Η σερβική διαδυκτιακή πύλη «Ζιζν Τσέρκβι» («Η ζωή της Εκκλησίας») δημοσίευσε συνέντευξη με τον μητροπολίτη Τσερκάσι και Κάνεφ Θεοδόσιο. Τη μεταφρασμένη συνομιλία αναρντήθηκε από την ιστοσελίδα Patriarchia.ru.

– Η Εκκλησία της Σερβίας τον 20^ο αι. ανέδειξε τους δύο μεγάλους πνευματικούς διδασκάλους και μάρτυρες της Ορθοδοξίας, δηλαδή τον Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς και τον Όσιο Ιουστίνο Πόποβιτς, οι οποίοι έγραψαν πολλά περί της πνευματικής κρίσεως της Ευρώπης, της εκκοσμικεύσεως και των επερχομένων δεινών της Ορθοδοξίας. Μήπως βλέπετε τα τεκταινόμενα στην Ουκρανία και ιδίως τις διώξεις που υφίσταται η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία ως πραγματοποίηση μερικών εκ των πνευματικών τους προειδοποιήσεων; Και μήπως η στερημένη από Χριστό μορφή της σύγχρονης Ευρώπης διαφαίνεται πίσω από την προσωποληψία έναντι της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας;

– Οι Ορθόδοξοι χριστιανοί της Ουκρανίας τρέφουν μεγίστη ευλάβεια έναντι του Αγίου Νικολάου Σερβίας, του οποίου την 70^η επέτειο της κοιμήσεώς του τιμήσαμε στις 18 Μαρτίου. Το ίδιο και έναντι του Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς, του Αγίου Σάββα Σερβίας και άλλων Αγίων της Σερβίας και της πνευματικής παρακαταθήκης αυτών.

Ομιλώντας για τις πνευματικές αιτίες των τεκταινομένων στην Ουκρανία, οιοσδήποτε απροκατάληπτος άνθρωπος διαβλέπει ολοφάνερους προβληματισμούς με τις σκέψεις των Αγίων, τους οποίους προαναφέρατε. Στις αρχές του 20^ου αι., στις περιστάσεις που θυμίζουν σημερινές, ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς έστρεψε την προσοχή στην πνευματική αιτία της παγκοσμίου κρίσεως, δηλαδή στη λήθη του Θεού από τους ανθρώπους και την αποστασία από Αυτόν. Φρονώ ότι ο Άγιος ήταν και από πνευματικής απόψεως παραμένει να είναι δίκιος και έναντι της δικής μας ουκρανικής κοινωνίας…

Ενώ εκείνοι εκ των συγχρόνων μας, οι οποίοι δεν έχουν τα λεγόμενα των Ορθοδόξων Αγίων για αυθεντία, για παρόμοια συμπεράσματα μπορούν να ανατρέξουν, ας πούμε, στις άλλες αυθεντίες: τον Νίτσε, τον Χάιντεγκερ και άλλους φιλοσόφους, οι οποίοι από τις θέσεις τους μίλησαν στην ουσία το ίδιο. Μίλησαν σχετικά με την Ευρώπη για τις καταστροφικές επιπτώσεις της εξαφανίσεως του Θεού από την ατομική και τη συλλογική συνείδηση, για την κρίση της ανθρωπισμού συνεπεία της αποϊεροποίησης, για τις προοπτικές της εξαφανίσεως της αθρωπιάς. Να υπενθυμίσω ότι ο κατανοητός και απολαμβάνων αυθεντία από πολλούς στη σύγχρονη Ευρώπη Ιωάννης Παύλος Β΄ και αυτός έκανε πολλές σκέψεις σχετικά με το ότι πάνω στα ερείπια του κομμουνισμού η Δύση εγείρει τον «πολιτισμό του θανάτου». Όλα αυτά τώρα πραγματοποιούνται μπροστά μας και όχι μόνον στην Ευρώπη.

Άλλο όμως είναι να διαλογίζεται κανείς και να διακηρύττει τις ανθρωπιστικές αρχές, και άλλο να ζει ηθικά, ακολουθώντας τις θείες εντολές, να μετανοεί στις αμαρτίες και να διορθώνεται, να προοδεύει πνευματικά. Είναι προφανές ότι χωρίς τις ηθικές αξίες στη ζωή της κοινωνίας η ελευθερία σταδιακά καταντά την αντίθεσή της, δηλαδή τη δουλεία. Και τώρα το βλέπουμε παναταχού. Λόγος γίνεται περί επιλογής μεταξύ της ηθικότητας και της στρεβλότητας, και τούτο σημαίνει μεταξύ της πραγματικής ελευθερίας στον Θεό και της δουλείας, και σε τελική ανάλυση μεταξύ της ζωής και του θανάτου. Αλλά προς μεγάλη λύπη σήμερα αυτά δεν τα καταλαβαίνει σχεδόν κανείς. Οι άνθρωποι και οι κοινωνίες, που «διέγραψαν» τον Θεό από τη ζωή τους, προχωρούν σε πράξεις, για τις οποίες, κατά τον Απόστολο Παύλο, είναι αίσχος καν να μιλήσουμε. Οι λαοί και οι χώρες οι οποίες διέπραξαν αυτά είναι καταδικασμένοι σε αυτοκαταστροφή.

Ο Όσιος Ιουστίνος Πόποβιτς έλεγε ότι η αμαρτία είναι μια δύναμη που δηλητηριάζει τη ψυχή και μετατρέπει τη ζωή σε «μικρά κόλαση», η οποία μελλοντικά μετεξελίσσεται σε αιώνια κόλαση. Ακριβώς στην αύξηση της αμαρτίας έβλεπε ο Σέρβος Άγιος την αιτία των πολέμων και των ασθενιών που αντιμετωπίζεται μόνον από τη θεανθρώπινη δύναμη του Χριστού.

Καθένας από εμάς, που ζούμε επί της γης, είναι αποδέκτης του ερωτήματος του Ιησού Χριστού: «Πλὴν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλθὼν ἆρα εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;» (Λκ. 18,8). Και παρά ταύτα θέλουμε να πιστεύουμε ότι εκατοντάδες χιλιάδες χριστιανοί στην Ουκρανία προς το παρόν το απαντούν θετικά, υπομονετικά και γενναίως.

– Αντιμετωπίσατε τις φυσικές επιθέσεις, δικαστικές αγωγές και την εκστρατεία δυσφήμισης στα ΜΜΕ. Ποιο ήταν από πνευματικής απόψεως το πλέον δύσκολο για εσάς, ως επίσκοπο, αυτή την περίοδο;

– Σας ευχαριστώ για την ερώτηση…Πιστεύω ότι δεν έχουμε ακόμη περάσει αυτή την περίοδο της ζωής. Συνεχίζονται στην Ουκρανία οι διώξεις κατά της Ορθοδόξου Εκκλησίας: μας αρπάζουν επιδρομικά ιερούς ναούς και μονές, έχει διαμορφωθεί το νομικό πεδίο για πλήρη απαγόρευση της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας με επίπλαστο πρόσχημα, ξυλοκοπούνται οι πιστοί. Σε αυτή τη δυσφήμιση της θρησκείας εμπλέκονται διάφοροι κοιωνικοί φορείς, τόσο οι δημόσιοι, όσο και οι της κοινωνίας των πολιτών, η πληροφοριακή υποστήριξη των διώξεων εξασφαλίζεται από πολάριθμα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το Σύνταγμα, όπως λένε τώρα στην Ουκρανία, έχει πλέον «ανασταλεί». Όσοι προσπαθούν να υπερασπίζονται νόμιμα και να προστατεύουν τους άλλους, ακόμη και απλώς να αναφέρουν τα υφιστάμενα προβλήματα, υφίστανται κατατρεγμούς και διώκονται παρανόμως ποινικά.

Σε βάρος μου προσωπικά έχουν ανοίξει μέχρι σήμερα και γνωρίζουμε για πέντε ποινικούς φακέλους, ίσως να υπάρχουν και άλλοι, τους οποίους αγνοώ. Η Υπηρεσία Ασφάλειας το SBU διεξήγαγε τέσσερις έρενες στην οικία μου, κατά τις οποίες κατασχέθηκε το Καταστατικό της εκκλησιαστικής επαρχίας Τσερκάσι. Σε κάθε έρευνα κατασχέθηκαν όλα τα κινητά τηλέφωνα και οι υπολογιστές, αλλά ωστόσο δεν έχουν εντοπισθεί μέσα τους τίποτε παράνομο. Σύμφωνα με δικαστική απόφαση επί μακρόν παρακολουθείτο η τηλεφωνική μου γραμμή και υπήρξε οπτική παρακολούθηση, αλλά τίποτε παράνομο δεν έχουν καταφέρει να καταγράψει. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή διεξάγονται σε βάρος μου τρεις δικαστικές διαδικασίες λόγω των δημόσιων συνεντεύξεων και κηρυγμάτων μου, ξεκινώντας ακόμη προπολεμικά. Μια δικαστική διαδικασία ολοκληρώθηκε με την ετυμηγορία ενοχής.

Έλαβα καταδικαστική απόφαση για το κήρυγμα με υποστήριξη και παρηγοριά των μοναζουσών, οι οποίες τον Νοέμβριο 2023 κατά την αιματηρή κατάληψη της ιεράς γυναικείας μονής Γενεθλίου της Θεοτόκου στο Τσερκάσι πετάχθηκαν στην παγωνία από ένστολες εγκληματίες. Και τούτο δεν αποτελεί υπερβολή. Το κήρυγμα είχε ως αποδέκτες τους ξυλοκοπημένους ιερείς και τους πιστούς. Αυτό το κύρηγμα είναι διαθέσιμο στο Διαδύκτιο, όπως και οι σκηνές του αιματηρού ξυλοδαρμού των κληρικών και των λαϊκών μας από τους ένστολες εξτρεμιστές καθ’ εκείνη την αρπαγή. Τη δικαστική αγωγή εναντίον μου υπέβαλε τότε ο εκτίων ποινή αργίας από ιερωσύνης πρώην ιερέας της επαρχίας μας, του οποίου ο υιός συμμετείχε στην αρπαγή, ενώ ο ίδιος ο ιερέας μεταπήδησε στην «Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας». Τελικά σε αυτόν οι άρπαγες παρέδωσαν κλείδια από τη λεηλατηθείσα ιερά μονή, προκειμένου να «νοικοκυρευθεί» εκεί. Και εκείνος ο δικαιούχος με μήνυσε, προκειμένου να με φιμώσει και να μη τολμούν οι υπόλοιποι να αποκαλύπτουν άλλη φορά τις πράξεις του σκότους, που διαπράττονται αυτή τη στιγμή σε βάρος της Εκκλησίας μας. Ο εισαγγελέας απαίτησε τη διετή φυλάκιση και τώρα θα επιμένει στην έφεση, την οποία αναμένουμε κατά το προσεχές διάστημα.

Αντιλαμβάνομαι ότι για πολλούς στην Ουκρανία θα ήταν πιο βολικό να αποσιωπούν οι αρχιερείς και κληρικοί της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας τις διώξεις σε βάρος της Εκκλησίας. Μα, είναι δυνατό να παραμένει αδιάφορος ο επίσκοπος με την προσβολή της πίστεως και τον εξευτελισμό των χριστιανών; Η θέση αρχής μου είναι να μη συγκαταλύπτουμε το κακό.

Σχετικά με τις καταδικαστικές αποφάσεις με πολιτικά κίνητρα, οι οποίες έχουν πλέον γίνει «της μόδας» στη χώρα μας, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μου ετυμογορίας, βεβαίως και θα την προσβάλλουμε και θα εξασφαλίσουμε τη νόμιμη απόφαση όχι μόνον στο επίπεδο της έφεσης, αλλά εάν χρειασθεί, θα καταφύγουμε και στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ουκρανίας και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σύμφωνα τα οποία η Ουκρανία χάνει 98% υποθέσεις στο ΕΔΑΔ. Μήπως αυτό δεν μας λέει τίποτε;

Μπορούμε ανθρωπίνως να αντιληφθούμε τη λογική ορισμένων Ουκρανών δικαστών, οι οποίοι λαμβάνουν σήμερα άδικες ακόμη και εγκληματικές αποφάσεις για «πολιτικές» υποθέσεις. Εδώ φταίει και ο φόβος για τον εαυτό τους, για τις οικογένειές τους, για τη σταδιοδρομία τους, ενίοτε απλώς και η πολιτική προκατάληψη. Όμως δεν δικαιολογούνται αυτές οι αποφάσεις, όπως δεν δικαιολογούνται και οι ορισμένοι δικαστές, οι οποίοι εκδίδουν τέτοιες αποφάσεις. Είμαι πεπεισμένος ότι συν πάροδο του χρόνου αυτές θα αποτιμηθούν δικαίως.

Με ρωτήσατε για το πιο είναι το το πλέον βαρύ από πνευματικής απόψεως και απαντώ: είναι η προδοσία. Τούτο ίσως το πλέον βαρύ που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σήμερα επί μονίμου βάσεως, μάλιστε σε διαφόρους τομείς και σε διάφορα επίπεδα της ζωής της κοινωνίας και της Εκκλησίας. Η προδοσία των παλαιότερων αρχών, η προδοσία της οικείας ιστορίας, και τελικά η άρνηση του ορθού λόγου. Ο πόλεμος και η διώξεις σε βάρος της Εκκλησίας απογύμνωσαν τα εντός των ανθρώπων, λες και τους αφαίρεσαν μια μάσκα ευπρέπειας και γύρισαν ανάποδα. Σε πολλούς κατέστη ολοφάνερη η εσωτερική ευγένεια είτε η έλλειψή της. Καμιά φορά η αντιμετώπιση τούτων γίνεται επώδυνη.

Ο Θεός όμως είπε: «Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ρῆμα καθ᾿ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς» (Ματθ. 5,11-12). Τα λεγόμενα του Χριστού ενδυναμώνουν και παρηγορούν τους πιστούς την εποχή των διωγμών κατά της Εκκλησίας.

– Στην εκκλησιαστική Σας επαρχία, προς μεγάλη λύπη, καταγράφηκαν αρκετά περιστατικά αρπαγών ιερών ναών και καταπατήσεων των δικαιωμάτων των πιστών. Μιλήστε μας παρακαλώ, πώς οι απλοί άνθρωποι διέρχονται αυτή την περίοδο. Τί είναι που δεν αφήνει τις κοινότητες να διαλυθούν και τους ενορίτες να κρατήσουν την πίστη αφού ξυλοκοπήθηκαν, ακρωτηριάσθηκαν και εκδιώχθηκαν από τους ναούς; Μήπως υπάρχουν κάποιες συγκεκριμένες ιστορίες, που τονίζουν τον αγώνα των αδελφών μας υπέρ της Ορθοδόξου πίστεως;

– Η απώλεια των ναών είναι ένα προσωρινό φαινόμενο. Τούτο έχει συμβεί πολλές φορές στην ιστορία της Εκκλησίας. Η λειτουργική ζωή είναι εκείνη η οποία μας ενώνει. Οι κοινότητες, που εκδιώχθηκαν από τους ναούς τους, όπως και παλαιότερα εξακολοθούν να συμμετέχουν στη Θεία Ευχαριστία και σε άλλα Μυστήρια. Κανείς δεν χάθηκε από όσους ζούν τον Κύριο Ιησού Χριστό και το Άγιο Ποτήριό Του. Οι κοινότητές μας κατά κανόνα εκ των προτέρων αναζητούν προσωρινούς χώρους για να λειτουργηθούν και μετά τη βίαιη αρπαγή του ναού τους μετακοιμίζουν στον προετοιμασμένο χώρο για τέλεση ιερών ακολουθιών και εκκλησιασμό. Σε περισσότερες περιπτώσεις αυτά είναι συνήθως ιδιωτικές κατοικίες σε χωριά που έχουν μετατραπεί σε εκκλησίες ή διαμερίσματα, σοφίτες και υπόγεια πολυώροφων κτιρίων σε πόλεις. Τέτοια παραδείγματα μπορείτε να βρείτε πολλά σε ανοικτές πηγές και όχι μόνον στην επαρχία Τσερκάσι, αλλά και σε άλλες επαρχίες. Αν και όσο περνά ο χρόνος, προσπαθούμε να μην διατυμπανίζουμε αυτούς τους χώρος, επειδή ολοένα και επιδειώνονται οι διώξεις κατά της Εκκλησίας, και υπάρχουν δυτικές περιοχές, λ.χ. η περιφέρεια Λβοφ, όπου ακόμη και σε κρησφύγετα καθίσταται επικίνδυνη η συγκέντρωση για προσευχή. Το κύμα των απηνών διώξεων σταδιακά έρχεται από τη Δυτική Ουκρανία στην Ανατολική, και οι μυστικές συγκεντρώσεις των πιστών της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας καθίσταται βαθμιαίως στόχος για εξτρεμιστές.

Οι εξτρεμιστές κατά κανόνα συγκαλύπτονται από τις τοπικές Αρχές και ενίοτε μάλιστα με το πλέον παράνομο τρόπο. Να το πράδειγμα του αρπαχθέντος ιερού μας καθεδρικού ναού Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Τσερκάσι, του πλέον μεγαλύτερου ορθοδόξου ιερού ναού στην Ουκρανία. Στην αιματηρή κατάληψη ενεπλάκησαν δυνάμεις της τάξεως από διάφορες Αρχές και η επιχείρηση είχε εκ των προτέρων προγραμματισθεί. Επιπλέον, κατά τον ξυλοδαρμό των Ορθοδόξων παρατηρήθηκαν δημοτικοί σύμβουλοι και ο πρώτος ο οποίος εμφανίσθηκε εκεί μετά την εκδίωξη των πιστών έξω από τον αύλειο χώρο, ήταν ο δήμαρχος της πόλεως Ανατόλιος Μπονταρένκο με τη συνοδεία του. Το πλέον όμως σοκαριστικό σ΄αυτή την κατάσταση δεν είναι ότι ο κατειλημμένος ιερός καθεδρικός ναός παραμένει νομικά ιδιοκτησία της εκκλησιαστικής επαρχίας μας, και η Εισαγγελία και τα δικαστήρια λες και «αγρόν ηγόρασαν» σε αυτή την κατάσταση. Το παράξενο της καταστάσεως συνίσταται στο ότι οι εκπρόσωποι της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας, οι οποίοι είχαν καταλάβει την ιδιοκτησία μας εδώ και ενάμιση χρόνο δεν μπορούν να καταβάλλουν πληρωμές για τη χρήση του ξένου ιερού καθεδρικού ναού, προσπαθώντας δικαστικά να εξαναγκάσουν εμάς, τους ξυλοκοπηθέντες και εκδιωχθέντες ιδιοκτήτες, να καταβάλλουμε τα κοινόχρηστά τους! Αυτή είναι η κατάσταση της παραφροσύνης που ζούμε σήμερα.

Όμως η δύναμις του Θεού ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Και πολλοί εκ των πιστών μας με το δίκαιό τους αντιμετωπίζουν αυτό τον χρόνο των διώξεων ως χρόνο της ιδιαίτερης ευλογίας του Θεού για την αδύναμη πνευματική μας ζωή. Οι κοινές δυσκολίες καθιστούν τους ενορίτες και τους ιερείς μας μόνον ισχυρότερους, την προσευχή τους θερμότερη και τον πόθο τους να κοινωνούν τακτικότερα των Αχράντων του Χριστού Μυστηρίων την πλέον ανυπέρβλητο.

– Λέτε ότι αυξάνεται ο βαθμός της πίεσης στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Εφαρμόζονται ολοένα και πιο εξελιγμένες και ισουιτικές μέθοδοι. Μια εκ των οποίων είναι η επιστράτευση ιερέων. Κατά πόσον σοβαρό είναι αυτό το πρόβλημα; Αφορά ολόκληρη την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία ή μήπως μεμονωμένες μόνον εκκλησιαστικές επαρχίες; Και πώς πρέπει τώρα να αντιμετωπισθεί αυτή η πρόκληση;

– Η διά της βίας επιστράτευση δεν αποτελεί πρόβλημα μόνον για τους θρήσκους. Πολλοί εκ των Ουκρανώ πολιτών για διάφορους λόγους δεν θέλουν ή αδυνατούν υπηρετούν στον στρατό. Παρά ταύτα πολλοί υφίστανται την εξαναγκαστική επιστράτευση. Όσον αφορά τους ιερείς μας τούτο εντάσσεται στο πλαίσιο μιας γενικής τάσεως αφενός, εμείς υφιστάμεθα διάκριση σε σύγκρισή με εκπροσώπους των άλλων ομολογιών αφετέρου.

Σήμερα με βεβαιότητα μπορούμε να λέμε για την προμελετημένη προσπάθεια της διά της επιστρατεύσεως φυσικής εξοντώσεως των ιερέων της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Στην Ουκρανία έχει προσφάτως ψηφισθεί μια ειδική νομοθεσία που εισάγει διακρίσεις και απαγορεύει στους κληρικούς μας να εξαρούνται από την επιστράτευση σε αντίθεση με άλλες ουκρανικές ομολογίες, εκπρόσωποι των οποίων δικαιούνται της πλήρους εξαιρέσεως. Από την άποψή μου τούτο έγινε με προφανή σκοπό «να αποκεφαλισθούν» οι εκκλησιαστικές κοινότητες της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας καθ’όλη την επικράτεια και να στερηθούν οι πιστοί από τους ποιμένες τους. Οι κληρικοί μας σήμερα συλλαμβάνονται βιαίως στους δρόμους και αποστέλλονται στο μέτωπο. Καταγράφηκαν δεκάδες περιστατικά, τα οποία μέρα παρά μέρα ολοένα και αυξάνονται. Ορισμένοι ιερείς σκοτώνονται σύντομα στο μέτωπο, διότι σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς κανόνες δεν δικαιούνται καν να πιάνουν τα όπλα στα χέρια τους.

Μόλιος προ ολίγων ημερών μίλησα στην 61^η σύνοδο του Συμβουλίου του ΟΗΕ για ανθρώπινα δικαιώματα στη Γενεύη διαδικτυακά (επειδή τα ουκρανικά δικαστήρια δεν μου επιτρέπουν να ταξιδεύω στο εξωτερικό προς συμμετοχή στις συνεδριάσεις διά ζώσης). Προέβην σε δήλωση ότι οι Ορθόδοξοι ιερείς στη χώρα μας συλλαμβάνονται και αναγκάζονται να παρατάσσονται με όπλα στα χέρια τους, ενώ οι αίτιοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι τούτο απαγορεύεται από τους ιερούς κανόνες. Παραλλήλως, οι κληρικοί της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας μετά την διά βίας επιστρατεύσεως απαγορεύονται κατηγορηματικά να γίνονται στρατιωτικοί ιερείς για να ασκούν ποιμαντικό έργο στους πιστούς των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας. Τούτο συνιστά σοβαρό πρόβλημα διάκρισης για θρησκευτικούς λόγους, το οποίο όχι σπάνια οδηγεί σε θάνατο των κληρικών.

– Παρόλο αυτά η Ουκρανία αυτοπροσδιορίζεται σήμερα ως δημοκρατικό κράτος δικαίου. Τί κάνει ο συνήγορος του πολίτη, ο οποίος έχει την αρμοδιότητα να επιτηρεί την εφαρμογή των δικαιωμάτων και ελευθεριών των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων και τέκνων της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας;

– Είναι ένα πολύ καλό ερώτημα. Θα απαντήσω με τον εξής τρόπο. Ως ιεράρχης της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και κατ’ανάγκη υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχω κατ΄επανάληψιν μιλήσει στην αίθουσα συνεδριάσεων του ΟΗΕ στη Γενεύη σε διάφορα ακροάματα με θέμα τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των τέκνων της Εκκλησίας μας στη χώρα μας. Και οι παρεμβάσεις μας με τον συνήγορο του πολίτη της Ουκρανίας Δημήτριο Λουμπινέτς μερικές φορές παρουσιάσθηκαν χρονικά σχεδόν ταυτοχρόνως, με διαφορά μερικών λεπτών. Γνωρίζει κάλλιστα ποιος είμαι εγώ και ποια πράγματα αναγκάζομαι να εκθέσω στους εντολοδόχους και διπλωμάτες στον ΟΗΕ. Και με όλα αυτά ούτε μια φορά ο ίδιος δεν ενδιαφέρθηκε για το θέμα των παρεμβάσεών μου, οι οποίες αφορούν στην άμεση αρμοδιότητά του στην Ουκρανία. Όχι, πολύ περισσότερο, ο Ουκρανός συνήγορος του πολίτη, παραβιάζοντας τον νόμο, αγνόησε εντελώς ακόμη και το επίσημο μήνυμά μου προς αυτόν προσωπικά εκ μέρους της εκκλησιαστικής επαρχίας Τσερκάσι σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των πιστών της περιοχής Τσερκάσι και για την βίαιη αρπαγή του ιερού καθεδρικού ναού στην πόλη μας όταν οι μαχιτές πυροβολούσαν τους ενορίτες μας, ενώ ο ίδιος έφαγα ξύλο στο κεφάλι μου. Αυτό το μήνυμα συντάχθηκε από τους νομικούς μας βάσει όλων των απαιτουμένων κανόνων και συμπεριέλαβε καταγραφημένες πληροφορίες για τις διώξεις κατά της Εκκλησίας στην περιοχή μας και στην εκκλησιαστική μου επαρχία. Ερρήσθω εν παρόδω ότι αυτές τις πληροφορίες μας ζήτησε και η αποστολή παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην Ουκρανία, η αξιοπιστία τους επαληθεύθηκε με αποτέλεσμα να τεθούν ως βάση μερικών εκθέσεων του ΟΗΕ για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ουκρανία. Ο Ουκρανός μας συνήγορος του πολίτη όμως απλώς τα αγνόησε. Φρονώ ότι τούτο χαρακτηρίζει ανάγλυφα τη σημερινή κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ουκρανία.

– Πρόσφατα στη συνεδρία της Ιεράς Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Πολωνίας ειπώθηκε ότι η ουκρανική εκκλησιαστική διαφορά θα πρέπει να λυθεί πανορθοδόξως. Κατά τη γνώμη Σας είναι ρεαλιστικό να συγκληθεί τώρα μια Πανορθόδοξη Σύνοδος ή μια Διάσκεψη; Λ.χ. με πρόσχημα την ανάγκη προστασίας της Ορθοδοξίας στη Μέση Ανατολή και να εξετασθεί στο πλαίσιο μιας τέτοις συνελεύσεως το ουκρανικό ζήτημα;

– Η τύχη της Εκκλησίας ευρίσκεται στα χέρια του Θεού. Ναι, μεν θεωρητικά η Πανορθόδοξη Σύνοδος θα μπορούσε να συνδράμει στην εδραίωση της ορθοδόξου ενότητας στο πνεύμα και την αλήθεια, στην κοινωνία των Αγίων Μυστηρίων, στην αναγνώριση των κοινών ιεροκανονικών θεμελίων και την αμοιβαία εν Χριστώ αγάπη. Όμως, εκ πρακτικής απόψεως το ζήτημα της συγκλήσεως της Πανορθοδόξου Συνόδου παραμένη ανοικτό για σειρά αντικειμενικούς λόγους. Και ο κεντρικός εξ αυτών κατά τη βαθιά μου πεποίθηση είναι η εξής. Εκείνο το σχήμα της Πανορθοδόξου Συνόδου, το οποίο προτάθηκε και συζητήθηκε μέσα στις πανορθόδοξες διασκέψεις του 20^ου αι. και τώρα επιβάλλεται στην οικουμενική Ορθοδοξία από το Φανάρι επ’ουδενί δεν μπορεί να θεωρείται Σύνοδος με την αγιοπατερική έννοια. Τούτο σημαίνει ότι είναι απολύτως αδύνατο να αποδίδουμε σε μια τέτοια συνέλευση την αρμοδιότητα της Συνόδου. Τί ακριβώς μας προτείνουν; Αντί της καθολικής συμμετοχή σε μια Πανορθόδοξη Σύνοδο όλων των ορθοδόξων επισκόπων του κόσμου, όπως θεμελιώθηκε από την αποστολική εποχή και επικυρώθηκε από τους Πατέρες της Εκκλησίας, μας προτείνουν τη συμμετοχή στη συνέλευση ισομελών αντιπροσωπειών από κάθε τοπική Εκκλησία με ισότιμο δικαίωμα ψήφου, είτε πρόκειται περί αντιπροσωπείας μιας Εκκλησίας με πέντε επισκόπους, είτε πέρι αντιπροσωπείας μιας Εκκλησίας με πεντακόσιους επισκόπους.

Δηλαδή, δεν ψηφίζουν όλοι ο Ορθόδοξοι αρχιερείς από όλο τον κόσμο βάσει της συνειδήσεως του καθενός. Όχι, ψηφίζουν αντιπροσωπείες με ισότιμες αποφασιστικές αρμοδιότητες. Μία αντιπροσωπεία ίσον μια ψήφο. Οι πεντακόσιοι επίσκοποι ίσον μια ψήφο, και οι πέντε επίσκοποι ίσον μια ψήφο. Η επιρροή τους στη λήψη της πανορθοδόξου αποφάσεως θα είναι ισότιμη.

Δηλαδή, μας προτείνεται μια χειραγωγική αντικατάσταση της συνοδικής συνειδήσεως της Εκκλησίας με πρόσχημα ενός «βολικού» κανονισμού. Και τούτο υπό τις συνθήκες όταν ολόκληρη σειρά των ζητημάτων της πανεκκλησιαστικής εμβέλειας είναι άκρως πολεμικού χαρακτήρος και απαιτούν μια πράγματι πανορθόδοξη απόφαση και όχι συνεννοήσεως των διαδρόμων. Θα μπορέσουν άραγε αποφάσεις τέτοιου είδους συνελεύσεως των αντιπροσωπειών και πολύ περισσότερο με απουσία της συναίνεσης να επισφραγισθούν με τη φόρμουλα «Ἔδοξεν γὰρ τῷ Πνεύματι τῷ Ἁγίῳ καὶ ἡμῖν»; Βεβαίως και όχι. Μας προτείναι μια καθαρή χειραγώγηση, στην οποία επιμένουν από θέση αρχής οι συγκεκριμένες δυνάμεις στην οικουμενική Ορθοδοξία. Και αντιλαμβανόμαστε διατί επιμένουν. Όταν μας ομιλούν για την τεχνική αδυναμία διεξαγωγής μιας ολοκληρωμένης Συνόδου, τούτο δεν είναι αληθές. Υπάρχουν μερικές κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι οποίες μπορούν μάλιστα (και προσφέρονται) να παραχωρήσουν ένα κατάλληλο χώρο προς διεξαγωγή μιας αυθεντικής Πανορθοδόξου Συνόδου. Και όμως δεν εισακούονται και επομένως είναι μη ρεαλιστικό να μιλάμε για τις προοπτικές συγκλήσεως στο προσεχές μέλλος μιας Πανορθοδόξου Συνόδου.

– Η ίδια η κατάσταση στην Ουκρανία αποτελεί κρίση που δημιουργήθηκε γύρω από τον αγώνα του Πατριαρχείου Μόσχας και του Φαναρίου για τη δικαιοδοσία; Ή μήπως όλα αυτά έχουν βαθύτερες ρίζες και αφορά στον τομέα της δογματικής; Είναι σοβαρά ερωτήματα διότι από τις σωστές απαντήσεις εξαρτάται μια πραγματική και όχι δηλωτική διευθέτηση των υφιστάμενων διαφωνιών.

– Βεβαίως και έχει ρίζες και είναι μάλιστα πολύ πιο βαθύτερες απ΄ο, τι μπορεί να φανεί στον εξωτερικό και όχι πολύ εκκλησιαστικό παρατηρητή.

Εξ απόψεως του κανονικού δικαιόυ η κατάσταση είναι τέτοια ώστε σήμερα στην Ουκρανία υπάρχει μόνον μια και μοναδική Ορθόδοξη Εκκλησία που έχει σήμερα την ονομασία Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Είναι ιστορική Εκκλησία στις γαίες, οι οποίες εντάσσονται στη σύγχρονη Ουκρανία και υφίσταται εδώ και πλέον από μια χιλιετία. Η καθ’ημάς Εκκλησία είναι αδιάκοπη κληρονόμος της ιεράς μητροπόλεως Κιέβου της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας από την εποχή της Βαπτίσεως των Ρως το έτος 988 από τον Άγιο Πρίγκιπα Βλαδίμηρο. Αργότερα, την περίοδο της προσωρινής διχοτομήσεως της Ρωσική Εκκλησίας επί δύο αιώνες επωνομάζεται η ιερά μητρόπολη της Δυτικής Ρωσίας, τον 20^ο αι. Εξαρχία της Ουκρανίας της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, ενώ από τις 27 Οκτωβρίου 1990 μέχρι σήμερα ονομάζεται η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία και απολαμβάνει το καθεστώς μιας αυτοδιοικήτου Εκκλησίας με διακιώματα ευρύτερης αυτονομίας, σύμφωνα με το Γράμμα του Αγιωτάτου Πατριάρχη Μόσχας και Πασών των Ρωσσιών Αλεξίου Β΄ .

Η αποστολική διαδοχή της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας αναγνωρίζεται από όλες τις κατά τόπους Εκκλησίες του κόσμου, και κανείς δεν αμφισβητεί το κανονικό καθεστώς της ιεραρχίας της, την παρουσία της χάριτος και το ενεργό των Μυστηρίων που τελεί. Τουναντίον, το κύρος των χειροτονιών στη λεγόμενη «Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας» προκαλεί, ας τα πούμε ήπια, μια σειρά τεκμηριωμένων αμφισβητήσεων. Και τούτο μάλιστα αποτελεί την πέτρα σκανδάλου για τη διευθέτηση του εκκλησιαστικού σχίσματος στην Ουκρανία. Πολύ περισσότερο, αυτό το ζήτημα προκάλεσε διχασμό από θέση αρχής στις γνώμες των ιεραρχών των άλλων κατά τόπους Εκκλησιών καθώς και μεταξύ των ολόκληρων κατά τόπους Εκκλησιών. Χωρίς να υπερβάλλουμε μπορούμε να πούμε ότι τούτο το ζήτημα δύναται να καταστεί αιτία ενός νέο μεγάλου σχίσματος στην οικουμενική Ορθοδοξία. Η χριστιανική συνείδηση εκατομμυρίων Ορθοδόξων χριστιανών λαϊκών, ιερέων και ιεραρχών ανά τον κόσμο δεν μπορεί να συμφιλιωθεί με τη γ γνώμη ότι οι χθεσινοί σχισματικοί αμετανόητοι και αρχειροτόνητοι νομίμως μια μια μονοκοντυλιά του Φαναρίου ξαφνικά αντικατέστησαν τη νόμιμη κανονική Εκκλησία εντός μιας οόκληρης ορθοδόξου χώρας της Ουκρανίας. Και μάλιστα άρχισαν να εξαφανίσουν αυτή την ιστορική Εκκλησία με αιματηρές μεθόδους με τη συνδρομή του κρατικού μηχανισμού.

Ως ιεράρχης της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, του οποίου η εκκλησιαστική επαρχία πληγώθηκε βαθέως από τις ενέργειες της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας, και οποίος γνωρίζω προσωπικά τον Παναγιώτατο Πατριάρχη Βαρθολομαίο, απέστειλα στον Παναγιώτατο το φθινόπωρο του 2025 ένα ανοικτό μήνημα. Εκεί επέστησα την προσοχή του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως στις βαθύτερες ιεροκανονικές και ιστορικές αιτίες των εκκλησιαστικών προβλημάτων, που δημιουργήθηκαν στην Ουκρανία. Υπενθύμισα ότι παρόμοιες δυσκολίες και διώξεις η καθ’ημάς Εκκλησία υπέστη μετά το Οκτωβριανό πραξικόπημα στη Ρωσική Αυτοκρατορία στις αρχές του 20^ου αι. όταν οι νέες μπολσεβικικές Αρχές εξαπέλυσαν διωγμούς σε βάρος των χριστιανών, ακουμπώντας στους νεωτεριστές, μια τεχνητή «ερυθρά εκκλησία», την οποία ακριβώς όπως και σήμερα νομιμοποίησε τότε η Κωνσταντινούπολη με τις δορυφόρες Εκκλησίες της. Προς μεγάλη μου λύπη δεν εισέπραξα μέχρι σήμερα καμία απάντηση από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο σχετικά με την αντιμετώπισή του της καταστάσεως με τις αρπαγές ναός και διώξεις των πιστών στην Ουκρανία καθώς και τους τρόπους διευθετήσεως αυτών των αντιθέσεων.

– Ποια βοήθεια θεωρείτε από τις άλλες κατά τόπους Εκκλησίες θα ήταν η πλέον ωφέλιμη τώρα για την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία;

– Ίσως πρωτίστως η βοήθεια διά προσευχής. Και την έχουμε ήδη. Ενίοτε την αισθανόμαστε πολύ καλά στην Ουκρανία. Ευγνωμονούμε ειλικρινώς τον Αγιώτατο Πατριάρχη της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Σερβίας Πορφύριο καθώς και τους Προκαθημένους, ιεράρχες, κληρικούς και πιστούς των άλλων κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών γι΄αυτή την προσευχητική και πνευματική υποστήριξη.

Συμπληρωματικά, φρονώ ότι δύο είδη βοήθειας θα μπορούσαν να παράσχουν οι αδελφές Εκκλησίες προς μεγάλη υποστήριξη της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Πρώτον, είναι η παρέμβαση σε οιοδήποτε διεθνή χώρο καθώς και στις κυβερνήσεις των χωρών τους όσον αφορά στις διώξεις σε βάρος των χριστιανών, που εξαπολύονται στην καρδιά της Ευρώπης τον 21 αι.! Είμαι βέβαιος ότι εάν όλοι όσοι θα συμπαθεί σήμερα και παρ΄χει την προσευχητική βοήθεια εμπλακούν σε αυτή την υποστήριξη, η διεθνής κοινή γνώμη εκούσια-ακούσια θα εξαναγκαζόταν να προσέξει τη φωνή της Ορθοδοξίας στην Ευρώπη και σε άλλες γωνείς του κόσμου και θα επηρέαζε σχετικά τους διώκτες εντός της Ουκρανίας.

Και δεύτερον, είναι μια συντονισμένη προστασία του ιεροκανονικού καθεστώτος της οικουμενικής Ορθοδοξίας, των παραδόσεων και της τάξεώς της. Σήμερα για όλους τυγχάνει ολοφάνερη η ζημιά από τη μονοπρόσωπη απόφαση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου για τη νομιμοποίηση του ουκρανικού σχίσματος. Οι συνέπειες αυτής της αποφάσεως απέβησαν καταστροφικές. Δεν μόνον εκκίνησαν τη διαδικασία των αιματηρών διώξεων κατά της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας εντός της χώρας μας, αλλά και έθεσαν στα πρόθυρα του διχασμού την οικουμενική Ορθοδοξία. Ως εκ τούτου, είμαι πεπεισμένος ότι εάν οι κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι οποίες συμπαθούν στην κοινή μας τραγωδία, να ακολουθήσουν μια στερεά ιεροκανονική γραμμή στο ουκρανικό, με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσαμε να λύσουμε όχι μόνοον αυτό το ζήτημα στο ιεροκανονικό πεδίο, αλλά και να υπεραπισθούμε τις άλλες κατά τόπους Εκκλησίες από την απρόβλεπτη εξωτερική επέμβαση στα εσωτερικά τους. Και ακριβώς τούτο θα διέσωζε την οικουμενική Ορθοδοξία για τις ερχόμενες γενιές.

– Ποια είναι διδάγματα που κατά τη γνώμη Σας θα μπορούσε να πάρει η Ορθόδοξη Εκκλησία της Σερβίας από την ουκρανική πείρα;

– Ίσως η κατανόηση του ότι εάν στη σύγχρονο κόσμο, ακόμη στον οικείο λαό να παύσουν να φροντίζουν καθώς πρέπει τη συστηματική αγωγή των νέων γενιών μέσα στην Ορθοδοξία και την ηθική, την ευγνώμονη μνήμη έναντι της ιστορίας και των ευλαβών προγόνων τους, τον σεβασμό έναντι της ιστορικής Εκκλησίας και της οικείας ιστορίας γενικότερα, αυτό το κενό δύναται πολύ σύντομα να συμπληρωθεί από άλλους. Και αυτοί πρώτα θα ακρωτηριάσουν τη νοοτροπία του λαού και στη συνέχεια αρχίσουν να εξοντώσουν φυσικά την Εκκλησία ως επικίνδυνο κατάλοιπο, είτε την αντικαταστήσουν με το πειθήνιο ομοίωμά της. Και δεν θα μπορέσετε πλέον να κάνετε τίποτε. Αυτή την οδό την ακολουθούν πλέον πολλές χώρες. Δεν μπορούμε να χαλαρώσουμε ούτε μια στιγμή, άλλωστε έχουμε ευθύνη έναντι των αγίων προγόνων μας για το μέλλον των λαών και των Εκκλησιών μας. Και θα λογοδοτήσουμε στον Θεό.

– Αυτή τη στιγμή πάλι οξύ είναι το ζήτημα του Κοσόβου και των Μετοχίων και της παρουσίας εκεί της Σερβικής Εκκλησίας. Παρακαλούμε Σεβασμιώτατε, να προσεύχεσθε για τον λαό μας, τους κληρικούς μας και τους μοναχούς στην ιερά για μας περιοχή. Θα είμαστε επίσης ευγνώμονες για τον ποιμαντικό λόγο, που θα στηρίξει τους αδελφούς μας στο Κοσσυφοπέδιο.

– Παρά τα προβλήματά μας εντός Ουκρανίας πάντοτε με μεγάλο ενδιαφέρον και εγκάρδια συμμετοχή παρακολουθούμε όσα συμβαίνουν στη Σερβία. Ο Θεός να στηρίξει τον πολυπαθή λαό της Σερβίας, τον ορθόδοξο, ο οποίος δινοπαθεί στο Κοσσυφοπέδιο. Σας έχουμε στις προσευχές μας, αδελφοί! Ο Απόστολος Παύλος στη Β΄ προς Κορινθίους επιστολή μας παρηγορεί μαζί σας με το εξής: «ὡς λυπούμενοι ἀεὶ δὲ χαίροντες, ὡς πτωχοὶ πολλοὺς δὲ πλουτίζοντες, ὡς μηδὲν ἔχοντες καὶ πάντα κατέχοντες» (Β΄ Κορ. 6,10). Άλλωστε, η Εκκλησία είναι Σώμα Χριστού, το οποίο δεν μπορεί να καταστραφεί με οιεσδήποτε στερήσεις, ακόμη και οι πύλες Άδου δεν θα υπερισχύσουν αυτής. Και όποιος υπομένει μέχρι το τέλος, θα σωθεί.

mospat.ru