Γράφει ὁ κ. Ἀλέξιος Π.Παναγόπουλος,
Καθηγητὴς καὶ Ἀκαδημαϊκὸς (DDDr., Dr.Habil.).
2ον -Τελευταῖον
Τὸ θέλουν δὲν τὸ θέλουν οἱ μυστικὲς ἑταιρεῖες ποὺ δροῦσαν ἐπὶ ἐποχῆς Ἄμισθου Κυβερνήτη Ἰωάννη Καποδίστρια καὶ ὁ ὁποῖος 36 ἡμέρας πρὶν τὴ δολοφονία του ὑπογράφει διάταγμα ποὺ ἀπαγορεύει σὲ ἀνώτατους καὶ κατώτατους κρατικοὺς λειτουργοὺς καὶ στρατιωτικοὺς νὰ ἀνήκουν σὲ μυστικὲς ἑταιρεῖες.
Ἀλλὰ ἂς ὑποθέσουμε, λοιπόν, ὅτι ἀποδεικνύεται, ὅτι κάποιοι σύγχρονοί του τὸν ἀποκαλοῦσαν «Καπετὰν Λαφύρα». Καὶ λοιπὸν τί; Μήπως θὰ πάψει νὰ εἶναι ὁ ἄνθρωπος πού συνέδεσε τὸ ὄνομά του μὲ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Πελοποννήσου; Θὰ ἐξαφανιστεῖ ἡ σπάνια στρατιωτική του ἱκανότητα; Θὰ διαγραφεῖ ἡ καθοριστικὴ συμβολὴ του (ὅσο καὶ νὰ πονᾶ τοὺς τουρκολάγνους ἢ φραγκολεβαντίνους κτλ), γιὰ τὴν πολιορκία καὶ τὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς; Θὰ ἐξαφανιστεῖ ὁ ρόλος του στὴ μάχη τῶν Δερβενακίων; Θὰ ἀλλάξει ἡ πολιτικὴ καὶ στρατιωτική του παρουσία κατὰ τὰ κρίσιμα χρόνια της Ἐπανάστασης; Φυσικὰ καὶ ὄχι.
Ἂς τὸ καταλάβουμε, ὅτι ὁ στρατηγὸς Κολοκοτρώνης δὲν ἦταν παπάς, δὲν ἦταν καλόγερος, δὲν ἦταν μητροπολίτης. Ἦταν στρατηγὸς μίας καθοριστικῆς ἐπανάστασης στὸ Μωριά. Καὶ ὁ Σπυρίδων Ζαμπέλιος τονίζει ὅτι αὐτὸς ὁ δυναμισμὸς προῆλθε ἀπὸ τὴν χιλιόχρονη μίξη τῶν ὀρθοδόξων σλαβικῶν φυλῶν στὴν Πελοπόννησο μὲ τοὺς Ἕλληνες, κι αὐτὸ μαρτυροῦν, τὰ τοπωνύμια. Καὶ ἀκριβῶς γι’ αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ τὸν μελετοῦμε ὡς στρατιωτικὸ καὶ ὡς ἐπαναστάτη, ὡς ἱστορικὸ πρόσωπο καὶ ὄχι ὡς ὅσιο μοναχὸ ἢ μητροπολίτη.
Ἡ Τριπολιτσὰ δὲν ἦταν μία σχολικὴ εἰκονογράφηση. Ἡ Ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς ὑπῆρξε ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα καὶ καθοριστικὰ γεγονότα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης, ἀλλὰ ταυτόχρονα ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ βίαια ἐπεισόδια τοῦ πολέμου. Ὑπῆρξαν σφαγές, λεηλασίες, αἰχμαλωσίες, διαφωνίες καὶ διαμάχες, ἀκόμα καὶ γιὰ τὰ λάφυρα. Ὁ ἴδιος ὁ Κολοκοτρώνης, δὲν τὸ κρύβει, ἀναφέρεται στὰ ἀπομνημονεύματά του, ναὶ ἀναφέρεται στὰ λάφυρα καὶ στοὺς αἰχμαλώτους μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς. Ἡ μεταγενέστερη γεωπολιτικὴ καὶ γεωστρατιωτικὴ ἱστοριογραφία ἔχει ἐξετάσει ἐκτενῶς τὸ ζήτημα. Δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ κρύβουμε αὐτὴ τὴν πλευρὰ τῆς κάθε Ἐπανάστασης, ὅσο καὶ νὰ μὴ μᾶς εἶναι ἰδανική. Ὅσο καὶ οἱ μπίζνες τῶν σαλονιῶν τῶν Ἐλὶτ καὶ τῶν διπλωματικῶν γραφείων τῶν Ἐλὶτ μὲ τὰ εἰδικὰ μισθολόγια, μίας σύγχρονης πτωχευμένης χώρας καὶ ἑνὸς λαοῦ πού ὁριακὰ σήμερα ἐπιζεῖ.
Ἀλλὰ ὑπάρχει ἐξίσου νομικὰ μεγάλη εὐθύνη νὰ μὴ ἀπομονώνουμε μία πλευρὰ ἑνὸς πολέμου καὶ νὰ τὴν κάνουμε ἀπὸ ὁλόκληρη, μισή ἱστορία, γιὰ τὴν ξενομανία. Ὁ Κολοκοτρώνης ἦταν προϊὸν ἑνὸς κόσμου, ὅπου ἡ πολεμικὴ λεία, ἡ προσωπικὴ πίστη στὸν καπετάνιο, ἡ οἰκογενειακὴ ἰσχύς, ἡ τοπικὴ κοινωνία, ἡ ἐπιβίωση καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἀρχηγία συνυπῆρχαν ὁμοιόμορφα μὲ αἴσθημα στρατιωτικοῦ δικαίου καὶ στρατιωτικῆς ἠθικῆς. Τὸ νὰ τὸν κρίνουμε ἀποκλειστικὰ μὲ τὰ σημερινὰ δῆθεν κοινωνικὰ καὶ ἠθικὰ μέτρα εἶναι εὔκολο. Τὸ νὰ τὸν κατανοήσουμε γεωστρατιωτικά, γεωπολιτικά, ἐθνικὰ καὶ ἱστορικὰ εἶναι πολὺ δυσκολότερο. Δὲν θὰ πρέπει νὰ φοβόμαστε τὴν ἀπομυθοποίηση — ἀλλὰ οὔτε καὶ τὴν ἀποκαθήλωση.
Σήμερα ὑπάρχει μία λεπτὴ, ἀλλὰ οὐσιώδης διαφορὰ ἀνάμεσα στὴν ἀπομυθοποίηση καὶ στὴν ἀποκαθήλωση. Ἡ ἀπομυθοποίηση εἶναι ἐπιστήμη. Ἡ ἀποκαθήλωση μπορεῖ νὰ γίνει καὶ ἰδεολογία. Ἡ πρώτη λέει: «Ἂς δοῦμε τὸν Κολοκοτρώνη, ὅπως πραγματικὰ ἦταν». Ἡ δεύτερη λέει: «Ἀφοῦ δὲν ἦταν τέλειος, δὲν ἦταν ἥρωας»! Αὐτὸ θὰ εἶναι ἱστορικὰ παιδαριῶδες καὶ ἐθνικὰ πολὺ ἐπιζήμιο, μὲ ἐμβολὴ εὐθέως στὴ προσβολὴ τῆς προσωπικότητας τοῦ σπάνιου ἥρωά μας. Οἱ μεγάλες ἱστορικὲς προσωπικότητες δὲν κρίνονται, ἐπειδὴ ὑπῆρξαν ἄμεμπτες καὶ ὁσίες σὲ κάθε πτυχὴ τῆς ζωῆς τους. Κρίνονται ἀπὸ τὴ συνολικὴ ἱστορική τους δράση, μέσα στὸ πλαίσιο τῆς ἐποχῆς τους. Ὁ Κολοκοτρώνης μπορεῖ νὰ εἶχε καὶ ἀδυναμίες. Μπορεῖ νὰ εἶχε καὶ φιλοδοξίες. Μπορεῖ νὰ συμμετεῖχε καὶ στὴ λογικὴ τῶν λαφύρων. Μπορεῖ νὰ ἔκανε καὶ πολιτικὰ λάθη. Μπορεῖ καὶ νὰ συγκρούστηκε σκληρὰ μὲ ἀντιπάλους του. Ὅλα αὐτὰ μποροῦν καὶ πρέπει νὰ μελετηθοῦν. Τίποτε ὅμως ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἀκυρώνει αὐτομάτως τὸν ρόλο του ὡς τοῦ κορυφαίου ἥρωα, στρατιωτικοῦ καὶ ἡγέτη, τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης.
Καὶ ἐδῶ βρίσκεται ἡ οὐσία. Δὲν χρειάζεται νὰ ἀποκαθηλώσουμε τὸν Κολοκοτρώνη, γιὰ νὰ κάνουμε σοβαρὴ ἐμεῖς τὴν δῆθεν ἀληθινὴ ἱστορία, γιατί τότε θὰ ἐξυπηρετήσουμε τοὺς σκοποὺς καὶ στόχους τῶν μυστικῶν ἑταιρειῶν. Ναί, χρειάζεται νὰ τὸν μελετήσουμε περισσότερο. Νὰ διαβάσουμε τὰ ἀπομνημονεύματά του. Νὰ διαβάσουμε τὸν Σπηλιάδη, τὸν Φραντζή, τὸν Τρικούπη, τὸν Παπαρρηγόπουλο, τὸν Σπυρίδωνα Ζαμπέλιο, στὸν Παπαδιαμάντη καὶ νὰ ἐμβαθύνουμε στὸ σκεπτικό του Ἄμισθου Κυβερνήτη Ἰωάννη Καποδίστρια γιὰ τὴν ἀπαγόρευση σὲ μυστικὲς ἑταιρεῖες. Νὰ ἐξετάσουμε τὸν Κόκκινο, τὸν Σακελλαρίου, τὴ νεότερη ἱστοριογραφία καὶ τὶς σύγχρονες ἐπιστημονικὲς μελέτες. Νὰ συγκρίνουμε τὶς ἑλληνικὲς πηγὲς μὲ τὶς ξένες. Νὰ ἐξετάσουμε καὶ τοὺς ἀντιπάλους του. Καὶ ὕστερα νὰ βγάλουμε συμπέρασμα. Ὄχι ἀπὸ ἕνα βίντεο. Ὄχι ἀπὸ μία φράση. Ὄχι ἀπὸ μία ἀνάρτηση στὸ διαδίκτυο. Ὄχι ἀπὸ τὴν ἀνάγκη μας νὰ δημιουργήσουμε ἕνα καινούργιο «ἥρωα» ἢ ἕναν καινούργιο «ἀντὶ-ἥρωα» καὶ νὰ ἀποδομήσουμε τὴν Ἐθνική μας ὑπόσταση.
Ὁ Κολοκοτρώνης καὶ τὸ σήμερα
Σίγουρα ὑπάρχει καὶ μία τελευταία, ἴσως πιὸ ἐπίκαιρη διάσταση. Ἐμεῖς σήμερα ἔχουμε τὴν πολυτέλεια νὰ συζητοῦμε, ἐὰν ὁ Κολοκοτρώνης ἦταν «Καπετὰν Λαφύρας», γιὰ νὰ ρίχνουμε λάδι στὴ φωτιὰ σὲ τουρκο-ἑβραίους καὶ σὲ ἄλλους. Ἀλλὰ ἐκεῖνος δὲν εἶχε τὴν πολυτέλεια νὰ συζητᾶ θεωρητικὰ γιὰ τὴν ἐλευθερία. Ἔζησε ἕνα πραγματικὸ πόλεμο, μὲ τὸ σύνθημα Ἐλευθερία ἢ Θάνατος!!! Πολέμησε σὲ ἕνα κόσμο ὅπου ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία ἀποτελοῦσε τὴν κυρίαρχη δύναμη τῆς σκλαβιᾶς καὶ τοῦ Ζυγοῦ (Παιδομάζωμα, Φόρος Αἵματος, Χαρέμια Χριστιανῶν κοριτσιῶν) στὴν περιοχὴ ὅπου ὅλα τὰ πλάκωνε καὶ τὰ σκίαζε ἡ σκλαβιὰ καὶ ὅπου ἡ ἐπιβίωση τῆς ἐπανάστασης δὲν ἦταν καθόλου δεδομένη δίχως τὸ αἷμα ἀθώων.
Καὶ ἐδῶ ἡ ἱστορία συναντᾶ τὴ γεωπολιτική. Ἡ Ἑλλάδα τοῦ 1821 χρειάστηκε ἀνθρώπους σὰν τὸν Κολοκοτρώνη. Ἡ Ἑλλάδα τοῦ 2026 δὲν χρειάζεται νὰ ἀντιγράψει τὸν Κολοκοτρώνη. Χρειάζεται ὅμως νὰ διαθέτει τὴν ἴδια ἱστορικὴ αὐτογνωσία, στρατηγικὴ σκέψη, ἱερὴ πίστη καὶ ἀποφασιστικότητα καὶ ἐπίγνωση τῶν συσχετισμῶν τῆς ἰσχύος.
Γιατί οἱ ἐποχὲς ἀλλάζουν.
Οἱ γεωπολιτικὲς ἀπειλὲς ἀλλάζουν. Τὰ κράτη ἀλλάζουν. Οἱ στρατοὶ ἀλλάζουν. Ἀλλὰ ἕνα πρᾶγμα παραμένει σταθερό: Ὅποιος Λαὸς δὲν γνωρίζει τὴν ἱστορία του, ἀργὰ ἢ γρήγορα ἀναγκάζεται νὰ τὴ ζήσει ξανά.
Γι’ αὐτὸ προσωπικὰ ὡς διδάκτωρ τριῶν διαφορετικῶν ἐπιστημῶν καὶ Ἀκαδημαϊκὸς τριῶν Ξένων Ἀκαδημιῶν τῶν Ἐπιστημῶν δὲν φοβᾶμαι μήπως ὁ στρατηγὸς Κολοκοτρώνης ἀποδειχθεῖ ἄνθρωπος μὲ ἀδυναμίες. Μὲ φοβίζει περισσότερο μήπως, ἀποκαθηλώνοντας ὅλους τούς ἥρωες καὶ ἱστορικούς μας πρωταγωνιστὲς, ἐπειδὴ δὲν ἀνταποκρίνονται στὰ σύγχρονα σημερινὰ πρότυπα τῆς δῆθεν τελειότητας, φτάσουμε στὸ σημεῖο νὰ μὴ ἔχουμε πλέον κανένα νὰ θυμόμαστε ὡς Λαὸς καὶ ὡς Ἔθνος, ὅταν ἡ Ἱστορία θὰ ἀπαιτήσει ξανὰ ἀνθρώπους μὲ ἀποφασιστικότητα καὶ τόλμη. Ὁ Κολοκοτρώνης ἂς τὸ χωνέψουμε δὲν χρειάζεται μῦθο. Χρειάζεται ἀλήθεια καὶ Ὀρθόδοξη πίστη. Ἀκόμη καὶ ὁ βασιλιὰς Δαυὶδ στὴν βιβλικὴ ἱστορία τοῦ Ἰσραὴλ, ὅταν πείνασε ὁ ἴδιος καὶ οἱ στρατιῶτες του ἔλαβε νὰ φᾶνε ἄρτο ἐκ τῆς προθέσεως πρᾶγμα ἀπαγορευμένο μὲ ποινές. Καὶ ἡ ἀλήθεια σήμερα δὲν φοβᾶται οὔτε τὸν ἔπαινο οὔτε τὴν κριτική. Ἀλλὰ ἀπαιτεῖ ἕνα πρᾶγμα: Πηγές.
Ἐάν, λοιπόν, τὸ «Καπετὰν Λαφύρας» ἦταν πρά-γματι τὸ καθιερωμένο προσωνύμιο τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη κατὰ τὴν Ἐπανάσταση, ἂς παρουσιαστοῦν οἱ πρωτογενεῖς μαρτυρίες ποὺ τὸ ἀποδεικνύουν. Ἂν πρόκειται γιὰ μεταγενέστερο ἱστοριογραφικὸ χαρακτηρισμὸ ποὺ βασίζεται σὲ συγκεκριμένη δευτερογενῆ παράδοση, ἂς εἰπωθεῖ ἀκριβῶς ἔτσι. Γιατί στὴν ἐπιστήμη τῆς Ἱστορίας καὶ τῆς Ἐθνικῆς Γεωστρατηγικῆς ἡ διαφορὰ ἀνάμεσα στὸ «ἔτσι ἔγινε» καὶ στὸ «ἔτσι γράφτηκε ἀργότερα» εἶναι τεράστια καὶ μεγάλη καὶ ἐπισύρει τὶς νομικὲς εὐθύνες τῆς Ἐθνικῆς Ἀποδόμησης. Καὶ αὐτὴ τὴ νομικὴ διαφορὰ ὀφείλουμε νὰ τὴ σεβόμαστε ὅλοι — ἰδίως ὅταν μιλᾶμε γιὰ τὸν στρατηγὸ Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καὶ τὴν οἰκογένειά του.
Ὁ Κολοκοτρώνης ὡς ἥρωας καὶ στρατιωτικὸς καί τά ὅρια τῆς ἐθνικῆς ἀποδομήσεως -1ον