Τὸ Σάββατο 12 Ὀκτωβρίου, ὅπως κάθε χρόνο στὸν Ἱ. Ν. Ἁγίου Νεκταρίου τῆς Π.Ο.Ε. μετὰ τὴ θεία Λειτουργία ἔγινε ἱερὸ μνημόσυνο γιὰ τὸν Παῦλο Μελᾶ, τὸν πρωτοπόρο καὶ πρωτομάρτυρα τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγώνα.
Ἐφέτος συμπληρώνονται 120 χρόνια ἀπὸ «τὸν θάνατο τοῦ παλληκαριοῦ» (13-10-1904).
Στὶς 13 Ὀκτωβρίου τοῦ 1904 στὸ χωριὸ Στάτιστα Καστοριᾶς, ποὺ σήμερα φέρει τὸ ὄνομά του, ὁ Παῦλος Μελᾶς ἀπὸ ἐχθρικὸ πυροβολισμό πέφτει νεκρὸς γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Μακεδονίας.
Τὰ ὀστᾶ του φυλάσσονται σὲ τάφο στὸ ἐσωτερικό τῆς Βυζαντινῆς Ἐκκλησίας τῶν Ταξιαρχῶν Καστοριᾶς.
Ὁ ἀγώνας του ἀνιδιοτελής, καθαρὸς, γεμᾶτος ὁράματα γιὰ μία ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Μὲ πολὺ πόνο ἀναφέρει:
«Ἔρχονται καὶ μοῦ προτείνουν μ’ ἐνθουσιασμὸ πλῆθος ὡραίων καὶ μεγάλων σχεδίων…
Ἐγὼ ὁ δυστυχὴς κάμνω τὸ σχέδιόν μου, ξεκινῶ μὲ βροχήν, μὲ κρύο, μὲ πεῖναν, καὶ ὅταν ἔλθη ἡ στιγμὴ τῆς ἐκτελέσεώς του ἢ δὲν ἔρχονται ἢ σὲ γελοῦν παντοιοτρόπως ἢ καὶ εἰδοποιοῦν τοὺς Βουλγάρους νὰ κρυφθοῦν…».
Κατὰ τὸν Ἴωνα Δραγούμη «Ὁ Μελᾶς… μὲ τὴν σπίθα ποὺ ἄναψε στὸν καθένα, πολλοὶ ποὺ ἦταν τυφλοὶ ὥς τότε, εἶδαν».
Ὁ θάνατός του κινητοποίησε τὸ ἐπίσημο Ἑλληνικὸ Κράτος καὶ ἀνέλαβε ὀργανωμένη δράση γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Μακεδονίας μας.
Τὸ παράδειγμά του ὁδοδείκτης γιὰ ὅλους τούς Ἕλληνες.
Αἰωνία του ἡ μνήμη.