Οι πρόσφατες ενέργειες του Κοσσυφοπεδίου για το κλείσιμο θεσμών που υποστηρίζονται από τη Σερβία προκάλεσαν έντονη κριτική τόσο από τοπικούς όσο και από διεθνείς παράγοντες, οι οποίοι προειδοποιούν ότι αυτά τα ασυντόνιστα μέτρα υπονομεύουν τη σταθερότητα της περιοχής και τις φιλοδοξίες του Κοσσυφοπεδίου για ευρωατλαντική ενσωμάτωση. Το κλείσιμο, που συμπίπτει με την εκστρατεία για τις κοινοβουλευτικές εκλογές του Κοσσυφοπεδίου που έχει προγραμματιστεί για τις 9 Φεβρουαρίου, έχουν πυροδοτήσει εντάσεις μεταξύ της κυβέρνησης του Κοσσυφοπεδίου και του σερβικού πληθυσμού του, καθώς και επικρίσεις από τη διεθνή κοινότητα.
Το κλείσιμο, το οποίο περιελάμβανε σήμερα 10 προσωρινά δημοτικά γραφεία και πολλά υποκαταστήματα των Σερβικών Ταχυδρομείων σε νότιες περιοχές από τον ποταμό Ibar, όπως το Lipljan, το Obilic, την Pristina, το Kosovo Polje και το Vucitrn, θεωρούνται μέρος μιας ευρύτερης τάσης που ξεκίνησε χρόνια πριν. Πολλά από αυτά τα ιδρύματα μεταφέρθηκαν σε περιοχές με σερβική πλειοψηφία αφού έχασαν τον έλεγχο των αρχικών τους εγκαταστάσεων, λειτουργώντας στην εξορία. Ο υπουργός Εσωτερικών του Κοσσυφοπεδίου, Xhelal Sveçla, υπερασπίστηκε τις ενέργειες, χαρακτηρίζοντάς τις ως απαραίτητο βήμα προς τον τερματισμό των “παράλληλων δήμων και εγκληματικών ιδρυμάτων” της Σερβίας στο Κοσσυφοπέδιο.
Το τελευταίο κύμα κλεισίματος ακολουθεί ένα ευρύτερο σχέδιο ενεργειών που έλαβαν οι αρχές του Κοσσυφοπεδίου τα τελευταία αρκετά χρόνια. Από το 2022, το Κοσσυφοπέδιο άρχισε να παίρνει τον έλεγχο των δημοτικών περιουσιών, συμπεριλαμβανομένης της Στρπτσε, και μέχρι τα μέσα του 2023, οι προσπάθειες διάλυσης των σερβικών θεσμών στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο απέκτησαν σημαντική ώθηση. Μέχρι το 2024, το κλείσιμο επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει βασικές υπηρεσίες όπως τράπεζες, γραφεία ταμείου, διευθύνσεις πολεοδομικού σχεδιασμού και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας. Τον Δεκέμβριο του 2024, οι διευθύνσεις αστικού σχεδιασμού και στέγασης στη Βόρεια Μιτρόβιτσα έκλεισαν, εντείνοντας περαιτέρω την ένταση μεταξύ του Κοσσυφοπεδίου και του σερβικού πληθυσμού του.
Τουλάχιστον 59 σερβικά ιδρύματα και υπηρεσίες έκλεισαν σε όλο το Κοσσυφοπέδιο κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων που διεξήγαγε η αστυνομία του Κοσσυφοπεδίου.
Ο οικονομικός αντίκτυπος επιδεινώθηκε από τους περιορισμούς στα σερβικά προϊόντα που εισέρχονται στο Κοσσυφοπέδιο, οι οποίοι διήρκεσαν πάνω από ένα χρόνο παρά την παραβίαση της εμπορικής συμφωνίας CEFTA. Ενώ η απαγόρευση άρθηκε εν μέρει τον Οκτώβριο του 2024, το Κοσσυφοπέδιο εξασφάλισε την πλήρη ένταξη στη CEFTA ως συμβιβασμό.
Αυτά τα κλεισίματα έχουν αφήσει δεκάδες χιλιάδες Σέρβους στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο χωρίς τη φυσική τους θέση εργασίας και αβέβαιο για το μέλλον και το πού βρίσκονται. Για χρόνια, αυτοί οι θεσμοί παρείχαν όχι μόνο θέσεις εργασίας αλλά και μια αίσθηση συνέχειας και ασφάλειας για τη σερβική κοινότητα του Κοσσυφοπεδίου.
Διεθνείς Αντιδράσεις
Η Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Πρίστινα εξέδωσε δήλωση που εκφράζει ανησυχία για το κλείσιμο, σημειώνοντας ότι οι ασυντόνιστες ενέργειες του Κοσσυφοπεδίου επηρεάζουν αρνητικά τους πολίτες του Κοσσυφοπεδίου, συμπεριλαμβανομένων των Σέρβων και άλλων κοινοτήτων. Η Πρεσβεία τόνισε ότι αυτά τα ζητήματα θα πρέπει να επιλυθούν μέσω του Διαλόγου που διευκολυνθεί από την ΕΕ για να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση του Κοσσυφοπεδίου ως σύγχρονης, πολυεθνικής, ευρωπαϊκής δημοκρατίας.
Οι ΗΠΑ προειδοποίησαν περαιτέρω ότι οι ενέργειες του Κοσσυφοπεδίου, που αναλαμβάνονται ενάντια στις καλύτερες συμβουλές των συμμάχων τους, κινδυνεύουν να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη μεταξύ του Κοσσυφοπεδίου και των διεθνών εταίρων του. Η δήλωση πρόσθεσε ότι αυτές οι εξελίξεις περιορίζουν την ικανότητα των ΗΠΑ να βοηθήσουν το Κοσσυφοπέδιο να επιτύχει ένα ευημερούν μέλλον.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) καταδίκασε επίσης το κλείσιμο, δηλώνοντας ότι παραβαίνουν τις υποχρεώσεις του Κοσσυφοπεδίου στο πλαίσιο της διαδικασίας εξομάλυνσης της ΕΕ. Η ΕΕ τόνισε ότι το ζήτημα των δομών που υποστηρίζονται από τη Σερβία πρέπει να επιλυθεί μέσω του Διαλόγου και όχι μέσω μονομερών ενεργειών του Κοσσυφοπεδίου. Η EULEX, η αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κράτος δικαίου στο Κοσσυφοπέδιο, παρακολουθεί την κατάσταση, σύμφωνα με την εντολή της.
Σε απάντηση στο κλείσιμο, Γάλλοι και Γερμανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν ανησυχία για τις επιπτώσεις στον σερβικό πληθυσμό του Κοσσυφοπεδίου. Η Γαλλική Πρεσβεία τόνισε τη σημασία της αντιμετώπισης του ζητήματος των παράλληλων δομών στο πλαίσιο του Διαλόγου, ενώ ο Γερμανός Πρέσβης Jörn Rohde ζήτησε μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς. Ο Rohde επεσήμανε ότι ενέργειες όπως η σημερινή δεν κερδίζουν τις καρδιές και το μυαλό εκείνων που επηρεάζονται από το κλείσιμο.
Δικαιολόγηση και κριτική του Κοσσυφοπεδίου από Σέρβους ηγέτες
Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου έχει δικαιολογήσει το κλείσιμο, χαρακτηρίζοντάς τα ως ένα απαραίτητο βήμα προς την εξάρθρωση της σερβικής επιρροής στην περιοχή. Ο Πρωθυπουργός Albin Kurti και ο υπουργός Εσωτερικών Xhelal Sveçla έχουν επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη να αφαιρεθούν όσα θεωρούν εγκληματικά δίκτυα και παράνομες δομές που λειτουργούν εκτός του νομικού πλαισίου του Κοσσυφοπεδίου.
Η Βασική Εισαγγελία στην Πρίστινα δήλωσε, ωστόσο, ότι δεν εξουσιοδότησε την Αστυνομία του Κοσσυφοπεδίου να διεξάγει ελέγχους και επιδρομές σε τοποθεσίες όπου έκλεισαν τα σερβικά ιδρύματα, εξηγώντας ότι δεν είχαν λάβει επίσημο αίτημα.
Σε μεταγενέστερη απάντηση, η υπουργός Δικαιοσύνης του Κοσσυφοπεδίου, Αλμπουλένα Χάτζιου, χαρακτήρισε τη δήλωση της Βασικής Εισαγγελίας “σκανδαλώδη” και υποστήριξε ότι οι δικαστικές αρχές έπρεπε να είχαν κλείσει αυτά τα ιδρύματα πολύ νωρίτερα, αντί να ασκήσουν κριτική στην αστυνομία.
Ο Πρέσβης του Κοσσυφοπεδίου στις Βρυξέλλες, Agron Bajrami, απάντησε στην κριτική της ΕΕ διευκρινίζοντας: «Δεν υπάρχουν δομές που υποστηρίζονται από τη Σερβία στο Κοσσυφοπέδιο. επρόκειτο για παράνομες κατασκευές που διοικούνται από τη Σερβία. Δεν υπάρχει συμφωνία που να προβλέπει διαπραγματεύσεις για το μέλλον αυτών των δομών. Η σημερινή επιχείρηση της αστυνομίας του Κοσσυφοπεδίου δεν προκάλεσε εντάσεις».
Ωστόσο, οι Σέρβοι ηγέτες του Κοσσυφοπεδίου επέκριναν σφοδρά τις ενέργειες.
«Το να το κάνεις αυτό χωρίς να προσφέρεις εναλλακτικές για τους Σέρβους νότια του Ibar, χωρίς να δημιουργήσεις νέες θέσεις εργασίας, χωρίς να ανοίξεις πόλεις σε ανθρώπους που έχουν σχεδόν απομονωθεί σε θύλακες για δεκαετίες, μοιάζει με οικονομική εθνοκάθαρση. Και αυτό είναι πολύ σαφές σε όλους», δήλωσε η μετριοπαθής πολιτικός του Κοσσυφοπεδίου Ράντα Τράικοβιτς.
Η Σερβική Λίστα, ένα πολιτικό κόμμα που εκπροσωπεί τους Σέρβους του Κοσσυφοπεδίου, καταδίκασε το κλείσιμο ως παράδειγμα «τρόμου» από την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου, με αξιωματούχους του κόμματος να κατηγορούν τον Πρωθυπουργό Κούρτι και το κυβερνών κόμμα Vetëvendosje ότι διεξήγαγαν επίθεση στον σερβικό πληθυσμό του Κοσσυφοπεδίου. “Είναι το πιο δύσκολο να είσαι Σέρβος στο Κοσσυφοπέδιο σήμερα, αλλά δεν θα εγκαταλείψουμε την προεκλογική μας εκστρατεία”, δήλωσαν εκπρόσωποι της Σερβικής Λίστας. Κάλεσαν τους Σέρβους να ενωθούν στις επερχόμενες εκλογές για να αντισταθούν στις ενέργειες της κυβέρνησης Κούρτι.
Ο Aleksandar Arsenijević, ηγέτης του Σερβικού Δημοκρατικού Κόμματος, πρόσθεσε ότι οι ενέργειες του Κοσσυφοπεδίου ισοδυναμούν με “παραβίαση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων” και προειδοποίησε ότι το κλείσιμο θα επιδεινώσει μόνο την κατάσταση. Ο Arsenijević υποστήριξε ότι εάν περισσότεροι Σέρβοι είχαν κινητοποιηθεί στο παρελθόν, τέτοιου είδους κλείσιμο δεν θα ήταν δυνατό. Αυτός και άλλοι Σέρβοι ηγέτες επέκριναν επίσης τη διεθνή κοινότητα, ειδικά την ΕΕ, για την αποτυχία να λάβει ισχυρότερη δράση κατά της κυβέρνησης του Κοσσυφοπεδίου.
Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς επανέλαβε ότι οι Σέρβοι εργαζόμενοι που πλήττονται από το κλείσιμο θα συνεχίσουν να λαμβάνουν τους μισθούς τους. Ο Βούτσιτς χαρακτήρισε τα κλεισίματα ως μέρος του «τρόμου» του Κούρτι κατά της σερβικής κοινότητας, ενώ σημείωσε επίσης ότι αντικατοπτρίζουν τη νευρικότητα του Κούρτι ενόψει των επερχόμενων παγκόσμιων αλλαγών, ιδιαίτερα της ορκωμοσίας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ο Βούτσιτς εξέφρασε επίσης ανησυχία για τον ρόλο της EULEX σε αυτές τις εξελίξεις, ισχυριζόμενος ότι η αποστολή είχε ενεργήσει παθητικά στο έδαφος.
Διπλωματικό Στέλεχος
Το κλείσιμο των σερβικών θεσμών έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενων διπλωματικών εντάσεων. Η άρνηση της Σερβίας να συμμετάσχει στην προγραμματισμένη πρώτη συνεδρίαση της Μικτής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους στις Βρυξέλλες, που είχε προγραμματιστεί για τις 15 Ιανουαρίου, ήταν μια άμεση απάντηση στο πρόσφατο κύμα κλεισίματος. Η Σερβία καταδίκασε την κίνηση ως πολιτικά υποκινούμενη, κατηγορώντας το Κοσσυφοπέδιο ότι προσπαθεί να πολιτικοποιήσει την τεχνική διαδικασία για την αντιμετώπιση του ζητήματος των αγνοουμένων. Η αντιπροσωπεία του Κοσσυφοπεδίου, με τη σειρά της, καταδίκασε την απόφαση της Σερβίας, χαρακτηρίζοντάς την παρεμπόδιση της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Με τις βουλευτικές εκλογές στο Κοσσυφοπέδιο να έχουν προγραμματιστεί για τις 9 Φεβρουαρίου 2025, το κυβερνών κόμμα Vetëvendosje αναμένει να σταθεροποιήσει την εντολή του, ανακοινώνοντας ότι πρόκειται να εξασφαλίσει έως και μισό εκατομμύριο ψήφους.