Τά ἐπιστολιμαῖα ἔγγραφα τῶν Ἁγιορειτῶν πρός τόν Ἀρχηγόν τοῦ Γ΄ Ῥάϊχ Ἀδόλφον Χίτλερ.
«Νέα στοιχεῖα διά τήν ἱστορικήν πραγματικότητα».
Ὑπό τοῦ Γέροντος Μαξίμου Ἰβηρίτου
4ον.-Τελευταῖον
Μία πρόχειρος θεώρησις τῶν διαφόρων θέσεων ἑνός ἑκάστου καί ἰδίᾳ τῶν ἐπιστολιμαίων Ἁγιορειτικῶν ἐγγράφων πρός τόν Ἀδόλφον Χίτλερ, ἐξεταζομένων
νῦν ἐξ ἀποστάσεως μέ ὀρθολογιστικά κριτήρια ἤ καί μέ βιωματικά τοιαῦτα, διά τά ὅσα ὑπέστη ἐν συνεχείᾳ ἡ Πατρίς μας ἐκ τῆς Ναζιστικῆς λαίλαπος, θά ἦτο ἄστοχος· καθότι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐνεργειῶν τῶν Ἁγιορειτῶν τῆς περιόδου ἐκείνης, διαφαίνεται ὅτι ἐσώθη ὁ Ἄθως καί δέν ἐκινδύνευσε νά ἀπογυμνωθῇ ἐκ τῶν ἀμυθήτου ἀξίας καί κληρονομίας ἐθνικῶν καί θρησκευτικῶν κειμηλίων του, καί νά μεταφερθῇ ὁ Βυζαντινός βωμός αὐτοῦ εἰς τήν Σόφιαν ἤ εἰς τό Βερολῖνον, ὅπως συνέβη κατά τό πάλαι καί μέ ἐκεῖνον τῆς ἀρχαίας Ἰωνικῆς Περγάμου ἤ καί μέ τήν ἁρπαγήν τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Δήλου ἀπό τούς Ἰταλούς τόν Σεπτέμβριον τοῦ 1941 καί τήν μεταφοράν των εἰς τήν Ἰταλίαν. Ὅσοι προχείρως ἔκρινον τάς ἐνεργείας τῶν Ἁγιορειτῶν, μή γνωρίζοντες τά μύχια τῆς τότε καταστάσεως, ἐχαρακτήρισαν ὡς δωσιλόγους τάς ἐνεργείας ταύτας.
Εἶναι ὅμως τοῖς πᾶσι γνωστή ἡ ἀνά τούς αἰῶνας ἐθνική δρᾶσις τῶν Ἁγιορειτῶν. Εἰς τήν συγκεκριμένην περίπτωσιν, μνείαν ποιούμεθα τῆς συμβολῆς καί μόνον τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων εἰς τήν κατασκευήν τῶν ὀχυρῶν τοῦ Ῥοῦπελ, καθώς καί τήν συμβολήν της εἰς τόν Β΄Παγκόσμιον πόλεμον, προσφερούσης ἀρκετά ὑπέρ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀγῶνος, συμφώνως μέ τό ἀπό 22 Νοεμβρίου 1940 διασῳζόμενον εὐχαριστήριον Γράμμα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Ἰωάννου Μεταξᾶ πρός τούς Ἰβηρίτας Ἐπιτρόπους, ἐπί Γραμματείας τοῦ Προηγουμένου Χρυσάνθου Ἰβηρίτου:
«ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ/Ἀθῇναι τῇ 22/11/’40/Ὁσιολογιώτατε Προηγούμενε,/ Ἔλαβον τήν ἐπιστολήν σας διά τῆς ὁποίας μοῦ γνωρίζετε εἰσφοράν τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων ὑπέρ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀγῶνος μας καί σᾶς παρακαλῶ ὅπως ὑμεῖς ἅπαντες οἱ λοιποί Ἐπίτροποι τῆς Ἱερᾶς ταύτης Μονῆς δεχθῆτε τά θερμά καί ἐγκάρδια συγχαρητήριά μου.-/Μέ τήν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ καί τήν πίστιν μας ἐπί τό δίκαιον τοῦ Ἀγῶνος μας θά φέρωμεν εἰς αἴσιον πέρας τόν σκληρόν καί ὑπερήφανον ἀγῶνα τῆς Πατρίδος μας.-/Μετά φιλικῶν Χαιρετισμῶν Ἰωάννης Μεταξᾶς [= ἰδιόχειρος ὑπογραφή τοῦ ἰδίου]».
Ὁμολογουμένως, οἱ Ἁγιορεῖται Μοναχοί εἰς τό σύνολον αὐτῶν δέν εἶχον ἐν τῇ πράξει φιλοναζιστικήν συμπεριφοράν, ἐξαιρουμένων μόνον 5-6 τῷ ἀριθμῷ, νοσταλγῶν τῶν φασιστικῶν καί πανσλαβιστικῶν ἰδεῶν. Ἀπεναντίας, οὗτοι ἀντεστάθησαν διά τοῦ τρόπου των καί ἐβοήθησαν εἰς τήν διάσωσιν κρυπτομένων ἐν Ἁγίῳ Ὄρει στρατιωτῶν ἀντιπάλων Δυνάμεων [= μαχητῶν τῆς ἐλευθερίας Ἑλλήνων τε καί Συμμάχων], φυγαδεύοντες τούτους διά λέμβων καί ὑποβρυχίων εἰς τά Μικρασιατικά παράλια καί τήν Μέσην Ἀνατολήν. Αὐτό εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νά ἐκτελεσθοῦν ὡρισμένοι Μοναχοί καί ἄλλοι νά μεταφερθοῦν καί φυλακισθοῦν εἰς τά στρατόπεδα συγκεντρώσεως τοῦ Νταχάου Γερμανίας, μεταξύ δέ αὐτῶν καί οἱ ἐκ Κιάτου Κορινθίας αὐτάδελφοι Νανοπουλαῖοι: Θεοφύλακτος Μοναχός καί Παντελεήμων Ἱερομόναχος, τυπογράφοι ὡς ἐλέχθη εἰς τό ἐν Καρυαῖς Ἁγιορειτικόν Τυπογραφεῖον, ἐγκαταβιώσαντες μετέπειτα εἰς τό καθ’ ἡμᾶς Ἱερόν Κελλίον τοῦ Ἁγίου Νικολάου.
Μετά τόν πόλεμον, συγκεκριμένως τήν 10/23 Ἰουνίου 1946, ὁ Πρωθυπουργός τῆς Νέας Ζηλανδίας καί ὁ Διοικητής τοῦ 2ου Νεοζηλανδικοῦ ἐκστρατευτικοῦ Σώματος ἐτίμησαν μέ παράσημα καί καλλιγραφικάς ἐπιστολάς τάς Ἁγιορειτικάς Ἱεράς Μονάς καί τήν Ἱεράν Κοινότητα, διά τήν προσφερθεῖσαν περίθαλψιν καί βοήθειαν πρός τούς Νεοζηλανδούς στρατιώτας. Ἠθέλησαν ἐπίσης νά προβοῦν καί εἰς σχετικάς ἀποζημιώσεις διά τά ὅσα προσέφερον αὗται, ἀλλ’ οἱ Ἁγιορεῖται ἠρνήθησαν, λέγοντες ὅτι τοῦτο τό ἔπραξαν ἐξ ἀνιδιοτελοῦς ἀδελφικῆς ἀγάπης καί πνευματικοῦ καθήκοντος.
Ὁ χαλκέντερος Καθηγούμενος τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Διονυσίου Ἀρχιμανδρίτης Γαβριήλ (†1983), εἰς ἕν βραβευθέν πόνημά του παρά τοῦ Ὑπουργείου Προεδρίας Κυβερνήσεως τό 1958, ἰδού πῶς περιγράφει τόν κοινόν Ἁγιορείτην ἐκείνης τῆς περιόδου εἰς τό πρόσωπον τοῦ 77ετοῦς τότε Γέροντος Νήφωνος Διονυσιάτου: «…Ἡ χαρά του ἦταν ἀπερίγραπτη, ὅταν μάθαινε καί ἄκουε τούς ἡρωϊσμούς καί τάς νίκας τοῦ Στρατοῦ μας εἰς τόν πόλεμον τῆς Ἀλβανίας. Μετά τήν κατάῤῥευσιν, ἐνόσῳ ἔβλεπε στρατιώτας μας στό Ὄρος καί εἶχε ἐλπίδα, ὅτι κἄτι θά μείνῃ ἐλεύθερο, κάπου θ’ ἀνοίξῃ νέο μέτωπο, παρηγορεῖτο καί ἔλεγε: “Ἔχει ὁ Θεός”. Ὅταν ὅμως ἔληξε καί ἡ μάχη τῆς Κρήτης καί σκλαβώθηκε ἡ Χώρα σέ Γερμανούς, Ἰταλούς καί Βουλγάρους, τότε πλέον ἔπαθε ψυχικήν ὀδύνην. Παρ’ ὅλας τάς παρηγορίας τῶν Πατέρων, παρ’ ὅλας τάς ἐλπίδας μας διά τό μέλλον δέν ἐπανεῦρε τό πρόσχαρόν του ὕφος ὁ θαυμάσιος Γέρων. Οὐδέποτε ἠθέλησε ν’ ἀντικρύσῃ Γερμανόν Στρατιώτην. Ἐκλείετο στό δωμάτιό του διά νά μήν τούς ἰδῇ. Καί ὅταν τοῦ εἶπαν, ὅτι ἐπρόκειτο νἄλθῃ καί Βουλγαρικός Στρατός εἰς τό Ἅγιον Ὄρος, “Πάρε με Θεέ μου, εἶπε, δέν θέλω νά ἰδῶ τέτοιο κατάντημα᾿᾿. Καί ὁ Θεός ἐλυπήθη τόν ἁγνόν Πατριώτην καί τόν ἐπῆρε μετά δύο μῆνες εἰς τάς αἰωνίους Μονάς του» (βλ. Γαβριήλ Διονυσιάτου Ἁγιορείτου, Ἀναμνήσεις καί Νοσταλγίαι, Θεσσαλονίκη 1958, σελ. 70-72 (κεφ. Τό Λάβαρο τοῦ 1941).
Ἀλλά καί μέ τήν ἀποχώρησιν τῶν Γερμανῶν ἀπό τόν Ἄθω τόν Μάϊον τοῦ 1944, ὅτε τό Ναζιστικόν Γερμανικόν βόρειον σέλας ἦλθεν εἰς τά συγκαλά του, ἀφοῦ ἔπαθε τῶν παθῶν του τόν τάραχον, ἐφάνη πρός στιγμήν ὅτι ἐκόπασε καί ὁ συντρίψας τόν στόλον τοῦ Πέρσου στρατηγοῦ Μαρδονίου παρά τόν Ἄθω βορέης -βορέας ἄνεμος τό 493 π.Χ. Ὅμως ἐπηκολούθησε κατά πόδας ὁ ἀδελφοκτόνος Ἐμφύλιος πόλεμος, ὅστις ἐδυσχέρανε περισσότερον τήν κατάστασιν. Ἡ παρουσία τοῦ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εἰς τόν Ἄθω ἐγένετο τήν 3 Μαρτίου 1944. Ἀκολούθως ἡ Περιφερειακή Ἐπιτροπή Χαλκιδικῆς ἐπεδίωξε τήν ἀνάμιξιν αὐτῆς εἰς τά ἐσωτερικά τῶν Ἱερῶν Μονῶν καί ἤρχισε προεργασίας διά τήν ἀναθεώρησιν τοῦ ὑφισταμένου Καταστατικοῦ Χάρτου τοῦ 1924, μέ σκοπόν τήν ἀνατροπήν τῆς ἱεραρχικῆς δομῆς τῆς συγκεντρωτικῆς διοικήσεως τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἥτις μέ τήν τροπήν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως μετά τό 1945 ἦτο ἑπόμενον νά μή ἐφαρμοσθῇ.
Ἐν κατακλεῖδι, ὁ Β΄Παγκόσμιος πόλεμος (1941-1945) καί ὁ μετ’ αὐτόν Ἐμφύλιος πόλεμος (1946 -1949) κατέλιπον τά ἴχνη των εἰς τόν Ἄθω, γεγονότα ἅτινα εἶχον ἀμέσους ἐπιπτώσεις εἰς τήν στελέχωσιν τῶν Ἀθωνικῶν Καθιδρυμάτων ὑπό εὐσεβῶν νέων μέ Μοναχικήν ἔφεσιν. Ἐκεῖνο ὅμως τό ὁποῖον ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν καί χρῄζει ὑποσημειώσεως ἐνταῦθα, εἶναι ὅτι αἱ κρίσιμοι περιστάσεις καί αἱ συγκυρίαι ἔχουν περιωρισμένην χρονικήν διάστασιν, ἐνῷ αἱ ἀρχαί καί ἐπιλογαί ἐνέχουν διαχρονικήν ἀξίαν καί ἰσχύν. Οὕτω, μετά τό 1941 ἐλειτούργησαν πάλιν αἱ αὐταί ἀρχαί, αἵτινες ὡδήγησαν τούς Ἁγιορείτας νά ἀντιμετωπίσουν, ὅπως καί καθ’ ὅλην τήν μακρόχρονον ἱστορίαν αὐτῶν, καί τάς προσφάτους κρίσεις. Συνέχισαν δέ καί θά συνεχίσουν ἐφεξῆς τοιουτοτρόπως, συμφώνως μέ τό σχέδιον τῆς Θείας Προνοίας, διά τήν ἐπανασύστασιν τοῦ Βυζαντίου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχουν τήν ἀπαρχήν. Διότι καθώς λέγεται: «ὅπως τό Βυζάντιον ἐδημιούργησε τό Ἅγιον Ὄρος, οὕτω καί τό Ἅγιον Ὄρος θά δημιουργήσῃ καί πάλιν τό Βυζάντιον»!
[Φεβρουάριος/Μάρτιος 2023]