Ἄνευ οὐδενός ἡμετέρου σχολίου, δημοσιεύομεν κατωτέρω ἐν μεταφράσει μίαν θαυμασίαν Ἐπιστολήν τοῦ θείου τῆς Ἐκκλησίας Ἁγίου Πατρός Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου. Ἡ Ἐπιστολή αὕτη εἶνε λίαν ἐπίκαιρος ἐν ταῖς ἡμέραις ἡμῶν, ἐν αἷς πάνυ ἐλάχιστοι οἱ μή ὑπό καλπαζούσης ἐπισκοπίτιδος προσβεβλημένοι Κληρικοί…
Γράφει λοιπόν ὁ θεσπέσιος καί πλήρης Πνεύματος Ἁγίου Πατήρ:
«Παλλαδίῳ Διακόνῳ εἰς τό «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται».
“Οἱ μή ἐννοήσαντες τήν γνώμην τοῦ Ἀποστόλου, μηδέ κατοπτεύσαντες τό βάθος τῆς σοφίας αὐτοῦ καί νομίζοντες ἀκίνδυνον τήν παρερμηνείαν τῶν ἀποστολικῶν θεσπισμάτων, κινδυνεύουσι νά ἐκπέσωσιν εἰς ἀλογίαν. Διότι, τί λέγουσιν οὗτοι, μεθύοντες ὑπό τῆς φιλαρχίας; Ἰδού τί λέγουσι: Γέγραπται: «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ…».
Ἀλλά καί πρίν ἤ ἑρμηνεύσῃ τις τοῦτο, εἶνε τόσον φοβερά τά ἑπόμενα τοῦ χωρίου τούτου, ὥστε εἶναι ἱκανά νά ἀνακόψωσι τούς πολλούς ἀπό τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας. Διότι δέν ἔχουσι πάντες τήν δύναμιν νά ἀναλάβωσι τοιαύτην ἀρχήν (ἥτις καί τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἶνε ὑψηλοτέρα, διότι ἡ μέν πρώτη διέπει θεῖα, ἡ δέ δευτέρα ἀνθρώπινα πράγματα), ἀλλά πολύ ὀλίγοι εἶνε ἐκεῖνοι, οἵτινες τόσον ὑπερέχουσι τῶν ἀρχομένων, ὅσον οἱ ποιμένες τῶν προβάτων, ἵνα μή εἴπω καί περισσότερον! Τί λοιπόν λέγει κατωτέρω ὁ Ἅγιος Ἀπόστολος Παῦλος; «Δεῖ οὖν τόν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶνε, νηφάλιον, σώφρονα, κόσμιον, φιλόξενον, διδακτικόν, ἀνεξίκακον, μή πάροινον, μή πλήκτην, ἀλλ’ἐπιεικῆ, ἄμαχον, ἀφιλάργυρον…, μή νεόφυτον ἵνα μή τυφωθείς εἰς κρῖμα ἐμπέσῃ τοῦ διαβόλου». Τί τούτων κατόρθωσαν οἱ πολλοί, ὧν εἷς εἶσαι καί σύ, ὦ Παλλάδιε, ὥστε νά ἐπιθυμῶσι πράγματος ὅπερ ὑπερβαίνει τάς ἑαυτῶν δυνάμεις; Ἔχουσι ἀνεπίληπτον βίον; Ὑπάρχει εἰς αὐτούς τοσαύτη ἐγρήγορσις, ὥστε νά ἔχωσιν ἀκοίμητον τόν ὀφθαλμόν τῆς ψυχῆς; Διέλαμψαν ἐν σωφροσύνῃ τόσον πολύ, ὥστε οὐχί μόνον αὐτοί νά ἔχωσι σώας τάς φρένας, ἀλλά καί νά δύνωνται, καί σιγῶντες ἀκόμη, νά σωφρονίζωσι τούς ἔχοντας οἶστρον καί μανίαν πρός τάς ἀκαθάρτους σαρκικάς σχέσεις; Ὑπάρχει τόση κοσμιότης εἰς αὐτούς, ὥστε νά δύνωνται νά καταπλήττωσι τούς ὁρῶντας καί ἀπό μόνου τοῦ βαδίσματος καί τοῦ βλέμματος καί τῆς φωνῆς; (Διότι οἱ Ἐπισκοπήν κληρωθέντες πρέπει πανταχοῦ νά φαίνωνται ὡς ἀγάλματα πάσης ἀρετῆς.) Εἶνε τοσοῦτον φιλόξενοι, ὥστε καί τούς ἀγνώστους εἰς αὐτούς πτωχούς νά συνάγωσιν εἰς τήν οἰκίαν αὐτῶν πρός παράθεσιν τραπέζης; Ἀνέπτυξαν διά μελέτης τόσον πολύ τήν διδακτικήν ἱκανότητα, ὥστε νά ἐπιφοιτήσῃ εἰς αὐτούς καί ἡ ἄνωθεν Χάρις καί νά κατοικήσωσι πηγαί λόγων πνευματικῶν εἰς τήν ἑαυτῶν γλῶσσαν; Διαλάμπουσιν ἐν τοσαύτῃ ἐπιεικείᾳ, ὥστε νά μή ἔχωσι μηδέποτε κατά μηδενός παροργισθῆ; Εἶνε εἰς τοιοῦτον βαθμόν ἀφιλάργυροι, ὥστε καί τά δικαίως κτηθέντα νά διανέμωσιν εἰς τούς ἔχοντας ἀνάγκην; Εἶνε τόσον ἀνεξίκακοι, ὥστε νά ἀνέχωνται καί τούς ἄνευ λόγου ὑβρίζοντας αὐτούς καί κατηγοροῦντας; Τά ἄλλα δέ προσόντα ὑπάρχουσιν εἰς αὐτούς, ἅτινα ὁ Ἅγιος Παῦλος ἐξέφρασε, διαζωγραφῶν τόν ἰδεώδη ποιμένα; Τί λοιπόν εἶνε τό ἐξωθῆσαν αὐτούς νά ἐκβακχευθῶσιν εἰς τοιαύτην μανίαν; Πρέπον θά ἦτο νά ἱκανοποιῶνται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τήν τάξιν τῶν ἀρχομένων (διότι προτιμῶ νά σιωπήσω καί νά μή εἴπω, ὅτι, δι’ὅσων πράττουσι, θά ἀπεβάλλοντο καί ἀπό τῆς τάξεως ταύτης, ἄν ἐτηροῦντο οἱ νόμοι). Αὐτοί ὅμως ἐπιποθοῦσι τά ἀνέφικτα καί ἔρωτα Ἐπισκοπῆς τρέφουσιν ἐν ἑαυτοῖς καί ἀκόμη τολμῶσι νά φέρωσιν ὡς συνήγορον τοῦ νοσήματος αὐτῶν τόν Ἅγιον Ἀπόστολον, ὅστις, δι’ὅσων εἶπεν, ἐφρόντισε πάσῃ δυνάμει νά θεραπεύσῃ τό ὀλέθριον αὐτῶν πάθος!… Τί λοιπόν εἶπεν ὁ θεσπέσιος ἀνήρ, ὁ πολυόμματος νοῦς, ὁ τήν ἀρχήν ταύτην ἀμέμπτως διοικήσας; «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται». Δέν εἶπε: πᾶς τις (ὁ καθένας) ἐπισκοπῆς ὀρεγέσθω. Δέν προσέταξε, δέν ἐκέλευσε, δέν ἐνομοθέτησε.Ἀλλ’ἐπειδή ἐγνώριζεν ὅτι ὑπάρχουσι πολλοί, μεθύοντες ὑπό φιλαρχίας, καί ἀρετῆς μέν μή ἐπιθυμοῦντες, ἐξουσίαν δέ θέλοντες καί μή βλέποντες τούς τῆς Ἐπισκοπῆς πόνους καί ἱδρῶτας καί κινδύνους, φροντίδας τε καί ἀγρυπνίας! Διότι εἰς τόν Ἐπίσκοπον ἐπικρέμανται πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι τῶν ἀρχομένων. Ποῖαι δέ αὗται; Αἱ δοκιμασίαι τῶν ἱερωμένων, αἱ τροφαί τῶν πεινώντων, τά πόματα τῶν διψώντων, τά ἐνδύματα τῶν γυμνῶν, αἱ προστασίαι τῶν ἀδικουμένων, αἱ κηδεμονίαι τῶν ὀρφανῶν, ἡ πρόνοια τῶν χηρῶν, αἱ μάχαι πρός τούς ἀδικοῦντας, οἱ ἔλεγχοι τῶν παρανόμων ἀρχόντων, αἱ θεραπεῖαι τῶν ἀρρώστων, αἱ διορθώσεις τῶν ἐκ πυρώσεως σκανδαλιζομένων, αἱ ἐλευθερώσεις τῶν κρατουμένων, αἱ παρηγορίαι τῶν ἐν συμφοραῖς, οἱ σωφρονισμοί τῶν ἁμαρτανόντων! Ἐπειδή λοιπόν ἄν καί ταῦτα πάντα καί πολλῷ τούτων πλείονα (ἅτινα χάριν συντομίας παρέλιπον), ἔχει ἡ Ἐπισκοπή ἀγωνίσματα, τινές ἐνόμισαν αὐτήν ἐξουσίαν καί ἄνεσιν καί τρυφήν καί ἐπεπήδων εἰς αὐτήν, χωρίς οὔτε τάς ἰδίας δυνάμεις νά ἀναμετρήσωσιν οὔτε τό μέγεθος τῆς ἀρχῆς νά ἐννοήσωσιν, ἀναστέλλων ὁ Ἀπόστολος τήν ἐπικίνδυνον αὐτῶν ὁρμήν καί διδάσκων νά μή ἀναλαμβάνωσιν ἀπερισκέπτως πρᾶγμα ἀκατόρθωτον εἰς τούς πολλούς, εἶπε: «Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ». Δέν εἶπε: «Πᾶς τις ὀρεγέσθω, καλῶς γάρ ποιεῖ (διότι τοῦτο θά ἔλεγεν ἄν ἤθελε νά ἐπαινέσῃ οὐχί τό ἔργον, ἀλλά τόν ἐπιθυμοῦντα), ἀλλ’ εἶπε «καλοῦ ἔργου…»
Ἔργον εἶνε, ὦ βέλτιστε, τό πρᾶγμα, οὐχί ἄνεσις, φροντίς οὐχί τρυφή! Λειτουργία ὑπεύθυνος, οὐχί ἀρχή ἀνεξέταστος! Ἰατρική κηδεμονία, οὐχί ἀνεξέλεγκτος ἐξουσία! Οἰκονομική προστασία, οὐχί τυραννική αὐτονομία! Ἐγώ τό ἔργον τῆς Ἐπισκοπῆς ὑπερφυῶς ἐπαινῶ, διότι εἶναι θεῖον! Τόν δέ ἔρωτα τόν πρός αὐτήν δέν ἐπαινῶ! Διότι εἶναι σφαλερός! Δέν λέγω: «καλῶς ποιεῖ ὁ ἐπιθυμῶν! Διότι τόν ἔρωτα τοῦτον οὐδ’οἱ λίαν εὐδόκιμοι πρέπει νά τρέφωσιν ἐν τῇ ψυχῇ, ἀλλά παντί σθένει νά ἐξωθῶσιν. Ἰδέ τόν Ἀπόστολον… πῶς ἐκφοβεῖ τούς μετά μανίας ἐπιθυμοῦντας τῆς ἀρχῆς, ἐπειδή εἶνε ἄπειροι τοιούτων ἀγωνισμάτων, καί πρός μόνην βλέποντες τήν τιμήν, πρός οὕς βοᾷ, κινῶν σχεδόν τήν κεφαλήν: Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, ἄς βλέπῃ τούς κόπους καί ἄς ἐξετάζῃ ἄν θά δυνηθῇ νά ἀρκέσῃ πρός αὐτούς. Ἄς βλέπῃ τούς κινδύνους ἐξ ὁρατῶν καί ἀοράτων ἐχθρῶν καί ἄς μή σκέπτηται μόνον τήν τιμήν. Ἄς βλέπῃ τούς θανάτους καί οὐχί τήν τρυφήν. Ἄς βλέπῃ τάς ἐπιβουλάς καί τάς φροντίδας καί ἄς μή συγκατανεύῃ πρός τήν ἄνεσιν! Ἄς γνωρίζῃ ὅτι ὁ ἀναγόμενος εἰς τόν ἐπισκοπικόν θρόνον, χειροτονεῖται, ἵνα ἀθλήσῃ νομίμως καί οὐχί νά τρυφήσῃ ἀκινδύνως. Διότι ὁ ἀρκεσθείς εἰς μόνην τήν τιμήν, πάντα δέ τά καθήκοντα τῆς ἐπισκοπῆς παριδών, ἐνταῦθα μέν εἰς μυρίας θά ὑποβληθῇ κατηγορίας… ἐπί τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου βήματος…τοῦ ἀδεκάστου Κριτοῦ!.. Οἱ πεινῶντες θά βοῶσιν: Ἡμεῖς μέν οὐδέ τῆς ἀναγκαίας ἀπελαύσαμεν τροφῆς… Οἱ γυμνοί θά λέγωσιν: Οὗτος ὑπῆρξεν εἰς ἡμᾶς χαλεπώτερος τοῦ χειμῶνος!…»
(Ἄρθρα – Μελέται – Ἐπιστολαί τόμος Α΄ Γέροντος Ἐπιφανίου Θεοδωροπούλου, σελ. 517 – 520, ἐν Ἀθήναις 1981).
Εἶναι ἐξαιρετικὰ ἐπίκαιρο τὸ παρὸν κείμενο τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου, ἀφοῦ μὲ αὐτὸ καταδεικνύεται ὅτι ἡ ἐπιθυμία γιὰ τὸ ἐπισκοπικὸ ἀξίωμα εἶναι ἕνα διαχρονικὸ πρόβλημα ποὺ ταλανίζει τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Ἕνα πρόβλημα, τὸ ὁποῖο στὶς ἡμέρες μας εἶναι στὸ προσκήνιο καὶ πάλι μὲ ἀφορμὴ τὶς μηνιαῖες ἀποδοχὲς τῶν ἀρχιερέων. Τὴν ἐξήγησή του μᾶς τὴν ἀποκαλύπτουν οἱ Πατέρες καὶ Διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας μας τόσο οἱ παλαιοὶ ὅσο καὶ οἱ νέοι. Ἔτσι καὶ στὴν παροῦσα περίσταση ὁ πρῶτος ἔρχεται ἀπὸ τὸ παρελθόν, ὁ ἅγιος Ἰσίδωρος καὶ ὁ δεύτερος ἀπὸ τὸ παρόν, ὁ Γέροντας Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος! Ὁ πρῶτος ἦταν Ἱεράρχης τῶν ἔργων καὶ ὄχι τῶν λόγων, καὶ ὁ δεύτερος ἦταν ὁ πιὸ κατάλληλος στὴν ἐποχή του γιά τὸ ἀνώτερο ἀξίωμα τῆς Ἱερωσύνης, ἀλλὰ δὲν θέλησε νὰ τὸ λάβῃ. Ὁ πατὴρ Ἐπιφάνιος εἶχε συλλάβει μὲ τὸν πλέον οὐσιαστικὸ τρόπο τὸ τί σημαίνει νὰ εἶναι κανεὶς ἱερεὺς ἢ ἀρχιερεύς. Ὁ Ἅγιος Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης, ὁ ὁποῖος ἔζησε τὸν 5ο μετὰ Χριστὸν αἰῶνα καὶ ὁ Γέροντας Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος στὴν ἐποχή μας, μὲ τὴν μετάφραση ποὺ ἔκανε στὸ κείμενο τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου, δὲν μᾶς ἔδωσαν μόνο σοφὲς ἐξηγήσεις γιὰ τὸ διαχρονικὸ αὐτὸ πρόβλημα τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος ἀπὸ ἀκατάλληλα πρόσωπα, ἀλλὰ μᾶς μεταφέρουν μὲ τὰ κείμενά τους στὴν ἀκρίβεια τῆς ἑρμηνείας τοῦ λόγου Τοῦ Θεοῦ, κάτι τὸ ὁποῖο στὶς ἡμέρες μας ἔχει σχεδὸν χαθεῖ! Ἀπὸ τὴν ἀκριβῆ καὶ εἰς βάθος μελέτη αὐτῶν τῶν σοφῶν κειμένων προκύπτουν ὅλα τὰ κατὰ Θεὸν φάρμακα, τὰ ὁποῖα διορθώνουν ἀλλὰ καὶ προλαμβάνουν τὶς πολλὲς καὶ βαρεῖες πνευματικὲς ἀσθένειες ποὺ μαστίζουν τὴν Ἐκκλησία μας. Τὰ κείμενα αὐτά μᾶς τονίζουν τὴν μεγάλη ἀλήθεια ὅτι ἡ ἀκριβὴς καὶ σωστὴ ἑρμηνεία τῆς Ἁγίας Γραφῆς, ἡ ὁποία ταυτίζεται μὲ τὸ Πνεῦμα τῶν Ἁγίων μας, θὰ μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴν παροῦσα καλπάζουσα ἐμπαθῆ, ἀνθρώπινη ἐπέμβαση στὰ ἐκκλησιαστικὰ πράγματα, ὥστε νὰ ἀποκτήσουμε καὶ πάλι ἀληθινὰ κριτήρια στὴ ζωή μας.
Ἐπιμέλεια Δημήτριος Βολουδάκης