(ἀνοικτὴ ἐπιστολὴ-καταγγελία)
Τοῦ κ. Βασιλείου Καλογρίδη, Λογοθεραπευτοῦ ἐκπαιδευτικοῦ
Τί θὰ μποροῦσε νὰ κάνει 17χρονα παιδιὰ νὰ βουτήξουν στὸ κενὸ ἀπὸ τὴν ταράτσα μίας πολυκατοικίας;
Σὲ ἀμέτρητες σελίδες βρίσκουμε τὶς ἴδιες, περίπου, ἀπαντήσεις: διάλυση οἰκογένειας καὶ κοινωνικοῦ ἱστοῦ, ἀπουσία πνευματικῶν ἀναφορῶν καὶ ἀξιῶν, ἀγωνία γιὰ τὸ μέλλον. Συνθῆκες ἀναγκαῖες, χωρὶς ἀμφιβολία, γιὰ τὴ γένεση κάθε κακοῦ, σέ κάθε κοινωνία. Εἶναι ὅμως καί ἱκανές γιά ἕνα κατά συρροὴν ἔγκλημα μέ συγκεκριμένες διαστάσεις, ὅπως ἡ ἄνω τοῦ 30% αὔξηση τῶν ἐφηβικῶν αὐτοκτονιῶν ἀπὸ τὸ 2021; ἢ μήπως οἱ βασικοὶ ὕποπτοι συνεχίζουν νὰ κυκλοφοροῦν ἐλεύθεροι, χωρὶς νὰ ἔχουν κἄν κληθεῖ σὲ ἀπολογία;
Ἂς δοῦμε κάποια ἀπὸ τά στοιχεῖα ἐναντίον τους:
1. ‘Ψηφιακὴ’ ντοπαμίνη, τὸ ὄπιον τῶν ‘Zoomers’
Ἡ συζήτηση ἀφορᾶ μία ἐπαρκῶς προσδιορισμένη ἡλικιακὴ ὁμάδα, τὴν «ψηφιακὴ» γενιὰ ‘Ζ’, ἢ ‘Zoomers’. Ὅροι ποὺ ἀναφέρονται στὸ ἴδιο χαρακτηριστικό, τὸν ψηφιακὸ “κόσμο” ὅπου (πολλὰ ἀπὸ) τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἔχουν “ζήσει” ὅλη τους τὴ ζωή. Μία κατάσταση μὲ εὐρέως διαπιστωμένες ἐπιπτώσεις στὸν ἀναπτυσσόμενο ἐγκέφαλο, ποὺ ξεκινοῦν ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς γλωσσικῆς ἀνάπτυξης καί, μὲ τὴν πρόοδο τῆς ἡλικίας, νομοτελειακὰ ἐπεκτείνονται σὲ κάθε εἴδους δεξιότητες (φυσικές, γνωστικές, κοινωνικές), στὶς μαθησιακὲς ἐπιδόσεις καί, φυσικά, τήν ψυχικὴ ὑγεία. Μήπως ὅμως τέτοιες ἀπόψεις ἀντανακλοῦν προκαταλήψεις προηγούμενων γενεῶν μᾶλλον, παρὰ τὴν ἀλήθεια;
Σύμφωνα μὲ τοὺς ἀριθμούς, ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΟΧΙ. Εἶναι ἡ πραγματικότητα ποὺ ἤδη ‘φωτογραφίζουν’ τὰ λογοπαθολογικά, ἰατροπαιδαγωγικὰ καὶ παιδοψυχιατρικὰ δεδομένα δύο δεκαετιῶν (=πολὺ πρὶν τὴν εἰσβολὴ τῶν Μεγάλων Γλωσσικῶν Μοντέλων, μὲ ὅ,τι κι ἂν μπορεῖ νὰ σημαίνει αὐτὸ γιὰ τὸ μέλλον…). Ταυτόχρονα, μία πραγματικότητα ποὺ ὄχι μόνον ἐξηγεῖται, ἀλλὰ καί προβλέπεται ἀπό τὴ λειτουργία τοῦ νευροδιαβιβαστῆ ποὺ σχετίζεται μὲ τὸ κίνητρο, τὴν ἀνταμοιβὴ καὶ τὴ μάθηση, δηλαδὴ τῆς ντοπαμίνης.
Τὸ ‘τυράκι’ στὴ φάκα τῶν ψηφιακῶν ἐφαρμογῶν δὲν εἶναι παρὰ οἱ ἐπαναλαμβανόμενες, μικρὲς “ἐκρήξεις” ντοπαμίνης, ἡ ἀνταμοιβὴ ποὺ προσφέρει στὸν χρήστη τὸ κάθε like, τὸ ἀτέλειωτο ‘σκρολάρισμα’, ὁ κάθε πόντος ἢ νέο ἐπίπεδο σὲ ἕνα παιχνίδι, ἡ κάθε νέα ‘εἰδοποίηση’, μήνυμα κ.ο.κ., γιὰ νὰ τὸν ὠθήσει νὰ συνεχίσει νὰ χρησιμοποιεῖ τὴν ἴδια ἐφαρμογή, ἐπιστρέφοντας ξανὰ καὶ ξανά.
Λόγῳ τῆς ἀνωριμότητας τοῦ προμετωπιαίου φλοιοῦ τους, τὰ παιδιὰ ἔχουν περιορισμένες ἱκανότητες αὐτορρύθμισης. Μὲ ἄλλα λόγια, εἶναι πιὸ εὐάλωτα σὲ ὑπερδιέγερση, ἀλλὰ καὶ σὲ μία ἐνδεχόμενη κατάρρευση τοῦ ‘συστήματος ἀνταμοιβῆς΄. Πρᾶγμα ποὺ μοιραῖα συμβαίνει, ὅπως ὑποτιμᾶται ἕνα νόμισμα ὅσο αὐξάνεται ἡ κυκλοφορία του: στὴν προσπάθεια τοῦ ἐγκεφάλου νὰ ἐπαναφέρει τὴν ἰσορροπία, οἱ ὑποδοχεῖς ντοπαμίνης μειώνονται καὶ αὐξάνεται τὸ «σῆμα πόνου» (γιὰ μία ἐκτενῆ, σύγχρονη ἀνάλυση τοῦ ἐν λόγῳ μηχανισμοῦ στὰ ἑλληνικά, βλ. An.Lembke “Ἡ γενιὰ τῆς ντοπαμίνης”, ἔκδ. Πατάκη, 2023. Ὡς ρεαλιστικὰ ‘φάρμακα’, ἡ ἴδια προτείνει τὴ ντοπαμινικὴ ‘νηστεία’ καὶ στοχοπροσηλωμένη δραστηριότητα).
Παράλληλα, στὸν πραγματικὸ κόσμο, ἡ πραγματικὴ ζωὴ συνεχίζεται. Στὴν Ὀδύσσεια τῆς ἀναζήτησης τῶν ‘χαμένων’ ἐπιπέδων ντοπαμίνης, ὁ ἐγκέφαλος μπορεῖ νὰ πέφτει σὲ μία ὅλο καὶ βαθύτερη παγίδα, ‘ζητώντας’ ὅλο καὶ συχνότερα ὁ,τιδήποτε μπορεῖ -ἔστω γιὰ λίγο- νὰ τὰ ἐπαναφέρει: οὐσίες (ὄχι ἀπαραίτητα παράνομες, πχ. ‘junk food’ κι ‘ἐνεργειακὰ’ ποτά), shopping ‘therapy’, ξέφρενη διασκέδαση, ἐναλλαγὴ φίλων καὶ συντρόφων (σὲ εὐθεῖα ἀντιστοιχία μὲ τὴν εὐκολία διαδικτυακῆς πρόσβασης σὲ ‘κοινωνικὰ’ δίκτυα ἢ/καὶ ‘ἀκατάλληλο’ περιεχόμενο). Ὑποκατάστατα ἀπόλαυσης ἢ χαρᾶς πού, ἀσφαλῶς, παρεῖχαν μία ἀνάλογη ‘ὑπηρεσία’ καὶ σὲ προηγούμενες γενιές, ἀλλὰ μὲ σημαντικά μικρότερο κόστος: ὅσοι μεγάλωσαν χωρὶς μία ὀθόνη νὰ τοὺς κρύβει τὸν κόσμο, εἶχαν καὶ τὴν πολυτέλεια τῆς νευροβιολογικῆς ἀνάπτυξης χωρὶς νὰ ἐθιστοῦν ποτὲ στὴ διαρκῆ ἔκλυση ντοπαμίνης. Ἀλλὰ καί, κυρίως, τῆς δόμησης τῶν ἀντισταθμιστικῶν δεξιοτήτων αὐτορρύθμισης καὶ τῶν ἀντίστοιχων νευροβιολογικῶν δομῶν ἤδη κατὰ τὴν προεφηβικὴ ἡλικία.
Γιὰ κάποιους ἀπὸ τὴ γενιὰ τῆς ψηφιακῆς ‘εὐκολίας’ ὅμως, τὰ πράγματα δὲν εἶναι τόσο εὔκολα. Στὴ θέση μίας ἀπορρυθμισμένης ἰσορροπίας τῆς ντοπαμίνης μπορεῖ νὰ ἀναδυθεῖ μία ἰσορροπία τοῦ τρόμου, καθὼς ὁ πραγματικὸς κόσμος μετατρέπεται σὲ μία κόλαση, ὅπου τίποτα δὲν προσφέρει χαρὰ ἢ κίνητρο. Τότε κάνουν τὴν ἐμφάνισή τους μία σειρὰ ἀπὸ ‘καταθλιπτικὰ’ συμπτώματα: ἀνηδονία καὶ αἴσθηση «κενοῦ», δυσκολία συγκέντρωσης καὶ κοινωνικὴ ἀπόσυρση (ποὺ προφανῶς ἀνοίγουν τὴν πόρτα σέ σχολικὴ ἀποτυχία καί ἐκφοβισμό, ἀντίστοιχα)· αὐξημένο ἄγχος, εὐερεθιστότητα καὶ ἐπιθετικότητα.
ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: Μὲ τραγικὸ τρόπο, συνειδητοποιοῦμε πλέον ὅτι τὰ ὅρια τοῦ φαινομένου δὲν ἐξαντλοῦνται στὶς βίαιες συμπεριφορές. Ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ ἴδιου νομίσματος εἶναι μία μορφὴ ἐπιθετικότητας ποὺ μπορεῖ νὰ μὴ στρέφεται παρὰ ἐνάντια στὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό: οἱ σκέψεις αὐτοτραυματισμοῦ καί αὐτοκτονίας, μία ἐντολὴ τύπου ‘’Delete All’’ στὸν πραγματικὸ κόσμο. Ὅσον ἀφορᾶ λοιπὸν τὴν ‘ἀόρατη ἐπιδημία’ τῶν ἐφηβικῶν αὐτοκτονιῶν, μπορεῖ πλέον νὰ ταυτοποιηθεῖ κι ἕνα δεύτερο παθογόνο:
2. Ψηφιακὴ ζωὴ καὶ πραγματικὸς θάνατος
Ἀξιοποιώντας τὸ μοναδικὸ νευροβιολογικὸ ‘ὑπόβαθρο’ ποὺ διέθετε, πρώτη στὴν ἱστορία, ἡ γενιὰ τῶν «Ζ», ἡ νεοφανής –στὴ διάρκεια τῆς καραντίνας- πρακτικὴ τῆς τηλεκπαίδευσης, τοὺς μετέτρεψε, χωρὶς ποτὲ νὰ ἐρωτηθοῦν, σέ ‘Quaranteens’ καί ‘OnlineSchoolteens’. Ἡ θεσμοποιημένη ἐπέκταση τῆς ψηφιακῆς ζωῆς στὴν ἐκπαίδευση καὶ κάποιες ἐκπαιδευτικὲς «καινοτομίες» ποὺ ἐγκαινίασε ἦλθαν γιὰ νὰ μείνουν, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ τελευταία καραντίνα τελείωσε τὸ 2021.
Τὴν περίοδο ἐκείνη τῆς «ἐπιστροφῆς στὴν κανονικότητα» καί ἐπαναλειτουργίας τῶν σχολείων (2021-2), ἀρχίζει νὰ καταγράφεται ἐκθετικὴ αὔξηση τῆς αὐτοκτονικότητας στοὺς ἀνηλίκους. Λίγο νωρίτερα πανευρωπαϊκὰ (Moscoso et al., 2024) καὶ παγκόσμια (Duan & al., 2022), ἐνῶ ἑλληνικὰ δεδομένα δείχνουν ὅτι ἡ ἐπιβάρυνση συσσωρεύτηκε καὶ ἐκδηλώθηκε μετά, ὄχι μόνο μέσα στὸ πρῶτο lockdown (πχ. Giannakopoulos & al., 2025). Ἀκόμη πιὸ ξεκάθαρη εἰκόνα προκύπτει ἀπὸ τὶς συγκριτικὲς μελέτες πρὸ- καὶ μετὰ-COVID-19, (πχ. Ferreira et al., 2025) ποὺ γενικὰ συγκλίνουν στὸ ἴδιο συμπέρασμα: ὁ ἐγκλεισμός λειτούργησε ὡς πολλαπλασιαστὴς γιὰ τὴν ραγδαία ἐπιδείνωση μίας κοινωνικῆς παθολογίας ποὺ ἐκδηλώνεται μὲ τήν ἀπότομη, ἄνευ προηγουμένου ἔξαρση (τῆς βίας καὶ) τῆς αὐτοκτονικότητας στοὺς ἀνηλίκους.
Μία συνάφεια προφανῶς τόσο «τυχαία» ὅσο κι ἐκείνη μεταξύ τῆς εὐρείας χορήγησης στὸν γενικὸ πληθυσμό ὑπόπτων σκευασμάτων -ποὺ παρήχθησαν κατὰ παράβαση κάθε πρωτοκόλλου καὶ ἐγκρίθηκαν ὑπὸ ὅρους κατεπείγοντος- μὲ τὴν ἐκτίναξη τῶν περιπτώσεων Συνδρόμου Αἰφνίδιου Ἀρρυθμικοῦ Θανάτου (SADS), ἀλλὰ καὶ ἐγκεφαλικῆς βλάβης σὲ παιδιά.
Ἐπανερχόμενοι στὴν περίοδο-καταλύτη καὶ πολλαπλασιαστῆ τῶν κρουσμάτων, διαπιστώνουμε ὅτι ἡ ἐφηβικὴ αὐτοκτονικότητα διογκώνεται παράλληλα μὲ τὴν κοινὴ περιοχὴ δύο ἀλληλοτεμνόμενων κύκλων. Τὸ σύνολο τῶν ἐπιπτώσεων ἑνὸς νευροψυχολογικοῦ status ποὺ σχετίζεται μὲ τὸν ἐθισμὸ στὴν ‘ψηφιακὴ’ ντοπαμίνη (ὅπως περιγράφηκε προηγουμένως) περιλαμβάνεται στὸν πρῶτο κύκλο πού, ἀναπόφευκτα, διογκώνεται σὲ μία συνθήκη ὑποχρεωτικῆς ψηφιακῆς ζωῆς, ὅπως ἡ τηλεκπαίδευση, ὁδηγώντας σὲ μία ἀνάλογη αὔξηση τῆς ἐξάρτησης (ἡ ὁποία δὲν τελειώνει μὲ τὸ τέλος τῆς συνθήκης. Μέχρι σήμερα, ἐπιμένουμε νὰ δίνουμε τὸ λάθος παράδειγμα, κάθε φορὰ ποὺ ἀναπαράγουμε καὶ ἐνισχύουμε τὶς ‘ψηφιακὲς’ μορφὲς ἐκπαίδευσης. Ἕνα ἐργαλεῖο πολιτικό μᾶλλον παρὰ ἐκπαιδευτικὸ καθώς, παρὰ τὰ -κατὰ γενικὴ ὁμολογία- ἀπογοητευτικά ἀποτελέσματα στὴν ἐμπέδωση τῆς ὕλης, ἔχει μία ἐξίσου βέβαιη συμβολὴ σὲ μία ἄλλου εἴδους μάθηση: ἐκπαιδεύει τοὺς αὐριανοὺς πολίτες (ἢ μᾶλλον ὑπηκόους) στὴν ἄνευ ὅρων ἀποδοχὴ ἑνὸς καθεστῶτος πολύπλευρης καὶ ἀδιάλειπτης ψηφιακῆς ἐπιτήρησης. Τὸ κυριότερο, ἀδυνατοῦμε νὰ θέσουμε στὰ παιδιὰ ὅρια ποὺ δὲν θέτουμε οὔτε στὸν ἑαυτό μας, τὴ στιγμὴ ποὺ ἀντικαθιστοῦμε, πρῶτοι ἐμεῖς, κάθε κανάλι ἀνθρώπινης ἐπαφῆς μὲ μία ὀθόνη ἁφῆς).
Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἕνας πολὺ εὐρύτερος κύκλος ἀφορᾶ τόν γενικὸ πληθυσμό. Περιλαμβάνει τὶς ἐπιπτώσεις τῆς ἐπέκτασης τῆς ψηφιακῆς ζωῆς σὲ πολλοὺς ἄλλους τομεῖς, πέραν τῆς ἐκπαίδευσης (ἐργασία, πολιτικὴ καὶ διοίκηση, ψυχαγωγία, οἰκονομία, κοινωνικὲς σχέσεις). Μία ἐπέκταση ποὺ ἐγκαινιάστηκε μὲ τὴ συνθήκη τοῦ ἐγκλεισμοῦ καί, ἐπίσης, ἦλθε γιὰ νὰ μείνει, μαζὶ μὲ τὸ -πολλαπλάσιο πλέον- σύνολο τῶν διαθέσιμων ψηφιακῶν ἐφαρμογῶν. Ἔχοντας ὑπόψη τὰ προηγούμενα, δὲν εἶναι δύσκολο νὰ μαντέψει κανεὶς τὴ συνέχεια:
Τὰ πιὸ πρόσφατα παγκόσμια δεδομένα δείχνουν ὅτι ἡ ἐπιδημία COVID-19 δὲν δημιούργησε ἁπλῶς μία παροδικὴ «κορύφωση» ψυχικῶν διαταραχῶν, ἀλλὰ μία μόνιμη μετατόπιση πρὸς τὰ πάνω στὸ φορτίο τους. Ἡ κλασσικὴ πλέον μελέτη τοῦ 2021 στό The Lancet («Global prevalence and burden of depressive and anxiety disorders in 204 countries») ἔδειξε ὅτι μόνο γιὰ τὸ 2020, λόγῳ τῆς ἐπιδημίας, ἡ παγκόσμια ἐπιβάρυνση ἀπὸ μείζονα καταθλιπτικὴ διαταραχὴ καὶ ἀγχώδεις διαταραχὲς αὐξήθηκε περίπου κατὰ 25–30% σὲ σχέση μὲ τὰ προπανδημικὰ ἐπίπεδα (νεότερα GBD δεδομένα (ἔκδοση 2023/2026) δείχνουν ὅτι αὐτὴ ἡ αὔξηση δὲν ὑποχώρησε πλήρως μετὰ τὰ lockdown, ἀλλὰ παραμένει ὁρατὴ μέχρι καὶ τὸ 2023, ἰδίως σὲ γυναῖκες, νέους καὶ κοινωνικοοικονομικὰ εὐάλωτες ὁμάδες, ἀναδεικνύοντας τὴν ἐπιδημία σὲ «ἐπιταχυντὴ» μίας ἤδη αὐξανόμενης παγκόσμιας κρίσης ψυχικῆς ὑγείας). Πεδίον δόξης λαμπρόν, γιὰ νὰ συνεχίσουμε τὶς ὑποθέσεις, γιὰ τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων φαρμακευτικῶν ποὺ προωθοῦν, συχνὰ μέσῳ FDA καὶ ΠΟΥ, τὴν κατασκευὴ κάθε εἴδους “διαταραχῆς” (βλ. τὸ βιβλίο – καταγγελία τοῦ -ἐπικεφαλῆς τῆς δημιουργίας τοῦ DSM-IV- A.Frances, Ἡ διάσωση τοῦ φυσιολογικοῦ, ἔκδ. ΤΡΑΥΛΟΣ, 2014):
Γιὰ μία ἀκόμη φορά, ἡ πραγματικότητα ἀκολούθησε τὸ σενάριο. Τὴν αὔξηση τῶν διαγνώσεων συνόδευσε ἡ ἀντίστοιχη αὔξηση τῶν συνταγογραφήσεων γιὰ ἄγχος καὶ κατάθλιψη στόν γενικὸ πληθυσμό, παγκοσμίως καὶ πανελλαδικά. Αὐτὸ ποὺ φαίνεται πραγματικὰ κατεπεῖγον, ἑπομένως, εἶναι νὰ μιλήσουμε πλέον ἀνοικτὰ γιὰ κάτι λιγότερο ἀντιληπτό. Τὸν -ἐξίσου πρωτοφανῆ- βαθμὸ τῆς ἔκθεσης κάθε ἐφήβου σὲ ἕνα δυνητικὸ παράγοντα κινδύνου ποὺ -ἴσως γιατί ὑποτίθεται πὼς θὰ ἔπρεπε να προλαμβάνει τό πρόβλημα- φαίνεται ὑπεράνω πάσης ὑποψίας:
3. Ἡ λαίλαπα τῶν SSRIs
Ἡ σύνδεση τῆς λήψης τῶν συχνότερα συνταγογραφούμενων ἀντικαταθλιπτικῶν, δηλαδὴ τῶν Ἐκλεκτικῶν Ἀναστολέων Ἐπαναπρόσληψης Σεροτονίνης (SSRIs) μὲ τὸν αὐτοκτονικὸ ἰδεασμό, ἔχει ἀποτυπωθεῖ σὲ δεκαετίες ἀνεξάρτητων μεταξύ τους μελετῶν (παράλληλα μὲ τὶς «Δεκαετίες ἀποδείξεων ὅτι τὰ SSRIs μποροῦν νὰ προκαλέσουν μαζικοὺς πυροβολισμούς», κατὰ τὸ ὁμότιτλο ἄρθρο τοῦ Κλ.Γρίβα, («Ζούγκλα», 01.02.2024).
Ὡς ἐπιστέγασμα, πρὸ ἑβδομάδων δημοσιεύτηκε ἡ -ad hoc γιὰ τοὺς ἀνηλίκους- συστηματικὴ ἀνασκόπηση τῶν Kaur & Memon (2025, SSRIs, Childhood and Adolescent Depression, and Suicidality Following the FDA’s 2004 Black Box Warning: A Systematized Literature Review. doi.org) γιὰ νὰ ἐπισημάνει, ἐν κατακλεῖδι, ὅτι “Οἱ κλινικοὶ ἐνθαρρύνονται νὰ ἑστιάζουν τὴν προσοχή τους στὴν ἀνίχνευση αὐτοκτονικῶν τάσεων κατὰ τὰ πρώιμα στάδια τῆς θεραπείας καὶ νὰ σταθμίζουν προσεκτικὰ τὰ ὀφέλη τῶν SSRI φαρμάκων ἔναντι τῶν κινδύνων τῆς ἔλλειψης θεραπευτικῆς ἀντιμετώπισης γιὰ τὴν κατάθλιψη”.
Ἕνα συμπέρασμα-σῆμα κινδύνου πού, περιέργως, φαίνεται πὼς ἀπουσιάζει παντελῶς ἀπὸ τὴ σχετικὴ συζήτηση, ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὰ προφανῆ ἐρωτήματα ποὺ κατὰ λογικὴ ἀναγκαιότητα τὸ ἀκολουθοῦν:
α. Ποιὸς μπορεῖ νὰ ἀποκλείσει (ἢ ἔστω νά ἐλέγξει) μία ἐνδεχόμενη ὑπερσυνταγογράφηση τοῦ ὡς ἄνω τύπου, σὲ ἕνα σύστημα ὑγείας ὅπου γιὰ τὴ διάγνωση μίας ψυχικῆς διαταραχῆς καί, ἀκολούθως, τὴ χορήγηση τῆς ἀνάλογης συνταγῆς, μόνη προϋπόθεση εἶναι ἡ συναίνεση ἑνὸς γονέα καὶ ΟΧΙ ἡ ἐξέταση ἀπὸ δημόσιο φορέα;
β. Ὅταν εἶναι στατιστικὰ σχεδὸν ἀπίθανο γιὰ ἕνα ἔφηβο νὰ μὴ ἔχει οὔτε ἕνα φίλο ἢ συγγενῆ μὲ ἄμεση πρόσβαση σὲ τέτοια σκευάσματα λόγῳ τῆς νόμιμης συνταγογράφησής τους σὲ κάποιο πρόσωπο τοῦ οἰκείου του περιβάλλοντος (ἤδη κοντὰ στὸ 10% καὶ μὲ τάση σταθερὰ αὐξητικὴ στὴ μετὰ CΟVID-19 περίοδο), πόσο δύσκολο εἶναι στὴν πράξη νὰ προμηθευτεῖ ΠΑΡΑΝΟΜΑ ἕνα SSRI ἀντικαταθλιπτικό;
γ. Ὅταν τὸ σημείωμα αὐτοκτονίας ἑνὸς ἐφήβου περιλαμβάνει τὸν ὅρο “κατάθλιψη”, μὲ ποιὰ λογικὴ μποροῦν νὰ ἀγνοοῦνται τὰ παραπάνω ἐνδεχόμενα;
«Θεωρίες συνωμοσίας»;
Γιὰ κάθε διαρκὲς ἔγκλημα, ὑποχρεωτικὰ ὑπάρχει καὶ μία ἄτυπη, σιωπηρὴ συμφωνία μεταξὺ λίγων ποὺ ὠφελοῦνται καὶ πολλῶν ποὺ ἁπλῶς φοβοῦνται (πχ. μὴ ‘κακοχαρακτηριστοῦν’, μὲ κίνδυνο τῆς καριέρας τους). ΟΜΩΣ, ἂν συζητᾶμε γιὰ μετρήσιμες πιθανότητες νὰ χαθεῖ ἡ ζωὴ ἔστω κι ἑνὸς παιδιοῦ, τότε ὑπάρχει στὸ δωμάτιο ἕνας τουλάχιστον ἐλέφαντας. Ὅποιος ἐπιλέγει τὸν ρόλο τῆς στρουθοκαμήλου, ἀναπαράγει τὴν ἴδια ἐκείνη ζούγκλα ποὺ ἴσως (ὑποτίθεται πώς) καταγγέλλει.
Συνάδελφε, συμπολίτη, γονέα, ἂν ὑπάρχουν ἀκόμα τρόποι νὰ καταγγείλουμε, νὰ ἀντισταθοῦμε καὶ νὰ ἀντιστρέψουμε τὴν κατάσταση, νὰ ἀπαιτήσουμε καὶ νὰ προστατέψουμε, ἡ τελευταία εὐκαιρία ἴσως εἶναι ΤΩΡΑ. Στὸ σκοτεινὸ παρόν, στὸ δυστοπικὸ μέλλον ποὺ μᾶς ἑτοιμάζουν τὰ πιὸ ἐπικίνδυνα παράσιτα αὐτοῦ τοῦ πλανήτη, ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΟΥ ΤΟ ΠΑΙΔΙ. Γιατί ἂν γλυτώσει τὸ παιδί, ὑπάρχει ἐλπίδα.