Τοῦ κ. Ἀλεξάνδρου Κωστάρα,
Ὁμοτίμου Καθηγητοῦ Νομικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Θρᾴκης
Οἱ διαφορὲς ποὺ ἔχουμε μὲ τὴν Τουρκία δὲν περιορίζονται μόνο σὲ θέματα ἐθνικῆς κυριαρχίας καὶ καθορισμοῦ τῶν λεγομένων Αὐτόνομων Οἰκονομικῶν Ζωνῶν (Α.Ο.Ζ.) στὴν θάλασσα. Ἐκτείνονται καὶ σὲ πολλὰ ἄλλα ζητήματα, ὅπως εἶναι π.χ. τὸ μεταναστευτικό, ποὺ τὸ ἔχει ἐργαλειοποιήσει ἡ Τουρκία ἐπιχειρώντας μέσῳ αὐτοῦ νὰ ἐξισλαμίσει τὴν χώρα μας, ἀλλὰ καὶ ὁ σεβασμὸς τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, μὲ ἰδιαίτερη ἔμφαση στὴν θρησκευτικὴ ἐλευθερία τῶν ἀλλοδόξων ποὺ ζοῦν τόσο στὴν γειτονικὴ χώρα ὅσο καὶ στὴν πατρίδα μας.
Θὰ ἀσχοληθοῦμε σήμερα μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ παίρνοντας κυρίως ἀφορμὴ ἀπὸ τὶς ἐπαναλαμβανόμενες τὰ τελευταῖα χρόνια καταγγελίες τῆς Κυβέρνησης τῆς Ἄγκυρας ὅτι ἡ Ἑλλάδα καταπιέζει τὴν μουσουλμανικὴ μειονότητα (τουρκικὴ κατ’ αὐτήν, μολονότι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν ἀναγνωρίζει τέτοια ἐθνικὴ μειονότητα στὴν Ἑλλάδα), ἀφοῦ τῆς στερεῖ, μεταξὺ ἄλλων, τὸ δικαίωμα νά ἐπιλέγει ἡ ἴδια τοὺς θρησκευτικούς της ἡγέτες. Ἡ κατηγοροῦσα λοιπὸν Τουρκία ἐγκαλεῖ τὴν χώρα μας ὡς ἀσεβῆ πρὸς τὴν θρησκευτικὴ ἐλευθερία τῶν ἀλλοδόξων πολιτῶν της. Ὁ φαρισαϊσμὸς ὅμως, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ «σῆμα κατατεθὲν» τῆς τουρκικῆς πολιτικῆς σὲ ὅλα τὰ ἐπίπεδα, μᾶς ἀναγκάζει νὰ ἔλθουμε ἐγγύτερα στὶς σχετικὲς καταγγελίες καὶ νὰ δοῦμε, ὄχι μόνον ἐὰν εὐσταθοῦν αὐτὲς μὲ βάση τὴν ἀληθινὴ εἰκόνα ποὺ προβάλλει ἡ χώρα μας στὸ πεδίο τοῦ σεβασμοῦ τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας ὅσων ζοῦν στὴν πατρίδα μας – ἀκόμη καὶ ὅταν εἶναι παράνομοι εἰσβολεῖς σὲ αὐτὴν –, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάσουμε συγκριτικά, ποιὰ εἶναι τὰ μέχρι σήμερα πεπραγμένα τῆς Τουρκίας στὸν τομέα τοῦ ἀντίστοιχου σεβασμοῦ ἐκ μέρους αὐτῆς τοῦ ἐν λόγῳ ἐξαιρετικὰ σπουδαίου ἀνθρωπίνου δικαιώματος.
Ἂς δοῦμε λοιπὸν πρῶτα, τί πράττει ἡ χώρα μας, γιὰ νὰ ἀνταποκριθεῖ στὶς ἀπορρέουσες ἀπὸ τὸ Σύνταγμα καὶ ἀπὸ τὶς Διεθνεῖς Συμβάσεις ὑποχρεώσεις της ἔναντι τοῦ δικαιώματος τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν της, ἀλλὰ καὶ τῶν παρεπιδημούντων στὴν Ἑλλάδα ἀλλόθρησκων, παράνομων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οἰκονομικῶν μεταναστῶν. Στὴν Θρᾴκη, ὅπου κατ’ ἐξοχὴν ζοῦν Ἕλληνες πολίτες μουσουλμανικοῦ θρησκεύματος, λειτουργοῦν ἀναρίθμητα μειονοτικὰ σχολεῖα, στὰ ὁποῖα οἱ μαθητές τους, ἐκτὸς τῶν ἄλλων μαθημάτων, διδάσκονται ἐλεύθερα τὶς ἀρχὲς καὶ τὰ δόγματα τῆς θρησκείας τους, ἐνῷ παράλληλα ἔχουν ἱδρυθεῖ στοὺς πολυπληθέστερους νομοὺς (Κομοτηνὴ καὶ Ξάνθη) πολλὰ Ἱεροδιδασκαλεῖα (κάτι ἀντίστοιχο δηλ. πρὸς τὶς δικές μας Ἐκκλησιαστικὲς Σχολὲς) γιὰ ὅσους ἐπιθυμοῦν νὰ ἐμπλουτίσουν τὶς γνώσεις τους στὶς διδαχὲς τῆς θρησκείας τους ἢ νὰ γίνουν μουσουλμάνοι κληρικοί. Πέρα βέβαια ἀπὸ τὸ δικαίωμα ποὺ ἔχουν οἱ Μουσουλμάνοι νὰ φοιτήσουν ἐλεύθερα στὸ Τμῆμα Ἰσλαμικῶν Σπουδῶν τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δὲν χρειάζεται νὰ τονισθεῖ ἰδιαίτερα ἐδῶ ἡ ἐλευθερία ποὺ ἔχουν οἱ Μουσουλμάνοι στὴν χώρα μας νὰ ἱδρύουν εὐκτήριους οἴκους (τεμένη), ἀφοῦ μία ἁπλὴ περιήγηση στὶς πόλεις καὶ στὰ χωριὰ βεβαιώνει τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές: Στὶς μικτοῦ πληθυσμοῦ πόλεις δίπλα στὶς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες διακρίνει κάποιος εὐκρινῶς καὶ τοὺς σχετικοὺς μιναρέδες τῶν Μουσουλμάνων, ἐνῷ στὰ ἀμιγοῦς μουσουλμανικοῦ πληθυσμοῦ χωριὰ προβάλλουν ὡς ἀποκλειστικοὶ καὶ ἀδιαφιλονίκητοι εὐκτήριοι οἶκοι τὰ τεμένη, χωρὶς ποτὲ νὰ ἀπαγορεύσει ἡ Ἑλλάδα τὴν λειτουργία τους ἢ νὰ ἐπιχειρήσει νὰ μετατρέψει κάποια ἀπὸ αὐτὰ σὲ Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Ὀρθοδόξων, ἂν τύχει νὰ βρεθοῦν στὴν περιοχή. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἡ Ἑλλάδα γιὰ τὶς ἀνάγκες τῆς λατρείας τῶν Μουσουλμάνων λαθρομεταναστῶν, ποὺ βρίσκονται στὴν Ἀττική, ἔχτισε μὲ δική της δαπάνη Μουσουλμανικὸ Τέμενος στὴν Περιοχὴ τοῦ Βοτανικοῦ!
Μένει τώρα νὰ δοῦμε, τί γίνεται μὲ τοὺς Ἀνωτάτους Μουσουλμάνους Κληρικούς, δηλ. μὲ τοὺς Μουφτῆδες. Στὸ ζήτημα αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἀκολούθησε μέχρι τώρα παγίως ἀπὸ τὸ 1914 καὶ ἐντεῦθεν, βάσει τοῦ σχετικοῦ νόμου, τοῦ λεγομένου «νόμου τῶν Ἀθηνῶν» (ποὺ δὲν εἶχε ἀσφαλῶς διεθνῆ ἰσχὺ) τὴν ἴδια πολιτική, τὴν ὁποία ἐφήρμοζε στοὺς δικούς της Μουφτῆδες ἡ Κυβέρνηση τῆς Ἄγκυρας. Προέβαινε δηλ. στὸν διορισμό τους. Πέρασαν ἑβδομῆντα ὁλόκληρα χρόνια χωρὶς ποτὲ νὰ διαμαρτυρηθεῖ ἡ Τουρκία γιὰ τὴν πρακτικὴ ποὺ ἀκολουθοῦσε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνηση στὸ ζήτημα τῶν Μουφτήδων! Ὥσπου ξύπνησε ξαφνικὰ κάποια ἡμέρα ἡ γείτων, στὰ μέσα περίπου τῆς δεκαετίας τοῦ ΄80, καὶ στὸ πλαίσιο τοῦ ἐκδηλούμενου καὶ σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο ἀναθεωρητισμοῦ της ἔθεσε θέμα νομιμότητος τοῦ διορισμοῦ τοῦ Μουφτῆ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ, κατὰ τὴν ἄποψή της, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκλέγεται ἀπὸ τοὺς ἴδιους τούς Μουσουλμάνους. Ζήτησε δηλ. ἡ Τουρκία ἐφεξῆς νὰ ἐφαρμόζει ἡ Ἑλλάδα ἕνα σύστημα ἀνάδειξης τῶν Μουφτήδων, ποὺ οὐδέποτε ἐφήρμοσε αὐτὴ μέσα στὴν Τουρκία γιὰ τοὺς δικούς της ἐντόπιους Μουφτῆδες. Ἔκτοτε ἡ Ἄγκυρα ἄρχισε νὰ ἀμφισβητεῖ τοὺς νομίμως διορισμένους ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα Μουφτῆδες καὶ νὰ προβάλλει στὶς ἀντίστοιχες περιοχὲς τοὺς ἐκλεγμένους ἀπὸ τὴν μειονότητα Ψευτομουφτῆδες, τοὺς ὁποίους καὶ μόνον ἀναγνώριζε ἡ Κυβέρνηση τῆς Ἄγκυρας ὡς νομίμους ἐκπροσώπους τῆς ἀντίστοιχης Μουφτείας. Δὲν εἶναι ὅτι ἀμφισβητοῦσε μία παγιωμένη, μὲ τὴν δική της ἀνοχή, πρακτική τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ὅτι ζητοῦσε νὰ ἐφαρμοσθεῖ στὴν Ἑλλάδα ἕνα σύστημα ἀνάδειξης τῶν Μουφτήδων ποὺ οὐδέποτε ἐφαρμόσθηκε σὲ κάποια μουσουλμανικὴ χώρα. Οἱ λόγοι μεταστροφῆς τῆς πολιτικῆς τῆς Τουρκίας στὸ ζήτημα τῶν Μουφτήδων εἶναι προφανεῖς. Μόνον ἔτσι θὰ μποροῦσε νὰ τοὺς διορίζει ἐμμέσως ἡ ἴδια ἡ Τουρκία χρησιμοποιώντας γι’ αὐτὸ τοὺς μοχλοὺς ἐλέγχου τῆς μουσουλμανικῆς μειονότητας ποὺ διέθετε τὸ πανίσχυρο Τουρκικὸ Προξενεῖο στὴν Κομοτηνή. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἐδημιουργεῖτο τὸ παράδοξο φαινόμενο ἡ Τουρκία νὰ ζητεῖ τὴν ἐφαρμογὴ στὴν Ἑλλάδα ἑνὸς συστήματος ἀνάδειξης τῶν Μουφτήδων, τὸ ὁποῖο ἡ ἴδια οὐδέποτε ἐφήρμοσε στὴν Τουρκία! Μόνο καὶ μόνον ἐπειδὴ αὐτὸ ἐξυπηρετοῦσε τὴν πολιτική της στὸ ζήτημα τῆς χειραγώγησης τῆς μουσουλμανικῆς μειονότητας, τὴν ὁποία ἔχει βαπτίσει πρὸ πολλοῦ ὡς «τουρκική».
Πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνηση ψήφισε, πρὶν ἀπὸ ἕνα μήνα περίπου, μὲ τὴν στήριξη καὶ τῆς μείζονος ἀντιπολίτευσης, ἕνα νέο νόμο, ποὺ διαμορφώνει καινούργιο θεσμικὸ πλαίσιο γιὰ τὴν ἀνάδειξη τῶν Μουφτήδων τῆς Θρᾴκης. Σύμφωνα μὲ τὸν σχετικὸ νόμο οἱ Μουφτεῖες θὰ λειτουργοῦν ἐφεξῆς στὴν Θρᾴκη ὡς δημόσιες ὑπηρεσίες σὲ βαθμὸ Γενικῆς Διεύθυνσης ὑπὸ τὸν ἔλεγχο τοῦ Κράτους. Οἱ δὲ ὑποψήφιοι πρὸς κατάληψη τῆς θέσης τοῦ Μουφτῆ θὰ ἐπιλέγονται ἀπὸ μία διευρυμένης συνθέσεως Συμβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀποτελούμενη ἀπὸ 33 μέλη τῆς μουσουλμανικῆς μειονότητας, τὰ ὁποῖα ἐπιλέγονται χωρὶς ἐμπλοκὴ τοῦ Κράτους μέσῳ δημοσίας κληρώσεως μὲ ποσοστιαία ἀναλογία μεταξὺ τῶν διδασκόντων στὰ Τμήματα Μουσουλμανικῶν Σπουδῶν στὰ Πανεπιστήμια καὶ στὰ Μουσουλμανικὰ Ἱεροσπουδαστήρια Θρᾴκης, καθὼς ἐπίσης μεταξὺ τῶν Ἰμάμηδων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπιφανῶν Θεολόγων τῆς μουσουλμανικῆς θρησκείας. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, λειτουργοῦσα ὑπὸ τὴν προεδρία τοῦ Τοποτηρητῆ τῆς Μουφτείας, θὰ ἀξιολογεῖ τὶς ὑποψηφιότητες καὶ θὰ ὑποβάλλει τὸν κατάλογο τῶν ὑποψηφίων στὸ Ὑπουργεῖο Παιδείας, γιὰ νὰ ὁρισθεῖ τελικὰ ἀπὸ αὐτὸ ὁ Μουφτὴς μὲ Προεδρικὸ Διάταγμα. Γιὰ πρώτη φορά ὁρίζονται μὲ σαφήνεια στὸν σχετικὸ νόμο κωλύματα ἐκλογῆς καὶ ἀσυμβίβαστα γιὰ τοὺς Μουφτῆδες, ἀνάλογα μὲ ἐκεῖνα ποὺ ἰσχύουν καὶ γιὰ τὸν διορισμὸ τῶν ἐκλεγέντων ἀπὸ τὴν Ἱεραρχία νέων Μητροπολιτῶν, ἐνῷ ἐπαναλαμβάνονται καὶ γιὰ αὐτοὺς οἱ ἴδιες ἀπαγορεύσεις ποὺ προβλέπονται καὶ γιὰ τοὺς Ὀρθοδόξους Ἱεράρχες σὲ σχέση μὲ τὶς ἐκδηλώσεις τους ὑπὲρ ἢ κατὰ πολιτικῶν κομμάτων ἢ ἄλλων πολιτικῶν φορέων. Τὸ νέο θεσμικὸ πλαίσιο προστατεύει σὲ ἀτομικὸ καὶ θεσμικὸ ἐπίπεδο τὸ κῦρος τῶν Μουφτήδων καὶ τῆς Μουφτείας ἀναδεικνύοντας γιὰ πρώτη φορά μὲ ἀπόλυτη σαφήνεια τὴν τριπλῆ ἰδιότητα τῶν Μουφτήδων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μόνον ἀνώτατοι θρησκευτικοὶ λειτουργοί τῆς μουσουλμανικῆς θρησκείας, ἀλλὰ δικαιοδοτικὰ ὄργανα μεταξὺ τῶν μουσουλμάνων σὲ θέματα, γιὰ τὰ ὁποῖα τοὺς ἔχει παραχωρηθεῖ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἀντίστοιχη ἁρμοδιότητα ἔχοντας ἀσφαλῶς ἐν τέλει καὶ τὴν ἰδιότητα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι προΐστανται τῆς σχετικῆς ὑπηρεσίας. Μόλις ποὺ χρειάζεται νὰ τονισθεῖ ἐδῶ ὅτι τὸ νέο θεσμικὸ πλαίσιο γιὰ τοὺς Μουφτῆδες θέτει φραγμὸ στὶς ἐπιδιώξεις τῆς Ἄγκυρας νὰ κρατᾶ σὲ ἕνα καθεστὼς ἰδιόρρυθμης ὁμηρείας τοὺς μουσουλμάνους τῆς Θρᾴκης καὶ νὰ προτρέπει τὰ ὄργανά της στὴν περιοχὴ (Τουρκικὸ Προξενεῖο καὶ ἡγετικὰ στελέχη τοῦ τουρκογενοῦς πληθυσμοῦ) νὰ λειτουργοῦν ἀνεξέλεγκτα ὡς κράτος ἐν κράτει.
Ἀπὸ τὴν ἄποψη αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως κατανοητὴ ἡ ἀντίδραση τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία ἀπορρίπτει τὸ νέο θεσμικὸ πλαίσιο γιὰ τοὺς Μουφτῆδες μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι αὐτὸ στερεῖ τὸ δικαίωμα στὴν μειονότητα νὰ ἀναδεικνύει ἡ ἴδια μέσα στὰ Τεμένη διὰ ἀνατάσεως τῶν χειρῶν ἐκείνους ποὺ θέλει νὰ ἀναδείξει στὸ ἀξίωμα τοῦ Μουφτῆ. Τί περίμενε δηλ. λογικὰ κάποιος νὰ πεῖ ἡ Τουρκία, ὅταν βλέπει ὅτι χάνει πιὰ τὸ προνόμιο ποὺ εἶχε μέχρι σήμερα νὰ ἁλωνίζει διὰ τῶν ὀργάνων της στὴν περιοχὴ τῆς Θρᾴκης.
Στὸ ἑπόμενο τμῆμα τοῦ ἄρθρου θὰ παρουσιάσουμε τὰ πεπραγμένα τῆς Τουρκίας στὸν τομέα τῶν θρησκευτικῶν ἐλευθεριῶν, γιὰ νὰ φανεῖ ἔτσι καθαρά, ποιὰ ἀπὸ τὶς δύο χῶρες σέβεται τὶς ἐλευθερίες αὐτὲς καὶ ποιὰ τὶς στραγγαλίζει προκλητικὰ προβάλλουσα ὑποκριτικὰ ὡς ὑπερασπιστής τους.