Δήλωση της Σερβικής Ορθόδοξης Επισκοπής Ράσκας και Πρίζρεν σχετικά με τη συμπεριφορά της Αστυνομίας του Κοσσυφοπεδίου στο Γκαζιμεστάν
Η Επισκοπή Ράσκας και Πρίζρεν εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία και την έντονη διαμαρτυρία της για τη συμπεριφορά της Αστυνομίας του Κοσσυφοπεδίου κατά τη διάρκεια, και ιδιαίτερα μετά, τη χθεσινής εορτή του Βίντοβνταν στο λόφο Γκαζιμεστάν κοντά στην Πρίστινα, η οποία έριξε βαριά σκιά στον προσευχητικό και αξιοπρεπή εορτασμό μιας από τις σημαντικότερες εορτές στην πνευματική και ιστορική ζωή του σερβικού λαού στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια.
Το φετινό Βίντοβντάν, στις 28 Ιουνίου 2026, εορτάστηκε σε συνοδικό και προσευχητικό πνεύμα, με την Θεία Λειτουργία στη Μονή Γκρατσάνιτσα και επιμνημόσυνη δέηση για τους ήρωες της μάχης του Κοσσυφοπεδίου το 1389 στο Γκαζιμεστάν. Οι πιστοί, ο κλήρος και οι επίσκοποι συγκεντρώθηκαν ειρηνικά, χωρίς καμία πρόθεση να προκαλέσουν ή να θέσουν σε κίνδυνο κανέναν, αλλά για να προσευχηθούν στον Θεό, να θυμηθούν όσους υπέφεραν και να επιβεβαιώσουν το πνευματικό νόημα του Βίντοβντάν, το οποίο ζει εδώ και αιώνες στη μνήμη της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και του λαού της.
Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, είναι βαθιά ανησυχητικό το γεγονός ότι, μετά το τέλος της επιμνημόσυνης δέησης και καθώς οι πιστοί έφευγαν από το Γκαζιμεστάν, αρκετές δεκάδες άτομα σερβικής υπηκοότητας συνελήφθησαν ή κρατήθηκαν από την Αστυνομία του Κοσσυφοπεδίου. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της αστυνομίας, 37 άτομα συνελήφθησαν, ενώ κινήθηκαν διαδικασίες πλημμεληματικών διώξεων εναντίον 36 ατόμων. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η ίδια η αστυνομία δήλωσε ότι δεν υπήρξαν επεισόδια που να επηρέασαν την πορεία της εορταστικής εκδήλωσης του Βίντοβντάν. Εάν η συγκέντρωση κύλησε ειρηνικά, τότε το κοινό έχει κάθε δικαίωμα να γνωρίζει για ποιους ατομικούς, σαφείς και επαληθεύσιμους λόγους ακολούθησε η μαζική κράτηση πιστών μετά το τέλος της θρησκευτικής λειτουργίας. Ιδιαίτερα απαράδεκτα ήταν τα εξαιρετικά ταπεινωτικά μέτρα που χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της πρόσβασης στο μνημείο στο Γκαζιμεστάν, τα οποία, σύμφωνα με δημοσιευμένες ηχογραφήσεις και μαρτυρίες πολλών ατόμων και μέσων ενημέρωσης, υπερέβησαν την ανησυχία για την ασφάλεια και ισοδυναμούσαν με μορφή παρενόχλησης για εθνικούς και θρησκευτικούς λόγους.
Η Επισκοπή Ράσκας και Πρίζρενης δεν δικαιολογεί και δεν θα δικαιολογήσει ποτέ καμία γνήσια έκκληση για μίσος, βία ή διατάραξη της δημόσιας τάξης. Η Εκκλησία ανέκαθεν καλούσε τον πιστό λαό της, ειδικά σε ευαίσθητες περιστάσεις και σε ευαίσθητες τοποθεσίες, να συμπεριφέρεται ειρηνικά, υπεύθυνα, με χριστιανικό τρόπο και με αξιοπρέπεια. Ταυτόχρονα, ωστόσο, πρέπει να δηλώσουμε σαφώς ότι η προσευχή, το παραδοσιακό τραγούδι, η μνήμη των προγόνων, η ένδυση παραδοσιακών ενδυμασιών και η ειρηνική έκφραση της θρησκευτικής και εθνικής ταυτότητας δεν μπορούν από μόνα τους να αντιμετωπιστούν ως απειλή για τη δημόσια τάξη. Επιπλέον, πολυάριθμες εθνικές συγκεντρώσεις Αλβανών στο Κοσσυφοπέδιο πραγματοποιούνται με πολύ μεγαλύτερη παρουσία εθνικών συμβόλων και δημόσιων επιδείξεων, χωρίς έστω και συγκρίσιμες αστυνομικές μεθόδους.
Σύμφωνα με μαρτυρίες από το σημείο, καθώς και με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, οι πιστοί ήρθαν φέτος στον λόφο Γκαζιμεστάν χωρίς να επιδεικνύουν εθνικά διακριτικά, ακριβώς λόγω των προηγουμένως ανακοινωθέντων περιορισμών και της προσοχής, καθώς οι αρχές του Κοσσυφοπεδίου απαγορεύουν μόνο στη σερβική κοινότητα να επιδεικνύει εθνικά σύμβολα και τα αντιμετωπίζουν, αυτά καθαυτά, ως «σύμβολα μίσους και μισαλλοδοξίας». Αν ακόμη και μια τέτοια συμπεριφορά δεν ήταν αρκετή για να γιορταστεί το Βίντοβνταν ειρηνικά και χωρίς ταπεινωτικά μέτρα, τότε εύλογα τίθεται το ερώτημα εάν ο σερβικός λαός στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια στερείται σταδιακά όχι μόνο του δικαιώματος να επιδεικνύει σύμβολα, αλλά και του δικαιώματος να τραγουδά, να θυμάται, να συγκεντρώνεται με αξιοπρέπεια και, τελικά, να γιορτάζει το ίδιο το Βίντοβνταν.
Μας θλίβει ιδιαίτερα η εντύπωση ότι το όριο ανοχής για οτιδήποτε φέρει σερβικό θρησκευτικό, πολιτιστικό και εθνικό στίγμα μειώνεται χρόνο με το χρόνο. Μετά από χρόνια κατά τα οποία οι Σέρβοι πιστοί έχουν υποστεί παρενόχληση σχετικά με τα εθνικά σύμβολα κατά τη μεγαλύτερη εορτή τους, φαίνεται τώρα ότι ακόμη και το ίδιο το τραγούδι μπορεί να γίνει λόγος κράτησης. Μια τέτοια μεταχείριση δεν ανήκει σε μια δημοκρατική κοινωνία που διέπεται από το κράτος δικαίου, αλλά θυμίζει εποχές ιδεολογικής απαγόρευσης, όταν το τραγούδι, ο λόγος και η μνήμη μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ως αδίκημα.
Η Επισκοπή δέχεται με ιδιαίτερη ανησυχία τις μαρτυρίες ότι ορισμένοι από τους κρατούμενους υπέστησαν σωματική και ψυχολογική κακοποίηση, χαστούκια, χτυπήματα, προσβολές, απειλές, ταπείνωση, καθώς και ισχυρισμούς ότι διατάχθηκαν να φωνάξουν «Δημοκρατία του Κοσσυφοπεδίου» υπό την απειλή ξυλοδαρμού. Αυτοί οι ισχυρισμοί πρέπει να διερευνηθούν και να επαληθευθούν σοβαρά. Ακόμα πιο οδυνηροί είναι οι ισχυρισμοί ότι μέρος της παραδοσιακής ενδυμασίας ενός από τους κρατούμενους βεβηλώθηκε και ότι παρασχέθηκε ιατρική βοήθεια σε ορισμένα άτομα. Ανησυχητικές είναι επίσης οι αναφορές ότι ένας ανήλικος ήταν μεταξύ των κρατουμένων, όπως και οι αναφορές ότι εκπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης υποβλήθηκαν σε λεπτομερείς και ταπεινωτικούς ελέγχους και παρεμποδίστηκαν στην εκτέλεση του έργου τους. Όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί πρέπει να εξεταστούν επειγόντως, αμερόληπτα και διεξοδικά.
Η Επισκοπή Ράσκας και Πρίζρενης χαιρετίζει το γεγονός ότι ο Συνήγορος του Πολίτη του Κοσσυφοπεδίου ξεκίνησε προκαταρκτική έρευνα σχετικά με ισχυρισμούς κακοποίησης και ταπείνωσης κρατουμένων Σέρβων. Ταυτόχρονα, καλούμε τον Συνήγορο του Πολίτη, την Αστυνομική Επιθεώρηση, τις αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές, καθώς και τις διεθνείς αποστολές, ιδίως τον ΟΑΣΕ και την EULEX, να διασφαλίσουν, σύμφωνα με τις εντολές τους, μια πλήρη, ανεξάρτητη και ξεκάθαρη επανεξέταση όλων των περιστατικών. Είναι απαραίτητο να καθοριστεί η νομική βάση για κάθε μεμονωμένη κράτηση, κατά πόσον τα μέτρα ήταν απαραίτητα και αναλογικά, κατά πόσον υπήρξε κατάχρηση εξουσίας, κατά πόσον υπήρξε εξευτελιστική μεταχείριση, κατά πόσον οι ανήλικοι και οι δημοσιογράφοι προστατεύονταν σύμφωνα με το νόμο και κατά πόσον η συμπεριφορά της αστυνομίας ήταν αμερόληπτη και απαλλαγμένη από εθνοτικές ή θρησκευτικές προκαταλήψεις.
Η ασφάλεια των δημόσιων συγκεντρώσεων αποτελεί νόμιμη ευθύνη των αρμόδιων αρχών. Ωστόσο, η ασφάλεια δεν πρέπει ποτέ να αποτελεί πρόσχημα για ταπείνωση και παραβίαση των θεμελιωδών ελευθεριών της ειρηνικής έκφρασης. Η παρουσία της αστυνομίας σε μια θρησκευτική και επιμνημόσυνη συγκέντρωση θα πρέπει να προστατεύει τους πιστούς και να επιτρέπει την ειρηνική διεξαγωγή της εκδήλωσης, όχι να δημιουργεί φόβο, αβεβαιότητα και το αίσθημα στους παρόντες ότι θεωρούνται ύποπτοι απλώς και μόνο λόγω της ταυτότητάς τους. Όσο πιο ευαίσθητο είναι το γεγονός, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευθύνη των αρχών να ενεργούν με αυτοσυγκράτηση, επαγγελματισμό, αναλογικότητα και σεβασμό στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπινου προσώπου.
Το Γκαζιμεστάν δεν είναι ένας συνηθισμένος τόπος. Για τον Σερβικό Ορθόδοξο λαό, είναι ένας τόπος προσευχής, μνήμης, ιστορικής συνέχειας και πνευματικής διαθήκης. Το Βίντοβντάν δεν αποτελεί απειλή για κανέναν. Δεν είναι κάλεσμα για μίσος, αλλά ημέρα μνήμης, μετάνοιας, συνοδικής ενότητας και ελπίδας. Είναι επομένως βαθιά λάθος όταν αυτή η γιορτή αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως πρόβλημα ασφάλειας και όχι ως θρησκευτικό και πολιτιστικό γεγονός μιας κοινότητας της οποίας τα δικαιώματα πρέπει να γίνονται σεβαστά και να προστατεύονται τουλάχιστον εξίσου με τα δικαιώματα των αλβανικών και άλλων κοινοτήτων στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια.
Καλούμε τη διεθνή κοινότητα, η οποία έχει δώσει ισχυρές εγγυήσεις στον σερβικό λαό στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια ότι τα δικαιώματά του θα γίνουν σεβαστά, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην ελευθερία της θρησκείας, του δικαιώματος στην ειρηνική συνάθροιση, του δικαιώματος διατήρησης της ταυτότητας και του δικαιώματος προστασίας από τις διακρίσεις, να μην παραμείνει στο επίπεδο των γενικών εκκλήσεων για σεβασμό του νόμου, αλλά να συμβάλει στη διασφάλιση της πραγματικής εφαρμογής αυτών των νόμων και προτύπων. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν πρέπει να εξαρτώνται από την κοινότητα στην οποία ανήκει κανείς, ούτε τα ευρωπαϊκά και δημοκρατικά πρότυπα μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά.
Δεν επιδιώκουμε προνόμια, αλλά μόνο τα ελάχιστα δικαιώματα που κάθε εξουσία, αν επιθυμεί να παρουσιαστεί ως δημοκρατική, οφείλει να διασφαλίζει για κάθε άτομο και κάθε κοινότητα. Αυτό είναι το δικαίωμα ενός λαού να προσεύχεται, να θυμάται τους νεκρούς του, να τραγουδάει τα τραγούδια του, να διατηρεί την παράδοσή του και, μετά την προσευχή, να επιστρέφει στην πατρίδα του χωρίς φόβο ότι κάποιος θα κρατηθεί, θα ταπεινωθεί ή θα τιμωρηθεί επειδή ήταν μέλος του λαού του και της Εκκλησίας του.
Απευθύνουμε ιδιαίτερη έκκληση η εορτή του Βίντοβντάν να μην μετατραπεί σε ημέρα αγωνίας, κατά την οποία οι άνθρωποι θα ρωτούν εκ των προτέρων πόσοι πιστοί θα κρατηθούν, θα τους επιβληθούν πρόστιμα, θα επιστραφούν στα σημεία διέλευσης ή θα εκτεθούν σε δυσάρεστη μεταχείριση, αλλά να αποκατασταθεί η πραγματική του μορφή: ένας ειρηνικός, προσευχητικός και αξιοπρεπής εορτασμός της μεγαλύτερης εορτής των Σέρβων στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια και μιας από τις σημαντικότερες ημέρες στην ιστορική μνήμη ολόκληρου του σερβικού λαού.
Η Σερβική Ορθόδοξη Επισκοπή Ράσκας και Πρίζρεν καλεί τον πιστό λαό της να παραμείνει ειρηνικός, αξιοπρεπής και ακλόνητος στην πίστη, και ζητά από τους αρμόδιους θεσμούς και τους διεθνείς εκπροσώπους να διεξαγάγουν ανεξάρτητη και διαφανή έρευνα σχετικά με το εάν υπήρξε υπερβολική χρήση αστυνομικών δυνάμεων στο Γκαζιμεστάν, παραβιάσεις ανθρωπίνων και θρησκευτικών δικαιωμάτων ή αναξιοπρεπής μεταχείριση των πιστών, ώστε το Βίντοβνταν να μπορεί στο μέλλον να εορτάζεται ελεύθερα, με ασφάλεια και με την αξιοπρέπεια που του αρμόζει.
29 Ιουνίου 2026
Gračanica, Prizren\