθώσει νὰ τὶς τηρήσει κατὰ τὴν ἐπίγεια ζωή, τότε θὰ μετενσαρκωθεῖ ὥσπου νὰ ἐπιτύχει τὸν στόχο της[35], δηλαδὴ ἐδῶ ἔχουμε ἀντιλήψεις στοιχούμενες ἀπόλυτα μὲ ἰνδουιστικὲς θεωρίες περὶ μετενσαρκώσεως[36] καὶ ἐκ διαμέτρου ἀντίθετες μὲ αὐτὲς τὶς ἀντιλήψεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἡ ὁποία κάνει λόγο γιὰ ἀνάσταση νεκρῶν καὶ ὄχι γιὰ μετενσάρκωση ψυχῶν[37].
Σημειώσεις:
[15] Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πειραιῶς κ.Σεραφείμ, Ὁμιλία στὸ ραδιοφωνικὸ σταθμὸ τῆς Ἱερᾶς Μητρόπολης Πειραιῶς, μὲ τὴν ὁποία ἐνημερώνει τοὺς πιστοὺς γιὰ τὴ θρησκεία τοῦ Καμπαλισμοῦ, στὸ orthodoxianewsagency.gr [16] Γιὰ τὶς συγκεκριμένες ἀνθρωπολογικὲς ἀντιλήψεις τοῦ Γνωστικισμοῦ βλ.Ἐπιφανίου Κύπρου, Πανάριον, PG 42,73B καὶ Ἱππολύτου Ρώμης, Κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων ἔλεγχος, PG 16, 3138B. Ἀναλυτικὰ γιὰ τὸ θέμα βλ. Ἀρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Οἱ ἔμφυλες ταυτότητες καὶ ἡ ἑνοφυλία τῶν Γνωστικῶν, στὸ pemptousia.gr [17] Θ. Ζελίνσκι, Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος καὶ οἱ ἀρκαδικὲς ἀπαρχές του, ὅ.π., σελ.71-72. [18] jewishencyclopedia.com καὶ Α. Altmann, The Gnostic Background of the Rabbinic Adam Legends, στὸ The Jewish Quarterly Review, 35(1945), σελ. 371-391. [19] Στὰ γνωστικὰ συστήματα υἱοθετεῖται ἕνας φιλοσοφικὸς δυαλισμός, ὁ ὁποῖος ἀπορρίπτει καὶ καταδικάζει τὸν ὑλικὸ κόσμο. Μέσα στὸν ὑλικὸ κόσμο συντελεῖται ἕνα αἰώνιο δρᾶμα. Τὸ θεϊκὸ στοιχεῖο τοῦ ἀνθρώπου ἔχει ἐγκλωβιστεῖ μέσα στὸ ὑλικὸ σῶμα. Σκοπὸς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι νὰ συνειδητοποιήσει τὸ θεῖο στοιχεῖο, τὸ ὁποῖο εἶναι ἐγκλωβισμένο μέσα του. Ὁ ἄνθρωπος ὅμως δὲν γνωρίζει τὸν τρόπο ἐξόδου ἀπὸ τὸν ὑλικὸ κόσμο καὶ τὴν εἴσοδο στὸν κόσμο τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ φωτός. Ἡ μυστικὴ αὐτὴ Γνώση δίνεται στὸν Γνωστικὸ ἀπὸ τὸν Σωτῆρα, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός. Βλ. Ἀρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Ἡ χρήση τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἐναντίον τῶν αἱρέσεων ἀπὸ τὸν Ἅγιο Ἐπιφάνιο Κύπρου, ὅ.π., σελ. 67-71. [20] Ἁγίου Ἐπιφανίου Κύπρου, Πανάριον, PG 41,300B. [21]Βλ. chabad.org [22] Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ, Προσωποποιίαι, PG 150, 1361C. [23] Γέν.2,7: “καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν” [24] Βλ. τὸ γνωστικὸ κείμενο: The Exegesis on the Soul, CODEX II Translated by William C. Robinson, The Nag Hammadi Library, revised edition. HarperCollins, San Francisco, 1990, σελ.127 ἑξ. [25] Ἀναφέρει τὸ Ζοχάρ: “As they set out from their place above, each soul is male and female as one. Only as they descend to this world do they part, each to its own side. And then it is the One Above who unites them again. This is His exclusive domain, for He alone knows which soul belongs to which and how they must reunite”,στὸ chabad.org καὶ Α.Maller, Adam was a primordial bi-gender human,στὸ blogs.timesofisrael.com [26] Βλ.sefaria.org [27]Βλ. γιὰ τὸ συγκεκριμένο θέμα: Shekhinah: The Divine Feminine, στὸ myjewishlearning.com καὶ Elliot R. Wolfson, “Tiqqun ha-Shekhinah”: Redemption and the Overcoming of Gender Dimorphism in the Messianic Kabbalah of Moses Ηayyim Luzzatto”, στὸ History of Religions, 36(1997), σελ. 289-332. [28] Θ. Ζελίνσκι, Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος καὶ οἱ ἀρκαδικὲς ἀπαρχές του, ὅ.π., σελ.71 [29] Ὁ καθηγητὴς Π. Χρήστου τονίζει χαρακτηριστικὰ ὅτι στὸν Γνωστικισμό: “ἡ εἰς δύο φῦλα διάσπασις τοῦ ἀνθρωπίνου γένους εἶναι κατάστασις ἀφύσικος καὶ προσωρινή, τῆς ὁποίας ἐπιβάλλεται ἡ ὑπέρβασις πρὸς κατάληξιν εἰς τὴν ἑνοφυλίαν ἢ ἀφυλίαν. Γιὰ τὸν Γνωστικισμὸ “ἡ ἑνοφυλία καθίσταται τὸ ἐπιζητούμενον ἰδεῶδες”. Βλ. Π. Χρήστου, “Ἑνοφυλία, τὸ ἰδεῶδες τῶν Γνωστικῶν”, Κληρονομία, τόμ. 5. τεῦχ. 1, Θεσσαλονίκη 1973, σελ. 1-16, καὶ στὸ apostoliki-diakonia.gr Αὐτὴ ἡ κατάσταση τῆς ἑνοφυλίας περιγράφεται στὸ Γνωστικὸ εὐαγγέλιο τοῦ Θωμᾶ, ὅπου στὴν ἐρώτηση τῶν μαθητῶν του γιὰ τὸν τρόπο εἰσόδου στὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ τὴ σωτηρία ὁ Ἰησοῦς ἀπάντησε: “ὅταν κάνετε τὰ δύο ἕνα, καὶ τὸ ἐσωτερικὸ ὅπως τὸ ἐξωτερικὸ καὶ τὸ ἐξωτερικὸ ὅπως τὸ ἐσωτερικό, καὶ τὸ πάνω ὅπως τὸ κάτω, αὐτὸ εἶναι, καὶ ὅταν τὸ ἀρσενικὸ καὶ τὸ θηλυκὸ τὸ κάνετε νὰ εἶναι ἕνα καὶ τὸ αὐτό, ἔτσι ὥστε τὸ ἀρσενικὸ νὰ μὴ εἶναι ἀρσενικὸ καὶ τὸ θηλυκὸ νὰ μὴ εἶναι πιὰ θηλυκό,…τότε θὰ εἰσέλθετε στὴ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν”. Βλ. Ι. Καραβιδόπουλου, Ἀπόκρυφα χριστιανικὰ κείμενα Α΄. Ἀπόκρυφα Εὐαγγέλια, (Βιβλικὴ Βιβλιοθήκη 13), ἔκδ. Πουρναρᾶς, Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 309. [30] Ἀναφέρει τὸ Ζοχάρ: “Any image not embracing male and female is not a supernal, true image…The blessed Holy One does not place His abode anywhere male and female are not found together…. Α human being is only called Adam when male and female are as one”, στὸ sefaria.org καὶ keshetonline.org [31] Βλ. γιὰ τὶς θεωρίες αὐτές: Judith Butler, Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, Routlege, New York and London 1990, Α. Πηλίγκου, Ἔμφυλες ταυτότητες. Κοινωνικὲς καὶ χωρικὲς διαστάσεις, Ξάνθη 2012, Β. Ἀγτζίδη, Οἱ θεωρίες περὶ φύλου (Gender studies) ὡς ἀλλοτρίωση, Ἀπὸ τὸν John Money στὴν Judith Butler, kars1918.wordpress.com καὶ Ἐμιλὶ Λανέζ, Ἡ τραγικὴ ἐμπειρία τῆς “θεωρίας τοῦ γένους”. Ὁ γκουρού John Money, ὁ πατέρας τῆς “θεωρίας τῶν δύο φύλων”, εἶχε δοκιμάσει σὲ δίδυμα τὴ θεωρία του, στὸ kars1918.wordpress.com [32]Βλ.Ἀρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Οἱ ἔμφυλες ταυτότητες καὶ ἡ ἑνοφυλία τῶν Γνωστικῶν, στὸ pemptousia.gr [33] Περισσότερα γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὴ δράση του βλ. Nissan Mindel,Rabbi Isaac Luria – The Ari Hakodosh, chabad.org [34] Tzvi Freeman, What Is a Mitzvah? στὸ chabad.org[35] Nissan Dovid Dubov, Reincarnation, στὸ chabad.org [36] Βλ. περισσότερα γιὰ τὸ συγκεκριμένο θέμα: Ἀρχιμ. Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Ἰχνηλάτης Ἀληθείας. Ἔκθεση τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως σὲ ἀντιπαράθεση μὲ τὴν αἱρετικὴ κακοδοξία, Θεσσαλονίκη 2002, σελ.241. [37] Ἰεζ.37,12-14: “τάδε λέγει Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἀνοίγω τὰ μνήματα ὑμῶν καὶ ἀνάξω ὑμᾶς ἐκ τῶν μνημάτων ὑμῶν καὶ εἰσάξω ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ εἰμι Κύριος ἐν τῷ ἀνοῖξαί με τοὺς τάφους ὑμῶν τοῦ ἀναγαγεῖν μὲ ἐκ τῶν τάφων τὸν λαόν μου. καὶ δώσω πνεῦμά μου εἰς ὑμᾶς, καὶ ζήσεσθε, καὶ θήσομαι ὑμᾶς ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ Κύριος· λελάληκα καὶ ποιήσω, λέγει Κύριος”.