Κράτος καὶ Ἐκκλησία ἐναντίον τῆς παιδείας;
“ὅς ἀπωθεῖται παιδείαν, μισεῖ ἑαυτόν”
Τοῦ π. Γεωργίου Ἀποστόλου
Τὰ τελευταῖα χρόνια ἡ δημόσια συζήτηση γιὰ τὴν προοπτικὴ τῆς ἐκπαίδευσης σὲ παγκόσμιο καὶ ἐθνικὸ ἐπίπεδο βρίσκεται στὸ ἐπίκεντρο, συχνὰ μὲ ἔντονες ἀντιπαραθέσεις. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ λογικὴ τῆς ἀγορᾶς τείνει νὰ ἐπικρατήσει ὁλοκληρωτικὰ καὶ στὸν χῶρο τῆς παιδείας. Στὴν Ἑλλάδα ἡ ἐκπαίδευση κάθε βαθμίδας …ὑφίσταται ἀναβάθμιση ἀπὸ τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸ ἢ …μεγαλοπαράγοντα ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ ἀφήσει τὴ “σφραγίδα” του. Στὴν παροῦσα φάση κυοφορεῖται ἕνα πολυνομοσχέδιο, τὸ ὁποῖο συνεχίζει τὴ λογικὴ τῶν ἀλλεπάλληλων καταργήσεων πανεπιστημιακῶν τμημάτων ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπιταχύνει τὴν ἐκπαιδευτικὴ ἐρημοποίησή της, καὶ ἰδιαίτερα τῆς ὑπαίθρου, διὰ τῆς ἀπομείωσης τοῦ ἐπιστημονικοῦ δυναμικοῦ τῆς Ἑλλάδας -ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ διαρροὴ ἐγκεφάλων στὸ ἐξωτερικό. Ὁ διαφαινόμενος σκοπὸς εἶναι οἱ νέοι νὰ “καταρτίζονται” καὶ νὰ “ἀπασχολοῦνται” (τὸ ρῆμα ἐργάζομαι καὶ τὰ παράγωγά του τείνουν νὰ ἀποκτήσουν μουσειακὴ ἀξία) σὲ τεχνικὰ κυρίως ἐπαγγέλματα, παρέχοντας ὑπηρεσίες, οἱ ὁποῖες δὲν ἀπαιτοῦν ἐγκυκλοπαιδικὴ μόρφωση.
Μὲ τὸν νόμο Κεραμέως γιὰ τὴν καθιέρωση τῆς Ἐλάχιστης Βάσης Εἰσαγωγῆς, ἡ μόρφωση γίνεται πλέον ταξικὸ προνόμιο λίγων τυχερῶν ποὺ θὰ καταφέρουν νὰ περάσουν στὰ ΑΕΙ καὶ ὅσων ἔχουν τὰ λεφτὰ νὰ ἀγοράσουν τὸ πτυχίο ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸ ἢ ἀπὸ κολλέγια τοῦ ἐσωτερικοῦ. Μὲ 30.000 λιγότερους φοιτητὲς κάθε χρόνο, σὲ βάθος 10ετίας ἡ Ἑλλάδα θὰ ἔχει 300.000 λιγότερο μορφωμένους. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ βελτιώσει τὴν παιδεία, τὴν στερεῖ ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες.
Πλήρως ἐνοχοποιημένες κυρίως οἱ ἀνθρωπιστικὲς σπουδὲς (γιατί ἆραγε; μήπως γιατί ὁ φιλοσοφημένος ἄνθρωπος εἶναι ὁ δημοκρατικὸς καὶ ὁ σκεπτόμενος ἄνθρωπος; μήπως γιατί διαμορφώνουν ἀνάχωμα σὲ ἄνωθεν διαθέσεις ποδηγέτησης τῶν ἀνθρώπων;). Ἡ συρρίκνωσή τους, ἡ μὴ χρηματοδότησή τους (ἀφοῦ δὲν παράγουν κάτι, ἀντίθετα μὲ τὶς θετικὲς ἐπιστῆμες ποὺ δύνανται νὰ ἀποφέρουν σημαντικὰ οἰκονομικὰ ὀφέλη) ὑποσκάπτει σταδιακὰ τὴ βάση σύνολης τῆς παιδείας καὶ τὴν προσπάθεια τῆς πνευματικῆς καλλιέργειας τῶν νέων. Ἡ ἐπιδίωξη τοῦ κέρδους, ἡ βάση τῆς καπιταλιστικῆς λογικῆς, εἶναι καὶ ἡ καρδιὰ τῆς προτεσταντικῆς ἠθικῆς, μὲ τὴν ὁποία δυστυχῶς συντονίζεται καὶ ἡ Ὀρθόδοξη χώρα μας.
Ἀναπόφευκτα αὐτὴ ἡ στόχευση δὲν θὰ ἄφηνε ἐκτὸς καὶ τὶς Θεολογικὲς σπουδὲς καὶ τὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία στὴν Ἑλλάδα. Ἴσως μάλιστα ἄργησαν νὰ τὶς κατεδαφίσουν. Ἂς θυμηθοῦμε ὅτι μὲ ἄλλο σχέδιο …ἐξορθολογισμοῦ, τὸ 2010-2011, καταργήθηκαν τὰ Ἐκκλησιαστικὰ Σχολεῖα Καρπενησίου, Βόλου, Καβάλας, Κιλκισίου, Τήνου, Χίου, Κορίνθου καὶ Ἀθηνῶν, ἐνῷ καινοτόμες προτάσεις, ὅπως ἡ ἀξιοποίηση τῆς ἐξ ἀποστάσεως ἐκπαίδευσης στὴν Ἀνώτατη Ἐκκλησιαστικὴ Ἐκπαίδευση καταλήγουν σὲ ὦτα μὴ ἀκουόντων. Με τὸ νομοσχέδιο ποὺ καθιέρωσε τὴν Ἐλάχιστη Βάση Εἰσαγωγῆς (ΕΒΕ) θὰ κλείσουν δεκάδες πανεπιστημιακὰ τμήματα, καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴ τοῦ «Σχεδίου Ἀθηνᾶ» τὸ 2013, ὅποτε ἔκλεισαν 150 τμήματα σὲ Πανεπιστήμια καὶ ΤΕΙ, ἀναμένουν οἱ ἰθύνοντες τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, φέτος, περίπου 10.000 κενὲς θέσεις στὰ Πανεπιστήμια, λόγω τῆς βάσης εἰσαγωγῆς. Τὸ τελειωτικὸ ὅμως χτύπημα ἀναμένεται στὰ Προγράμματα τῶν Ἀνωτάτων Ἐκκλησιαστικῶν Ἀκαδημιῶν (ΑΕΑ) καὶ μὲ τὸ σχέδιο νόμου ποὺ ἡ Κυβέρνηση προωθεῖ γιὰ τὴν Ἐκκλησιαστικὴ Ἐκπαίδευση φαίνεται νὰ δημιουργεῖται μία πρωτόγνωρη κατάσταση στὸν χῶρο τῆς θεολογικῆς-ἐκκλησιαστικῆς ἐκπαίδευσης.
Ἀπὸ τὴ μία οἱ θεολογικὲς σπουδές, οἱ ὁποῖες ἀργὰ ἢ γρήγορα φαίνεται ὅτι θὰ γίνουν μία ἁπλὴ κατεύθυνση σὲ ἕνα γενικὸ Τμῆμα Ἀνθρωπιστικῶν Σπουδῶν στὰ δύο μεγάλα Πανεπιστήμια (Καποδιστριακὸ Ἀθηνῶν καὶ Ἀριστοτέλειο Θεσσαλονίκης) καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ κατάργηση τῶν ΑΕΑ μὲ τὸν νόμο ποὺ προωθεῖται.
Οἱ Θεολογικὲς Σχολὲς καὶ οἱ Ἀνώτατες Ἐκκλησιαστικὲς Ἀκαδημίες εἶναι σχολὲς ποὺ κατὰ τεκμήριο δὲν ἔχουν ὑψηλὲς βάσεις εἰσαγωγῆς. Βασικός τους στόχος εἶναι ὁ συνδυασμὸς τῆς ἐπιστήμης μὲ τὴ διακονία τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς κοινωνίας. Τὸ τελευταῖο ἰσχύει ἰδιαίτερα γιὰ τὶς ΑΕΑ. Ἐξάλλου, ἡ ἐπαγγελματικὴ ἀποκατάσταση ποὺ προσφέρουν πιὰ αὐτὰ τὰ τμήματα εἶναι σχεδὸν μηδενικὴ (τῇ προνοίᾳ τοῦ Κράτους) ἐλάχιστοι διορισμοὶ Θεολόγων στὰ σχολεῖα καὶ κληρικῶν στὴν Ἐκκλησία, ἄρα ποιὸς «ἄριστος» θὰ τὰ προτιμήσει; Δὲν ἰσχύει ἀντίστοιχη πρόβλεψη μὲ ἐκείνη τῶν στρατιωτικῶν σχολῶν, οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζουν ἄμεση ἐπαγγελματικὴ ἀποκατάσταση. Τοὺς ἀποφοίτους τῶν προαναφερθέντων σχολῶν τοὺς περιμένει ἡ ἀνεργία καὶ ἡ …προσευχὴ μήπως βροῦν τρόπο νὰ ἐπιβιώσουν!
Μὲ τὴν καθιέρωση τῆς Ἐλάχιστης Βάσης Εἰσαγωγῆς καὶ τὸ σχέδιο νόμου ποὺ ἀποψιλώνει καὶ ὁδηγεῖ σὲ σταδιακὸ μαρασμὸ τὶς ΑΕΑ, ἕνα ἐφιαλτικὸ σενάριο φαίνεται νὰ ἐμφανίζεται στὸν ὁρίζοντα. Διαφαίνεται ὅτι σὲ ἐλάχιστα χρόνια ἡ δημόσια ἐκπαίδευση στὴν Ἑλλάδα δὲν θὰ συμπεριλαμβάνει καθόλου τριτοβάθμια θεολογικὴ-ἐκκλησιαστικὴ ἐκπαίδευση. Τὸ σενάριο προφανῶς περιλαμβάνει μετατροπὴ τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν σὲ εἰδίκευση Θρησκειολογικῶν Σπουδῶν (ὅπως σὲ κράτη τῆς ἀλλοδαπῆς μὲ τὶς Religious Studies) σὲ ἕνα γενικὸ Τμῆμα Ἀνθρωπιστικῶν Σπουδῶν, ὅπου θὰ διδάσκονται ἐξίσου ὅλα τὰ θρησκεύματα καὶ συνεπῶς ἡ Ὀρθοδοξία θὰ εἶναι ἕνα μέρος τῆς ἑνότητας τοῦ Χριστιανισμοῦ. Δηλαδή, ὡς γνωστικὸ ἀντικείμενο ἡ Ὀρθοδοξία θὰ ἀποτελεῖ ἕνα ἐπιμέρους ἀντικείμενο στὸ συνολικὸ πρόγραμμα τῶν θρησκειολογικῶν σπουδῶν, ἐκπαίδευση ποὺ σίγουρα δὲν ἐπαρκεῖ γιὰ ἕνα ὑποψήφιο κληρικό! Ἄλλωστε, ἂς μὴ ξεχνᾶμε ὅτι ἤδη στὶς Θεολογικὲς Σχολὲς τὰ 2/3 εἶναι φοιτήτριες, ἄρα ἄτομα ποὺ δὲν μποροῦν νὰ γίνουν κληρικοί, νὰ ἱερωθοῦν. Ἡ πλειονότητα ὅσων χειροτονοῦνται σήμερα δὲν προέρχονται ἀπὸ τὶς Θεολογικές, ἀλλὰ ἀπὸ τὶς ΑΕΑ καὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ σχολεῖα.
Παράλληλα οἱ ΑΕΑ, μὲ τὴν ἵδρυση τῶν Σχολῶν Μαθητείας Ὑποψηφίων Κληρικῶν (ΣΜΥΚ) (τῶν ἀδιαβάθμητων καὶ ἀντισυνταγματικῶν δηλαδὴ διετῶν -1 χρόνος φοίτηση καὶ 1 χρόνος πρακτικὴ σὲ ναὸ- μεταλυκειακῶν σχολῶν γιὰ ὑποψηφίους κληρικοὺς) καὶ μὲ τὴν εἰσαγωγὴ τῆς ΕΒΕ θὰ καταργηθοῦν στὴν πράξη. Ἀφοῦ καταργηθοῦν ἀμέσως διὰ τοῦ προτεινόμενου νόμου οἱ δύο ΑΕΑ Θεσσαλονίκης καὶ Ἰωαννίνων (τυχαία ἐπιλογὴ ἆραγε εἶναι καὶ οἱ δύο στὶς Νέες Χῶρες ; καὶ ὑποτίθεται ὅτι ὑποστηρίζουμε τὸ αἴτημα νὰ ἀνοίξει ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης σὲ ἕνα μουσουλμανικὸ κράτος, ἐνῷ σὲ ἕνα κράτος μὲ ἐπικρατοῦσα θρησκεία τὴν Ὀρθοδοξία ἐξαλείφουμε τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἐκπαίδευση;) οἱ ἄλλες δύο ποὺ θὰ ἀπομείνουν (Ἀθήνας καὶ Κρήτης), ὡς μονοτμηματικὲς θὰ σβήσουν σύντομα ἀπὸ τὸν χάρτη τῆς τριτοβάθμιας ἐκπαίδευσης, σύμφωνα καὶ μὲ τὴν εὐρωπαϊκὴ νομοθεσία, μὲ συνέπεια ἡ Ἐκκλησία νὰ ἀπομείνει μὲ τὶς ἀνεπαρκεῖς, φτωχὲς καὶ κυρίως ἀδιαβάθμητες δομὲς ἐκπαίδευσης ΣΜΥΚ, ἀμφιβόλου βιωσιμότητας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἱεραρχία συμφωνεῖ μὲ αὐτὸν τὸν σχεδιασμό; Αὐτὸ εἶναι τὸ ὅραμα τῶν Ἱεραρχῶν μας; Μὲ αὐτὴ τὴν ἐκπαίδευση θὰ ἐξασφαλιστοῦν ἱερεῖς ὑψηλοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου καὶ ἐκκλησιαστικοῦ φρονήματος; Αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ τὸ Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας ἢ ἄλλα συμφέροντα καὶ ποιὰ ἀκριβῶς;
Ἡ θεσμικὴ Ἐκκλησία συχνὰ ὑπομιμνήσκει ὅτι τὸ Κράτος πῆρε ἐκκλησιαστικὴ περιουσία ἀναλαμβάνοντας τὴν ὑποχρέωση νὰ μισθοδοτεῖ τὸν Κλῆρο καὶ νὰ χρηματοδοτεῖ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἐκπαίδευση. Θὰ ἦταν λογικὸ νὰ ὑποστηρίζει τὴν ἀναβάθμιση καὶ τὸν ἐκσυγχρονισμό της, ὄχι νὰ παραμένει θεατὴς τῶν ἐξελίξεων ἢ νὰ ὑποστηρίζει διὰ τῆς ἐκκωφαντικῆς σιωπῆς της τὴ μεθόδευση τοῦ σταδιακοῦ μαρασμοῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐκπαίδευσης σὲ ὅλες τὶς βαθμίδες. Ἀντ’ αὐτοῦ δὲν ἀρθρώνει λέξη δημοσίως γιὰ τὸ νομοσχέδιο καὶ ἐπιτρέπει στὸ Ὑπουργεῖο νὰ προετοιμάζει ἀνενόχλητο τὴν προαναγγελθεῖσα ψήφισή του, ἀκολουθώντας τὴν πάγια τακτικὴ νὰ δημιουργεῖ τετελεσμένα γεγονότα, θεωρώντας ὅτι ὅλοι ὀφείλουν νὰ τὰ δεχθοῦν! Καὶ σίγουρα νὰ μὴ ἀναρωτῶνται ποιὸ εἶναι τὸ μέλλον μιᾶς τέτοιας Ἐκκλησίας μὲ χειραγωγήσιμους ποιμένες καὶ πιστούς.
Εἶναι γνωστὸ ὅτι οἱ ἀντιδράσεις ἔχουν ἀρχίσει νὰ διατυπώνονται ἀπὸ ἁπλοῦς ἱερεῖς πτυχιούχους τῶν ΑΕΑ, ἀποφοίτους τῶν ΑΕΑ, πανεπιστημιακοὺς καθηγητές, ἀκόμη καὶ ἀπὸ μεμονωμένους Ἱεράρχες, οἱ ὁποῖοι διαβλέπουν τὸ ἐφιαλτικὸ τοῦ σεναρίου καὶ μοιράζονται τὸν προβληματισμό τους.
Τὰ ἐρωτήματα ποὺ τίθενται εἶναι πολλὰ καὶ ἀλληλένδετα. Ἀμφισβητεῖται ἐμμέσως καὶ ὑπονομεύεται ἡ θέση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας στὸν δημόσιο χῶρο τῆς Ἑλλάδας στὸ πλαίσιο τοῦ ἀναθεωρητισμοῦ; Ἡ θεσμικὴ Ἐκκλησία συνειδητοποιεῖ τὴν κρισιμότητα τῆς ἐποχῆς; Οἱ Ἱεράρχες θὰ ἀρθρώσουν οὐσιαστικὸ ἐκκλησιαστικὸ δημόσιο λόγο ἢ θὰ ἀρκεστοῦν σὲ δημόσιες εὐχαριστίες γιὰ τὶς κυβερνητικὲς “εὐεργεσίες”;
Το ἐπετειακὸ ἔτος 2021 ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος διοργανώνει δεκάδες ἐκδηλώσεις, στὶς ὁποῖες προβάλλεται ὁ διαρκὴς ἀγώνας της, ἡ ἐκπαιδευτικὴ καὶ πολιτισμικὴ συνεισφορά της στὴ διατήρηση τῆς αὐτοσυνειδησίας τοῦ Γένους κατὰ τὴν Τουρκοκρατία. Θὰ συνδέσει τὸ 2021 μὲ τὴν “προδοσία” τῆς δικῆς της Παιδείας, τῆς Παράδοσής της καὶ τῆς Θυσίας της;
Ἀναμένουμε ὅτι ἡ ΔΙΣ θὰ εἶναι συνεπὴς μὲ τὴν ἀρχικὴ ἀπόφασή της νὰ τεθεῖ τὸ θέμα τῆς ἀλλαγῆς ὅλου τοῦ νόμου γιὰ τὴν Ἐκκλησιαστικὴ ἐκπαίδευση στὴν Ἱεραρχία, ὅποτε θέλει συνεδριάσει. Ἐξάλλου, ἡ Ἱεραρχία, βάσει καὶ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτη, εἶναι ἡ μόνη ἁρμόδια γιὰ κάθε ἀλλαγὴ νόμου ποὺ ἀφορᾶ ἐκκλησιαστικὰ θέματα. Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο, πρὶν ἀπὸ μία διετία, ἡ «ἱστορικὴ συμφωνία» γιὰ τὴ μισθοδοσία τοῦ Κλήρου, ἂν καὶ εἶχε ἐπιχειρηθεῖ νὰ νομοθετηθεῖ μὲ συνοπτικὲς διαδικασίες, ναυάγησε ἐξαιτίας τῆς ἀντίδρασης τῶν κληρικῶν καὶ ἐλαχίστων, πλὴν φωτισμένων, Ἱεραρχῶν. Οἱ Ἱεράρχες καλοῦνται γιὰ μία ἀκόμη φορὰ νὰ φανοῦν ἀντάξιοι τῶν περιστάσεων.
«Τοῦ δὲ πολέμου οἱ καιροὶ οὐ μενετοί».