Τοῦ κ. Χρήστου Νικολοπούλου, Δρ. Θεολογίας – Βυζαντινολόγου
Ἡ ἐπέκταση τοῦ συνασπισμοῦ τοῦ ΝΑΤΟ πρὸς τὴν Ἀνατολή, τὸ 2021, εἶχε ξεπεράσει τὴν κόκκινη γραμμὴ ποὺ εἶχε θέσει ἡ Ρωσία καὶ εἶχε ὑπογράψει συμφωνίες γιὰ αὐτὸ μὲ τὶς ΗΠΑ, γιὰ τὴ διατήρηση τῆς ὕπαρξής της. Ὁπότε ἡ εἰσβολὴ τῆς Ρωσίας στὴν Οὐκρανία ἦταν καθαρὰ ζήτημα αὐτοάμυνας καὶ εἶχε μόνο μία ἐπιλογή, τὴ νίκη, σὲ σχέση μὲ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες ποὺ ἐπεδίωκε μόνο περιθωριακὰ κέρδη 8000 km μακριά. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, καθαρὰ ζήτημα αὐτοάμυνας ἦταν καὶ γιὰ τὶς ΗΠΑ ἡ τοποθέτηση ρωσικῶν πυραύλων στὴν Κούβα τὸ 1962. Ὅ,τι δικαιολογημένη ἀπειλή συνιστοῦσε τότε ἡ Κούβα γιὰ τὶς ΗΠΑ, συνιστοῦσε τώρα ἡ Οὐκρανία γιὰ τὴ Ρωσία. Ἐνῶ οἱ τηλεοπτικοὶ ἑρμηνευτὲς τῆς Δύσης ἔβλεπαν μόνο μία δολοφονικὴ τρέλλα στὶς ἐνέργειες τοῦ Πούτιν, ὁ Ἀμερικανὸς καθηγητὴς γεωπολιτικῆς στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Σικάγου John Mearsheimer παρατηροῦσε ὅτι ἡ Δύση ἔπασχε ἀπὸ ἀνορθολογισμὸ καὶ ἀνευθυνότητα [1].
Ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνες τῆς εἰσβολῆς, ἡ δύναμη καὶ ἡ ἀνθεκτικότητα τῆς Ρωσίας στὶς δυτικὲς κυρώσεις ἦταν μία ἀπὸ τὶς πιὸ μεγάλες ἐκπλήξεις τοῦ Οὐκρανικοῦ πολέμου. Γιατί ἡ Δύση δὲν τὸ εἶχε συνειδητοποιήσει αὐτό;
Ἡ Ρωσία, μὲ τὶς πρῶτες δυτικὲς κυρώσεις, τὸ 2014, εἶχε πάρει τὸ μάθημά της. Ἔπρεπε νὰ ἀνακτήσει τὴν αὐτονομία της ἀπὸ τὴ δυτικὴ ἀγορὰ σὲ ὅλους τούς τομεῖς. Ἔπρεπε νὰ βρεῖ ὑποκατάστατα γιὰ τὶς εἰσαγωγές της καὶ νὰ ἀναδιαταχθεῖ ἐσωτερικά. Ἀπὸ τὸ 2012 μέχρι τὸ 2022 ἡ Ρωσία ὑπερδιπλασίασε τὴν παραγωγὴ σιταριοῦ, φθάνοντας τοὺς 92.000.000 τόνους τὸ 2022 [2], ἐνῶ στὶς ΗΠΑ μειώθηκε. Τὸ 2020 οἱ ρωσικὲς ἐξαγωγὲς ἀγροτικῶν προϊόντων ἐπέφεραν περισσότερο χρῆμα ἀπὸ τὰ ἔσοδα ποὺ εἶχε ἀπὸ τὶς ἐξαγωγὲς φυσικοῦ ἀερίου. Μεταξὺ 2013-2020 οἱ ρωσικὲς ἐξαγωγὲς ἀγροτικῶν προϊόντων τριπλασιάστηκαν, ἐνῶ οἱ εἰσαγωγὲς μειώθηκαν στὸ μισὸ [3].
Ποιὸς ὅμως ἤθελε νὰ τιμωρήσει τὴ μεγάλη δῆθεν κακιὰ Ρωσία; Οἱ χῶρες ποὺ ἔχουν καταδικάσει μὲ ἀντίποινα τὴ Ρωσία εἶναι ὁ Καναδάς, οἱ ΗΠΑ, ἡ Εὐρώπη, ἡ Αὐστραλία, ἡ Νέα Ζηλανδία, ἡ Ἰαπωνία, ἡ Νότια Κορέα, ἡ Ταϊβάν, ἡ Κολομβία, τὸ Ἐκουαδόρ, ἡ Κόστα Ρίκα καὶ ἡ Παραγουάη. Οἱ χῶρες ὅμως αὐτὲς ἀντιπροσωπεύουν μόνο τὸ 12% τοῦ παγκόσμιου πληθυσμοῦ. Ἡ πλειονότητα τῶν χωρῶν τοῦ κόσμου ὄχι μόνο δὲν ἔχει ἐφαρμόσει αὐτὰ τὰ καταναγκαστικὰ μέτρα, ἀλλὰ ὑποστήριξε τὴ Ρωσία στὶς προσπάθειές της νὰ διαλύσει τὸ ΝΑΤΟ ἀγοράζοντας τὸ πετρέλαιο καὶ τὸ φυσικὸ ἀέριό της καὶ προμηθεύοντάς την μὲ ἐξοπλισμὸ καὶ ἀνταλλακτικὰ ποὺ τὴν προμήθευε πρὶν ἡ Δύση. Παρόλα αὐτὰ ἡ Δύση συνέχισε νὰ σκέπτεται καὶ νὰ ἐνεργεῖ καὶ νὰ διαφημίζεται ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ὁ ἀφέντης τοῦ κόσμου. Ἡ ἄρνηση λοιπὸν τοῦ μὴ δυτικοῦ κόσμου νὰ σεβαστεῖ τὶς δυτικὲς κυρώσεις συγκράτησε τὴ ρωσικὴ οἰκονομία.
Σὲ τί ὅμως οἰκονομικὸ καὶ ἀνθρωπιστικὸ ἐπίπεδο ἔχει φθάσει ἡ Ρωσία σὲ σχέση μὲ τὸν Δυτικὸ κόσμο; Στὴ Ρωσία, τὸ 2000, τὸ ποσοστὸ θανάτου ἀπὸ ἀλκοολισμὸ ἦταν 25,6 ἀνὰ 100.000 κατοίκους, τὸ ποσοστὸ αὐτοκτονιῶν 39,1, ἐνῶ τὸ ποσοστὸ ἀνθρωποκτονιῶν 28,2. Εἴκοσι χρόνια μετὰ τὰ ποσοστὰ εἶχαν μειωθεῖ ἀντίστοιχα σὲ 8,4 καὶ 10,7 καὶ 7,35 [4]. Ἡ βρεφικὴ θνησιμότητα ἀπὸ 16 ἀνὰ 1000 γεννήσεις ζώντων τὸ 2000, μειώθηκε σὲ 4,5 τὸ 2025 [5]. Στὶς ΗΠΑ τὸ 2025 ἡ βρεφικὴ θνησιμότητα ἦταν 5,2, μεγαλύτερο δηλαδὴ ποσοστὸ ἀπὸ τὴ Ρωσία. Τὸ προσδόκιμο ζωῆς τῶν Ρώσων τὸ 2000 ἦταν μόλις 65,48 ἔτη. Μὲ τὸν Πούτιν τὸ 2025 αὐξήθηκε στὰ 73,26 ἔτη. Μέσα σὲ 25 χρόνια αὐξήθηκε κατὰ ὀκτὼ ἔτη ζωῆς [6]. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐνῶ εἶχαν ἐνεργοποιηθεῖ κυρώσεις μὲ τὴν προσάρτηση τῆς Κριμαίας. Ἡ χώρα τῶν ΗΠΑ σημείωσε ξαφνικὰ συνολικὴ μείωση τοῦ προσδόκιμου ζωῆς ἀπὸ τὰ 76,64 ἔτη τὸ 2000 στὰ 76,33 ἔτη τὸ 2021. Φέτος ἀνέβηκε στὰ 79 ἔτη. Μέσα σὲ 25 χρόνια δὲν μπόρεσε νὰ ἀνέβει πάνω ἀπὸ τρία ἔτη ζωῆς [7]. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐπισημαίνονται ἀπὸ μία ἐπίσημη ἱστοσελίδα ποὺ δημιουργήθηκε ἀπὸ τὴ Δύση. Ἡ ἀλήθεια δὲν μπορεῖ νὰ κρυφτεῖ γιὰ πολύ. Στὴν Ἑλλάδα σήμερα τὸ προσδόκιμο ζωῆς εἶναι τὰ 83 ἔτη, ἐνῶ ἡ βρεφικὴ θνησιμότητα 2,2 ἀνὰ 1000 γεννήσεις ζώντων.
Τὸ ποσοστὸ ἐγκληματικότητας στὶς ΗΠΑ αὐξήθηκε ἀπὸ 4,4 ἀνὰ 100000 κατοίκους τὸ 2014, σὲ 6,8 τὸ 2021, ἐνῶ στὴ Ρωσία μειώθηκε ἀπὸ 11,4 σὲ 6,8 γιὰ τὶς ἴδιες ἀντίστοιχα χρονιές [8]. Τὸ 2019 ὁ ἀριθμὸς τῶν φυλακισμένων ἀνὰ ἑκατομμύριο κατοίκων ἦταν 531 σὲ σύγκριση μὲ 300 στὴ Ρωσία.
Αὐτὸ ποὺ διαφοροποιοῦσε, ἐπὶ Πούτιν, θεμελιωδῶς τὴ ρωσικὴ οἰκονομία ἀπὸ τὴν οἰκονομία τῶν ΗΠΑ ἦταν τὸ πολὺ ὑψηλότερο ποσοστὸ ἀποφοίτων τριτοβάθμιας ἐκπαίδευσης ποὺ ἐπέλεξαν νὰ σπουδάσουν μηχανικοὶ μέχρι τὸ 2020, 23,4% ἔναντι 7,2% στὶς ΗΠΑ. Οἱ νέοι, στὴν τελευταία χώρα, προτιμοῦν νὰ σπουδάσουν νομικά, οἰκονομικὰ ἢ διοίκηση ἐπιχειρήσεων, δηλαδὴ νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ ὑπηρεσίες, ἐπειδὴ ἐκεῖ ὑπάρχει τὸ χρῆμα. Παρατηρεῖται μία διαρροὴ ἐγκεφάλων σὲ μὴ παραγωγικὰ ἐπαγγέλματα, ἐνῶ ὁ μηχανικὸς παράγει ἔργο [9].
Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσουμε τί χώρα εἶναι καὶ ἡ Οὐκρανία μὲ τὴν ὁποία ἡ Ρωσία ἔχει ἐμπλακεῖ σὲ πόλεμο. Ἡ Οὐκρανία ἔχει σοβαρὸ πρόβλημα μείωσης τοῦ πληθυσμοῦ της. Τὸ 1990 ὁ πληθυσμὸς της ἦταν 52.054.092, ἐνῶ σήμερα (2025) μειώθηκε στὰ 38.759.076, ὅσο πληθυσμὸ εἶχε περίπου καὶ τὸ 1950 [10]. Ἡ κύρια αἰτία τῆς μείωσης εἶναι ἡ μετανάστευση. Μέσα σὲ 35 χρόνια ἡ Οὐκρανία ἔχασε περισσότερο πληθυσμὸ ἀπὸ τὸν σημερινὸ συνολικὸ πληθυσμὸ τῆς χώρας μας. Ἕνας χρησιμοποιούμενος δείκτης κοινωνικῆς ἀποσύνθεσης ποὺ μαστίζει σήμερα τὴν Οὐκρανία εἶναι ἡ παρένθετη μητρότητα ποὺ ἀσκεῖται μὲ σκοπὸ τὸ κέρδος. Ἡ Οὐκρανία εἶναι σήμερα ἡ πιὸ φθηνὴ χώρα γιὰ νὰ νοικιάσεις οὐκρανικὰ σώματα γιὰ τὴν παραγωγὴ δυτικῶν παιδιῶν, κατέχει δηλαδὴ τὸ 25% τῆς παγκόσμιας ἀγορᾶς [11].
Γιατί ὅμως ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ἐνεπλάκη σὲ ἕνα πόλεμο, στέλνοντας στρατιωτικὸ ἐξοπλισμὸ πολλῶν δισεκατομμυρίων, ἐλλείψει ὁποιασδήποτε στρατιωτικῆς ἀπειλῆς; Ἡ Ρωσία ποτὲ δὲν ἐπιτέθηκε ἢ ἀπείλησε μὲ εἰσβολὴ τὴν Εὐρώπη. Ἡ Ἀνατολικὴ Οὐκρανία στὴν ὁποία γίνεται πόλεμος ἀπέχει 2000 χλμ. ἀπὸ τὸ Βερολίνο καὶ 3000 χλμ. ἀπὸ τὸ Λονδῖνο, ἐνῶ μόλις 100 χλμ. ἀπὸ τὰ ρωσικὰ σύνορα καὶ 1000 χλμ. ἀπὸ τὴ Μόσχα. Ἄρα ἡ Ρωσία πολεμᾶ στὰ σύνορά της καὶ διεξάγει ἕνα ἀμυντικὸ πόλεμο ἐναντίον ἑνὸς ἐπιθετικοῦ δυτικοῦ κόσμου.
Πῶς ὅμως ὅλα τὰ παραπάνω συνάδουν μὲ τὴν τοποθέτηση τῆς Ρωσίας στὴν 136η θέση διαφθορᾶς ἀπὸ τὴ διεθνῆ διαφάνεια; Ἐσκεμμένη ἐνέργεια ἢ παραλογισμός; Ὁ σημερινὸς παραλογισμὸς τῆς Δύσης ἔχει κάποια χαρακτηριστικά. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι ἡ πλήρης ἐξαφάνιση τοῦ χριστιανικοῦ ὑποστρώματός της. Ἔχουμε τὴν τελικὴ ἀποσύνθεση τῆς χριστιανικῆς θρησκευτικῆς μήτρας στὴ Δύση. Ὁ προτεσταντισμὸς εἶναι νεκρὸς καὶ μαζὶ μὲ αὐτὸν ἐξαφανίστηκε ἡ κοινωνικὴ ἠθικὴ καὶ τὸ συλλογικὸ αἴσθημα. Σὲ μία κοινωνία ἡ ‘μηδενικὴ θρησκευτικὴ κατάσταση’ παράγει τὰ χειρότερα: μία θεοποίηση τοῦ κενοῦ [12].
Ὁ γνωστὸς Γάλλος κοινωνιολόγος καὶ πολιτικὸς ἐπιστήμονας Emmanuel Todd πιστεύει ὅτι ἡ Δύση σήμερα ζεῖ μία μηδενικὴ χριστιανικὴ κατάσταση. «Οἱ ἀξίες τοῦ χριστιανισμοῦ οἱ ὁποῖες ὀργανώνουν τὴν κοινωνικὴ ζωή, τὴν ἠθικὴ καὶ τὴ συλλογικὴ δράση, δὲν ἔχουν πιὰ καμία ἀξία» [13]. Χαρακτηριστικὰ ὅπως ἡ ἐξαφάνιση τοῦ βαπτίσματος, ἡ μαζικὴ αὔξηση τῆς καύσης τῶν νεκρῶν, ἡ ἄποψη ὅτι ὁ γάμος μεταξὺ ἀτόμων τοῦ ἰδίου φύλου εἶναι ἰσοδύναμος μὲ τὸν γάμο μεταξὺ ἀτόμων διαφορετικοῦ φύλου, στὶς διάφορες προτεσταντικὲς παραφυάδες καὶ στὸν ρωμαιοκαθολικισμὸ δείχνουν ὅτι ἡ δυτικὴ κοινωνία ἔχει φθάσει σὲ κατάσταση θρησκευτικοῦ μηδενισμοῦ. Μόνο ἡ Ἀνατολικὴ Εὐρώπη ἀντιστάθηκε σὲ αὐτὸν τὸν παραλογισμό. Τὰ κύρια χαρακτηριστικὰ στὰ ὁποῖα βασίστηκε ὁ προτεσταντισμὸς καὶ ὁ ρωμαιοκαθολικισμός, δηλαδὴ τὸ βάπτισμα, ἡ ταφὴ καὶ ὁ γάμος πέθαναν. Ὁ θρησκευτικὸς μηδενισμὸς τῆς Δύσης τὴν ὁδήγησε στὴ δική της κατάρρευση γεμίζοντάς την μὲ μία αἴσθηση κοινωνιολογικοῦ καὶ ἱστορικοῦ κενοῦ ποὺ ἔχει κυριεύσει τὶς ἐλὶτ καὶ τὶς μεσαῖες τάξεις της [14]. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ἔχει γίνει μία κοινωνία ποὺ δὲν ἔχει σφαιρικὴ ἀντίληψη τοῦ τί κάνει. Διακατέχεται ἀπὸ ἕνα θρησκευτικὸ κενὸ, τὸ ὁποῖο τὸ δημιούργησε ἡ ἀπόλυτη ἀλήθεια τοῦ νεοφιλελευθερισμοῦ. Ἡ Δύση ἀπὸ ἕνα ἐνεργὸ προτεσταντισμὸ ὁδηγήθηκε σταδιακὰ σὲ ἕνα μηδενικὸ προτεσταντισμό.
Σήμερα, σύμφωνα μὲ τὸν Emmanuel Todd, ὑπάρχει μία ὁμάδα ἀτόμων στὴν Οὐάσιγκτον ποὺ δὲν συγκρατεῖται ἀπὸ μία ἐθνικὴ ἢ παγκόσμια πίστη καὶ στερεῖται ἐντελῶς κάθε κοινῆς ἠθικῆς. Ἡ ὁμάδα αὐτὴ εἶναι ἕνας καθαρὰ τοπικὸς μηχανισμὸς ρύθμισης τῶν πεποιθήσεων καὶ τῶν πράξεων. Στὴν πραγματικότητα, αὐτὰ τὰ ἄτομα ὑπάρχουν μόνο συσχετιστικά, δηλαδὴ δὲν καθορίζουν πλέον τὶς πράξεις καὶ τὶς ἀποφάσεις τους μὲ σημεῖο ἀναφορᾶς ἐξωτερικὲς καὶ κυρίως ἀνώτερες θρησκευτικὲς ἢ ἠθικὲς ἀξίες. «Τὰ ἄτομα ποὺ ἀποτελοῦν τὴν ἡγετικὴ ὁμάδα τῆς μεγαλύτερης δύναμης τοῦ κόσμου δὲν ὑπακοῦνε πλέον σὲ ἕνα σύστημα ἰδεῶν ποὺ τὸ ὑπερβαίνει, ἀλλὰ ἀντιδροῦν σὲ ἐρεθίσματα ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὸ τοπικὸ δίκτυο στὸ ὁποῖο ἀνήκουν» [15]. Πρέπει νὰ ἐγκαταλείψουμε τὸ ἀξίωμα τοῦ ὀρθολογισμοῦ, ἀφοῦ οἱ ΗΠΑ δὲν ἀναζητοῦν κέρδη ἀξιολογώντας τὸ κόστος.
Ἡ μηδενικὴ θρησκευτικὴ κατάσταση στὴν ὁποία ἔχει περιέλθει ἡ Δύση ἐκφράζει ἕνα κενὸ καὶ μία τάση ἀνεπάρκειας τοῦ Ὑπερεγώ. Ὁρίζει τὸ τίποτα, τὸ μηδὲν ποὺ θὰ παράγει ὡστόσο κάτι, μία ἀντίδραση πρὸς ὅλες τὶς κατευθύνσεις: κάτι ἠλίθιο, κάτι ἄθλιο. Ὁ μηδενισμὸς εἰδωλοποιεῖ τὸ τίποτα καὶ δυστυχῶς σήμερα εἶναι παρὼν καὶ στὴ δυτικὴ καὶ κεντρικὴ Εὐρώπη ὅσο καὶ στὴ Βόρεια Ἀμερική. Ἡ Δύση λοιπὸν πέθανε καὶ στὰ βήματά της πορεύεται καὶ ἡ Ἑλλάδα.
Σημειώσεις:
[1] youtube.com. Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 18/07/2025. [2] ipad.fas.usda.gov Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 18/07/2025. [3] David Teurtrie, Le retour de la puissance, Paris, 2021, σ. 84. [4]macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 18/07/2025. [5] macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 18/07/2025. [6] macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 30/09/2025. [7] macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 30/09/2025. [8] macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 30/09/2025. [9] Emmanuel Todd, Ἡ ἧττα τῆς Δύσης, σσ. 333-334. [10] macrotrends.net Ἡμερομηνία ἀνάκτησης 25/09/2025. [11] Περισσότερα γιὰ αὐτὸ τὸ θέμα βλ. Emma Lambertin, “Lessons from Ukraine: Shifting international surrogacy policy to protect women and children” Journal of Public and International Affairs (1 May 2020). [12] Emmanuel Todd, Ἡ ἧττα τῆς Δύσης, σσ. 187-191. [13] Ὅ. π., σ. 187. [14] Emmanuel Todd, Ἡ ἧττα τῆς Δύσης, σσ. 198-199. [15] Ὅ. π., σσ. 345-346.