Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Κων/νου Καλλινίκου (†)
Ὠχριοῦν ἐμπρὸς εἰς τὰ σημερινὰ ἐρείπιά μας αἱ περιγραφαὶ τῶν παλαιοτέρων ἱστοριῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδ’ ὠνειρεύθησάν ποτε οὔτε τόσον ὕψος ἐπιστημονικῆς ἀνθρωποσφαγῆς, οὔτε τόσον βάθος μίσους τῶν κοινωνικῶν τάξεων κατ’ ἀλλήλων, εἰς οἷον ἐξήχθη ἡ μοναδικὴ ἐποχή μας. Καὶ οὔτε αἱ ἐπαγγελίαι τῶν ἀνθρωπιστῶν, οὔτε ἡ ἀδελφοποίησις τῶν σοσιαλιστῶν, οὔτε αἱ ἐλπίδες τῶν σκαπανέων τῆς ἐπιστήμης, οὔτε αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ «ἐλευθέρου ἐμπορίου» οὔτε ὅλα τὰ κοσμικά μας ἐλιξήρια ἴσχυσαν οὐδαμῶς νὰ προλάβουν τὸ κακόν. Πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐξοπλισμοί μας καὶ αἱ συμμαχικαὶ ἰσορροπίαι μας τὸ οἰστρηλάτησαν καὶ τὸ ἐξηρέθισαν. Περιπατήσει τις ἐπ’ ἀνθράκων πυρός, τοὺς δὲ πόδας οὐ κατακαύσει;…
Ἀλλὰ διατί; Διότι ἐν τῇ ὑλιστικῇ ἀγωνίᾳ μας πρὸς περίσωσιν τῆς πλουτοδότιδος καὶ εὐλογητῆς εἰρήνης, ἐλησμονήσαμεν νὰ προστρέξωμεν πρὸς Ἐκεῖνον, ὅστις εἶνε ὁ μόνος καὶ ἀληθὴς Εἰρηνάρχης καὶ Εἰρηνοποιός. Καὶ εἶνε αὕτη ἡ μεγάλη ἁμαρτία τοῦ αἰῶνος μας, δι’ ἥν κατεκρίθημεν καὶ τιμωρούμεθα. Ἐπισκεφθεὶς πρὸ τοῦ πολέμου τὴν πρωτεύουσαν χώρας τιτλοφορουμένης Χριστιανικῆς καὶ οὐκ ὀλίγον κατὰ τὴν παροῦσαν κρίσιν δοκιμασθείσης, εἶδεν ἐν αὐτῇ ὁ γράφων ναὸν Χριστιανικόν, τὸν ὁποῖον ἡ ἀντίχριστός της κυβέρνησις εἰς καφενεῖον εἶχε μεταβάλει, εἰς σφαιριστήριον τὸ ἱερόν του θυσιαστήριον μετατρέψασα! Ἀλλ’ ἡ κατάπτυστος ἐκείνη σκηνή, ἐξ ἧς μετὰ βδελυγμίας ἀπέστρεψεν ὁ γράφων τὸ πρόσωπον φοβηθεὶς σύντομον τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ, ἦτο ἕν ἁπλῶς τοπικὸν σμικρογράφημα τῶν συμβαινόντων ἑκασταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου μας κόσμου, ὅστις ἐπέπρωτο νὰ συνεχίση διαφοροτρόπως τὸ ἔργον τῶν παλαιῶν διωκτῶν τοῦ Χριστοῦ. Τόπος οὐκ ἦν ἐν τῷ καταλύματι, (ἀφηγεῖται ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς) καθ’ ἥν νύκτα θὰ ἐσαρκοῦτο ἐπὶ γῆς ὁ Θεός. Εἰς τὸ εὐρὺ καὶ ἄχαρι ἐκεῖνο τῆς Βηθλεὲμ χάνι ὑποζύγια μετὰ ὁδοιπόρων συνωστίζοντο, κάμηλοι μὲ ταξειδιώτας εὕρισκον ποῦ νὰ κοιτασθῶσιν. Ἀλλ’ ἡ πανάχραντος Παρθένος καὶ τὸ πανάγιον Νήπιον ἔπρεπεν εἰς ἕνα ἀχυρῶνα ἀλόγων νὰ ἀπορριφθοῦν. Καὶ μήπως τὴν αὐτὴν στάσιν πρὸς τὸν Χριστὸν δὲν ἐτήρησεν ἡ ἐποχή μας; Εἰς τὸ πανδοχεῖον τῆς εἰδωλολατρικῆς μας Εὐρώπης τὰ πάντα εἶχον πέρασιν. Δεκτὸς ὁ Μαμμωνᾶς, δεκτοὶ οἱ ἀνθρώπινοι συνεταιρισμοί, δεκτὸς ὁ γρόνθος, δεκτὸν τὸ ψεῦδος, δεκτὸς ὁ μακιαβελισμός, δεκτὴ ἡ πίεσις τῶν ἀσθενεστέρων λαῶν, δεκταὶ αἱ μυστικαὶ περὶ τρίτων συνθῆκαι, δεκτὴ ἡ διπλωματικὴ reseruatio mentalis, δεκτὴ ἡ καταπάτησις τῶν ξένων δικαιωμάτων, δεκταὶ αἱ σφαῖραι ἐπιρροῆς, δεκταὶ αἱ ἱστορικαὶ διαστροφαί, δεκτὸς ὁ ἐξωνημένος τύπος, δεκτὴ πᾶσα ἀρχὴ ἀντίχριστος.
Ἀλλ’ ἡ τιμιότης, ὁ σεβασμὸς τῆς ὑπογραφῆς μας, ἡ συνταύτισις τῆς πολιτικῆς μετὰ τῆς ἀτομικῆς ἠθικῆς, ὁ πόνος πρὸς τοὺς ἀδίκως καταδυναστευομένους, ἡ δικαιοσύνη, ἡ ἀνυψοῦσα μονίμως τοὺς λαούς, ὅλα αὐτὰ δὲν μᾶς ἐσκότιζον. Ἐστέλλομεν ἕως χθὲς τοὺς ἱεραποστόλους μας εἰς τοὺς ἀγρίους, διὰ νὰ προλειάνωμεν τὴν ὁδὸν τῶν ἀποικιακῶν μας κατακτήσεων· καὶ ἐπεσείομεν τὸν γρόνθον κατὰ τῶν Κινέζων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἔστεργον νὰ ἀγοράσουν τὸ ὄπιόν μας, διὰ νὰ ἀποκτηνωθοῦν αὐτοὶ καὶ χρηματισθῶμεν ἡμεῖς. Ἡ πρόοδος τοῦ πλησίον μᾶς ἐδαιμόνιζε· καὶ ἔπρεπεν ὅπως δήποτε ἐκεῖνος νὰ ἐκλείψῃ, διὰ νὰ μείνωμεν κυρίαρχοι τοῦ κόσμου ἡμεῖς μόνοι. Τὴν κατασκοπείαν διωργανώσαμεν εἰς πελώριον πολύποδα, ἀντὶ δὲ τῆς ἐν εἰλικρινείᾳ συμβιώσεως μετὰ τῶν γειτόνων μας, ἐκαλλιεργήσαμεν τοὺς σκώληκας τῆς ἀμοιβαίας καχυποψίας. Ὅσον ἐγγύτερα τὰ νεώτερα μέσα τῶν συγκοινωνιῶν μᾶς ἔφεραν, τόσον μακρύτερα ἀπεξενώθησαν αἱ καρδίαι μας. Ἡ φιλοσοφία τοῦ στιλπνοῦ θώρακος καὶ ἡ θεοποίησις τοῦ κτηνώδους ὑπερανθρώπου ἀντικατέστησαν τὸν ἀλτρουϊσμὸν καὶ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἐνῷ ἄλλοτε τὰ Χριστιανικὰ ἔθνη, ἐκχριστιανίζοντα λαοὺς ἀλλοθρήσκους ὡς τοὺς Γότθους ἢ τοὺς Ρώσους ἐπίστευον ὅτι τοὺς εἰσάγουν εἰς τὴν κοινὴν οἰκογένειαν καὶ θὰ συζοῦν πλέον μετ’ αὐτῶν εἰρηνικῶς, σήμερον μᾶς ἐπεφυλάσσετο θέαμα, πρὸ τοῦ ὁποίου θὰ ὠχριᾶ ὁ μεσαίων: τὸ θέαμα Χριστιανῶν φονευόντων Χριστιανούς! Ὄντως, ἁμαρτίαν ἥμαρτεν Ἱερουσαλήμ, διὰ τοῦτο εἰς σάλον ἐγένετο.
Τί πρέπει λοιπὸν νὰ πράξωμεν; Νὰ ἀπευθυνθῶμεν εἰς τὸν λησμονηθέντα Χριστὸν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὸ κατὰ τοῦ πολέμου ἀντίδοτον ἐν τῇ συντομωτέρᾳ ἐπὶ γῆς καταβάσει τῆς οὐρανίου πολιτείας Του. Καὶ εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν… Καὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν Ἱερουσαλὴμ καινὴν εἶδον καταβαίνουσαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ… Καὶ ἤκουσα φωνῆς μεγάλης ἐκ τοῦ οὐρανοῦ λεγούσης: «Ἰδοὺ ἡ σκηνὴ τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ σκηνώσει μετ’ αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ λαὸς Αὐτοῦ». Ὁ φιλόσοφος Κάντιος ἐκήρυττεν ὅτι, «συμπλησιασάντων τῶν λαῶν εἰς βαθμὸν τόσον, ὥστε πᾶσα παράβασις τοῦ δικαίου ἐν ἐνὶ τόπῳ νὰ ἔχη πανταχοῦ τὸν ἀντίκτυπόν της, ἡ περὶ παγκοσμίου συμπολιτείας ἰδέα δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ εἶνε φανταστικὸν ὄνειρον, ἀλλ’ ἀναγκαία ἐπέκτασις τοῦ ἀγράφου κώδικος τῶν ἐθνῶν καὶ λαῶν». Ὁ φιλόσοφος Ἔγελος ἀνέκραζεν: «Ἂς χαιρετίσωμεν τὴν ἠὼ εὐτυχεστέρων ἡμερῶν, καθ’ ἅς τὸ τέως ἐξόριστον Πνεῦμα θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὰ ὀπίσω καὶ αὖθις, καὶ θὰ ἀποκτήσῃ χῶρον καὶ ἔκτασιν ὅπου θὰ ἱδρύσῃ τὴν βασιλείαν του». Ἡ σημερινὴ διπλωματία διὰ τῶν ἐκπρεπεστέρων της ἐν Βερσαλλίαις ἀντιπροσώπων ἀποπειρᾶται, -σωφρονέστερον τὴν φορὰν ταύτην, ὡς ἐλπίζομεν -τὴν σύστασιν κοινωνίας τῶν ἐθνῶν. Ἀλλὰ παγκόσμιος συμπολιτεία, βασιλεία τοῦ Πνεύματος, κοινωνία τῶν ἐθνῶν εἶνε διαφορετικώτεραι ἐκφράσεις τοῦ ὅ,τι πρώτη ἡ Χριστιανικὴ γλῶσσα «πολιτείαν τοῦ Θεοῦ» ὠνόμασε. Ταύτης τὸ θεῖον ὅραμα ἀντίκρυσαν οἱ κεκμηκότες ἀπὸ τῶν δεινῶν ὀφθαλμοὶ τοῦ πεφιλημένου μαθητοῦ, ὅτε αἱ μέλλουσαι τύχαι τοῦ Χριστιανισμοῦ τῷ ἀπεκαλύπτοντο ἐν Πάτμῳ. Περὶ ταύτης δὲ οἱ πιστοὶ προσευχόμεθα, ὁσάκις ἀρχόμεθα τῆς θείας Μυσταγωγίας μὲ τὴν ἐπίκλησιν τῆς εὐλογημένης βασιλείας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγ. Πνεύματος. Μὴ τοι φαντασμαγορία καὶ ὀφθαλμαπάτη εἶνε ἡ βασιλεία αὕτη καὶ μήπως πρόκειται περὶ ἐπικρατείας διαπλούσης εἰς ἄλλον τινὰ εὐγενέστερον πλανήτην τὴν ἰσχύν της; Ὄχι. Ἡ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ εἶνε σύστημα προωρισμένον διὰ τὴν γῆν, ὅσον καὶ ἂν αἱ ἁμαρτίαι μας σήμερον τὴν ἀπωθοῦν. Ἡ ἁγία Ἱερουσαλὴμ προέρχεται μὲν ἐξ οὐρανῶν, κατὰ τὸ προμνημονευθὲν ὅραμα τῆς θ. Ἀποκαλύψεως, ἀλλὰ καταβαίνει ἐπὶ τὴν γῆν. «Ἐλθέτω ἡ βασιλεία Σου, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς» εἶνε τὸ αἴτημα τῆς Κυριακῆς προσευχῆς. Οὐδ’ εἶπεν ὁ Ἰ. Χριστὸς πρὸς τὸν Πόντιον Πιλᾶτον «ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν Ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ», ἀλλ’ «ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οὐκ ἔστιν ΕΚ τοῦ κόσμου τούτου», δηλώσας διαφορὰν ὄχι τοπικοῦ καταντήματος, ἀλλ’ ἀφετηρίας καὶ τρόπου καὶ προγράμματος.
Διότι τοῦτο εἶνε τὸ προσδίδον ὅλως ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὴν πολιτείαν τοῦ Χριστοῦ: αἱ μέθοδοί της καὶ αἱ ἐνέργειαι. Περιφρονεῖ αὕτη τὴν διπλωματίαν καὶ τὸ ἐπίχρυσον ψεῦδος, ἐν ᾧ ἐμφωλεύει τῆς διαιρέσεως τὸ πονηρὸν σπέρμα. Βαδίζει ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς εὐθύτητος καὶ δὲν προσκόπτουν οἱ πόδες της. Εἰς τοῦτο γεγέννηται, ἵνα μαρτυρήσῃ τῇ ἀληθείᾳ. Ἀντὶ νὰ μαστιγώνη ἐξωτερικῶς τὰ σώματα, ἐργάζεται ἐσωτερικῶς ἁγιάζουσα τὰς ψυχάς. Ἡ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι βρῶσις καὶ πόσις, οὐκ ἔστιν ἐπιθυμία τῆς σαρκὸς καὶ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν καὶ ἀλαζονεία τοῦ βίου, ἐν οἷς διαπορεύεται ὁ παρὼν αἰών· ἀλλ’ ἔστι δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη καὶ χαρὰ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Δόγμα της εἶνε ὅτι τὸ πνεῦμα εἶνε ἐπικρατέστερον τῆς ὕλης. Ὅπλον της ὑπάρχει ὁ Σταυρὸς τῆς αὐτοθυσίας. Σύμβολον ἀναγράφεται ἐπὶ τῆς σημαίας της τό: Ὁ θέλων σῶσαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀπολέσει αὐτήν. Διὰ τὴν πολιτείαν τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχουν νίκαι μυριάκις ταπεινότεραι χιλίων ἡττῶν, καὶ ἧτται μυριάκις θριαμβευτικώτεραι νικῶν χιλίων. Δὲν ἀπέθνησκεν, ἀλλ’ ἐπέζη, ὑπέρ ποτε ἀριπρεπέστερος ὁ Σωκράτης, ὅταν ἔπινε τὸ κώνειον. Ὁλοκαυτούμενοι δὲ πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ Νέρωνος οἱ ἅγιοι μάρτυρες κατετρόπουν τὸν Νέρωνα.
Ἐνθυμηθῶμεν τί συνέβαινε χθὲς ἔτι μὲ τὴν μικράν μας Ἑλλάδα. Ἐν τῷ ἀνισοπάλῳ της ἀγῶνι κατὰ τοῦ Τούρκου ἔκειτο ἐξηντλημένη ἀπελπιστικῶς ὑπὸ τὴν πτέρναν τοῦ Ἰμβραΐμ πασᾶ. Ὅλος ὁ κόσμος τὴν ἐθρήνει ὡς ἀνεπανορθώτως ἀποτυχοῦσαν. Ἀλλὰ πῶς ᾠκονόμησε τὰ πράγματα ὁ Ὕψιστος; Ἡ ἰδέα, ὑπὲρ ἧς ἔσυρε τὸ ξίφος ἡ Ἑλλάς, ἦτο τόσον μεγάλη, ἀκαταμάχητος καὶ αἰθερία, ὥστε δὲν ὑπῆρξεν εὐγενὴς ψυχὴ ἥτις νὰ μὴ συγκινηθῆ. Ἄλλοι ἔξωθεν προσέδραμον εἰς βοήθειαν καὶ μετ’ ὀλίγον τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀπελευθερώσεώς της ὑπεγράφετο. Τῆς ὕλης εἶνε ἰσχυρότερον τὸ πνεῦμα.
Ἀποκλείει ἡ πολιτεία τοῦ Χριστοῦ τὸν πατριωτισμόν; Μηδαμῶς. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὸν ἀποδέχεται ὡς ἐλατήριον πρὸς ἅμιλλαν καὶ εὐγενῆ μεγαλοπραξίαν οὐσιωδέστατον, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως καὶ τὸν ρυθμίζει καταλλήλως, θέτουσα τὸν θεῖον θρόνον ὄχι ὑπὸ τὸ κράτος, ἀλλ’ ὑπεράνω τοῦ κράτους, δακτυλοδεικτοῦσα ὑπὲρ τὴν ἐπίγειον πατρίδα μίαν Πατρίδα Οὐράνιον, καὶ ζωογονοῦσα δι’ ἠθικῶν ἀρχῶν τὸν πατριωτισμόν μας, ἵνα μὴ ἐκφυλισθῆ εἰς αὐτόχρημα ἐγωϊστικὴν ὀργάνωσιν. «Πολιτισμὸς -ἔγραψεν ὁ Ὀλίβερος Λόδζε- ἄνευ πλατυτέρων ἀπόψεων, ἄνευ σκοπῶν αἰθεριωτέρων, ἄνευ διακρίσεως τοῦ καλοῦ καὶ ἄνευ εὐσεβοῦς ἀναγνωρίσεως ὅτι ὑφίσταταί τι ὑψηλότερα τοῦ κράτους, εἶνε τοῦτ’ αὐτὸ ἀθεΐα. Ὀργανισμὸς θέτων ἑαυτὸν ὡς τέλος καὶ σκοπόν, ὀργανισμὸς ἄνευ θρησκείας καὶ ξένος πρὸς τὸν εὐγενῆ καὶ ἀνεπτυγμένον βίον, εἶνε ὅμοιος πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἄψυχον πολιτικὸν σύστημα, τὸ ἐπὶ τῆς ἰδιοτελείας στηριζόμενον καὶ ἀγνοοῦν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν· εἶνε τὸ ἔσεσθε ὡς θεοὶ τῆς Γενέσεως· εἶνε ὁ πειρασμὸς τῆς ἐρήμου, ὁ προσφέρων ὡς ἀμοιβὴν τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου, διὰ νὰ προσκυνηθῆ ὁ διάβολος». Τίνες δὲ αἱ ἠθικαὶ ἀρχαὶ τοῦ ὑπὸ τὸν φακὸν τῆς θρησκείας καθορωμένου πατριωτισμοῦ ἤδη ἐδίδαξεν ὁ ἀπόστολος τῶν ἐθνῶν ὅτε διὰ παραδείγματος ἐν Α΄ Κορ. ἔγραφε: Τὸ σῶμα οὐκ ἔστιν ἕν μέλος, ἀλλὰ πολλά… Εἰ ὅλον τὸ σῶμα ὀφθαλμός, ποῦ ἡ ἀκοή; Εἰ ὅλον ἀκοή, ποῦ ἡ ὄσφρησις; … Εἰ δὲ ἦν τὰ πάντα ἕν μέλος, ποῦ τὸ σῶμα; Νῦν δὲ πολλὰ μὲν μέλη, ἕν δὲ σῶμα. Οὐ δύναται δὲ ὀφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρί: χρείαν σου οὐκ ἔχω· ἢ πάλιν ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσίν: χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω. Ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον τὰ δοκοῦντα μέλη τοῦ σώματος ἀσθενέστερα ὑπάρχειν, ἀναγκαῖά ἐστιν. Ὁ Θεὸς συνεκέρασε τὸ σῶμα τῷ ὑστεροῦντι περισσοτέραν δοὺς τιμήν, ἵνα μὴ ᾖ σχίσμα ἐν τῷ σώματι, ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ὑπὲρ ἀλλήλων μεριμνῶσι τὰ μέλη· καὶ εἴτε πάσχει ἕν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἴτε δοξάζεται ἕν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη.
Κατὰ τὸ θεῖον ἄρα πρόγραμμα ἡ ἀνθρωπότης ὀφείλει νὰ βαδίση τὸν δρόμον της ὡς σῶμα ἀρτιμελὲς καὶ ἐμμελὲς ἐν πολυτρόποις καὶ ἐθίμων ποικιλίαις, τοῦ Θεοῦ ὁρίσαντος δι’ ἕκαστον ἔθνος προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν. Ὁ ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν γένος ἀνθρώπων ποιήσας ἀποστρέφεται τοὺς ἀλαζόνας πύργους τῆς Βαβέλ, οἵτινες, θύματα ἀχαλινώτου φιλοδοξίας, ἔρχονται νὰ ἐπιβάλλουν βίᾳ καὶ δυναστείᾳ ἐπὶ πάσης τῆς γῆς τὸ ἀφομοιωτικὸν πρόγραμμά των. Σχέδια παγγερμανικά, πανσλαβιστικὰ ἢ παντουρκικὰ εἶνε δι’ Αὐτὸν ὑψηλαὶ καὶ μεγαλομανεῖς μωρίαι, συγκρουόμεναι καὶ συντριβόμεναι ἀπὸ τὴν ἅπαξ ταχθεῖσαν φύσιν, καθὼς ἐμπειρικώτατα καὶ ἀπὸ τὴν σημερινὴν πτῶσιν της ὡς ὁ Ἑωσφόρος μέχρι χθὲς σελαγιζούσης Γερμανίας καὶ ἀπὸ τὴν πτῶσιν της μέχρι χθὲς παμμεγίστης Ρωσίας καὶ ἀπὸ τὸν διαμελισμὸν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας διδασκόμεθα. Ὄχι ἑνοποίησις τῶν κλάδων τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, ἀλλὰ διχασμὸς καὶ διαπλάτυνσις εἶνε ὁ νόμος τῆς ἱστορίας, καθὼς τῆς βιολογίας ἀμετάτρεπτος νόμος εἶνε ὄχι ἡ ἀπὸ τῶν πολυκυττάρων ὀργανισμῶν μετάβασις εἰς τοὺς μονοκυττάρους, ἀλλ’ ἡ ἐκ τῶν μονοκυττάρων εἰς τοὺς πολυκυττάρους. Τὸ σύνολον ὀφείλει νὰ ἔχη χῶρον, διὰ νὰ ἀναπτυχθοῦν ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ ἰδιοφυΐαι, ὅλα τῶν ποικιλωνύμων λαῶν τὰ τάλαντα. Ἡ ἱστορία εἶνε σύνθεσις, εἶνε πολύχρουν κέντημα. Εἰ ὅλον τὸ σῶμα ὀφθαλμός, ποῦ ἡ ἀκοή; εἰ ὅλον ἀκοή, ποῦ ἡ ὄσφρησις; εἰ δὲ ἦν τὰ πάντα ἕν μέλος, ποῦ τὸ σῶμα; Ὑποθέσατε ὅτι εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς ὅλου σώματος ἔχετε ἕν τεράστιον αὐτίον· ἤ ὅτι εἰς τὴν θέσιν κεφαλῆς, λαιμοῦ, κορμοῦ, χειρῶν, ποδῶν, ὅλων ὁμοῦ, ἔχετε οὐδὲν ἕτερον παρὰ ἕνα μέγαν ὀφθαλμόν. Εἶνε σῶμα αὐτό;
Αἱ ἱστορικαὶ ἀνάγκαι ἱκανοποιοῦνται διὰ τῶν ἀμοιβαίων ὑπηρεσιῶν καὶ ὑποχωρήσεων. Οὐ δύναται ὀφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρί: χρείαν σου οὐκ ἔχω. Καθὼς ἕν σῶμᾳ, οὗτινος τὰ μέλη πάντα ἀνεξαιρέτως τελοῦσιν ἐν εὐρωστίᾳ καὶ ἁρμονικῇ πρὸς ἄλληλα σχέσει, τυγχάνει ἀπειράκις προτιμότερον σώματος, τοῦ ὁποίου ἐν ὑπερτεθραμμένον μέλος δεσπόζει μελῶν παραλύτων καὶ ἀτροφικῶν, οὕτω καὶ ἐκείνη ἡ ἀνθρωπότης ὑπάρχει ἡ πρὸς τὸν θεῖον Νοῦν σύμφωνος, ἐν ᾗ πάντες οἱ λαοὶ ἐλευθέρως κινοῦνται καὶ ἀναπτύσσονται συμφώνως ἕκαστος πρὸς τὰς ἰδιαιτέρας του κλήσεις, οὐχὶ δὲ ἐκείνη ὅπου εἷς ἢ δύο λαοὶ κατακτηταὶ ἀπέβησαν σφῦρα, οἱ δὲ ἄλλοι πάντες ἄκμων δεχόμενος τὰ ἀκατάπαυστά των κτυπήματα. Μικρὰ καὶ μεγάλα ἔθνη εἶνε εἰς τὸν κόσμον ἐξ ἴσου χρήσιμα, ἀντὶ δὲ νὰ εἶνε τὸ ἕν τύπτον καὶ τὸ ἄλλο τυπτόμενον, πολὺ προτιμότερον νὰ συνεργάζωνται συναμφότερα εἰς τὸ κοινὸν τῆς κοινῆς προόδου σιδηρουργεῖον. Ἐπειδὴ ἀγαπῶ τὴν οἰκογένειάν μου, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου κατὰ σιδηρὰν ἀνάγκην ὅτι ὀφείλω νὰ μισῶ τὴν γειτονίαν μου. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὰ στήθη μου ἐνεφύτευσεν ὁ Θεὸς προσκόλλησιν πρὸς τὸ πάτριόν μου ἔδαφος καὶ πόθον πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν εὔκλειάν του, δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει ἐγὼ νὰ ἐμβλέπω ἐχθροὺς εἰς πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐδάφη ἀλλότρια. Ὅ,τι ἄλλως τε χαρακτηρίζει τὸν Χριστιανικὸν πατριωτισμόν, εἶνε τὸ ἐνδιαφέρον του πρὸς ἔντασιν, κυρίως εἰπεῖν, ὄχι πρὸς ἔκτασιν. Δὲν εἶνε τὰ μεγάλα ὅρια, τὰ ὁποῖα κάμνουν τοὺς μεγάλους λαούς, ὡς δὲν εἶνε τὰ πελώρια ἀναστήματα τὰ ἐξασφαλίζοντα εἰς τὰ ἄτομα τὴν ὑγείαν καὶ εὐημερίαν. Δὲν εἶχε γεωγραφικὸν εὖρος τρισμέγιστον ἡ ἀθάνατος Κρήτη, ὅτι πρὸ πεντακισχιλίων ἐτῶν ἐγίνετο ἡ κοιτὶς τοῦ Μεσογειακοῦ πολιτισμοῦ· οὔτε ἡ ἀρχαία Ἑλλάς, ὅτε ἐκληροδότει εἰς τὴν ἀνθρωπότητα τὰ ἄφθαστα πρότυπα τῆς μεγαλονοΐας της· οὔτε ἡ μικρὰ Ἑλβετία, ἡ ἀνάψασα πρὸ ἑξακοσιετίας τὸν πυρσὸν τῆς ἐλευθερίας ἐν τῷ μέσῳ μοναρχουμένης καὶ δεσποτοκρατουμένης Εὐρώπης· οὔτε ἡ Ὁλλανδία, ἡ διαπρέψασα πλέον πολλῶν ἄλλων εἰς τὴν καλλιτεχνίαν καὶ τὰ γράμματα· οὔτε ἡ Σκανδιναυΐα, ἐξ ἧς προῆλθον εἷς Λινναῖος, εἷς Τέγνερος, εἷς Νάνσεν· οὔτε τέλος εἶχε γεωγραφικὸν πλάτος μέγα ἡ Ἰουδαία, ἥτις ἔδωκεν εἰς τὸν κόσμον τοὺς θερμουργοτέρους προφήτας καὶ ἧς τὰ ἐδάφη καθηγίασεν ὁ Σεσαρκωμένος Λόγος καὶ Θεός. Οὕτως ὁ Θεὸς συνεκέρασε τὸ σῶμα τοῦ συνόλου τῶν ἐθνοτήτων, τῷ ὑστεροῦντι εἰς ἔκτασιν ἔθνει περισσοτέραν δοὺς τιμήν.
Σημ. «Ο.Τ.»: Ὁ Πρωτ. Κ. Ν. Καλλίνικος (1870-1940) ἦτο ἀπόφοιτος τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης καὶ Διδάκτωρ Φιλοσοφίας τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Μάντσεστερ, ὅπου διηκόνησεν ὡς πρωτοπρεσβύτερος εἰς τὸν Ἱ. Ν. Εὐαγγελισμοῦ.