Στὴν ἐποχή μας οἱ ἄνθρωποι δὲν ἀρέσκονται στὰ λίγα καὶ ἀναγκαῖα ὑλικὰ ἀγαθά. Ἐπιθυμοῦν τὰ πολλὰ καὶ διαφορετικά. Συνήθως γίνονται θύματα τῶν διαφημίσεων, οἱ ὁποῖες τοὺς παραπλανοῦν μὲ προκλητικοὺς λόγους καὶ μὲ εἰκόνες ποὺ εἶναι ἐκτὸς πραγματικότητας. Δυστυχῶς οἱ περισσότεροι σύρονται καὶ αἰχμαλωτίζονται. Χαίρονται ὅταν μπαίνουν στὸ σοῦπερ-μάρκετ, ἐντυπωσιάζονται καὶ γεμίζουν τὸ καλάθι τους μὲ προϊόντα ποὺ δὲν τοὺς εἶναι ἀναγκαῖα, τὰ ἐπιλέγουν ὅμως, γιατί προτιμοῦν τὴν ἀφθονία καὶ τὸν κορεσμό. Τὰ θέλουν ὅλα, θὰ λέγαμε. Καὶ ὅταν δὲν ἐπαρκοῦν τὰ χρήματά τους, ἐνοχλοῦνται, παραπονοῦνται καὶ διαμαρτύρονται, σὰν νὰ ἔχουν χάσει πολύτιμο θησαυρό! Ἡ ἐπιθυμία τους δὲν ἔχει ὅρια. Ἂν ἦταν δυνατὸν τὰ μετέτρεπαν τὸ σπίτι τους σ’ ἕνα μικρὸ σοῦπερ-μάρκετ! Καὶ ὅλα αὐτὰ συμβαίνουν, γιατί οἱ ἄνθρωποι εἶναι δοῦλοι τῆς ἀφθονίας καὶ τῶν ἀτέλειωτων βιοτικῶν μεριμνῶν. Δὲν σκέπτονται κάτι ἄλλο. Τοὺς εἶναι ἀδιανόητο νὰ ἐπιλέξουν τὴν ὀλιγάρκεια, θέλουν νὰ βυθίζονται στὴν ἀφθονία. Σκέπτονται καὶ ξανασκέφτονται τὰ πολλὰ ἀγαθά, τὰ περισσότερα ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι περιττά.
Ὅλα τὰ παραπάνω συμβαίνουν γιατί οἱ ἄνθρωποι ἐπιδιώκουν τὴν εὐτυχία, ἡ ὁποία γι’ αὐτοὺς εἶναι τὸ φαγοπότι, ὁ καλλωπισμὸς καὶ ὁ ἐντυπωσιασμός: Ἀγνοοῦν ὅτι ἡ εὐτυχία εἶναι πνευματικὴ κατάσταση, τὴν ὁποία δὲν ἐξασφαλίζουν τὰ πολλὰ ὑλικὰ ἀγαθά. Ἀντίθετα, προϋπόθεση εἶναι νὰ ἐλευθερωθοῦν ἀπ’ αὐτὰ καὶ νὰ ἐπιδοθοῦν στὸν πνευματικὸ ἀγώνα κατὰ τῶν παθῶν τους καὶ νὰ ἔχουν στόχο τὴν ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν. Νὰ γίνουν ὀλιγαρκεῖς, γιὰ νὰ ἔχουν ἐσωτερικὴ ἐλευθερία.
Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει τὴν ἀξία τῆς ὀλιγάρκειας: Ὅταν ἡ ψυχὴ ἀρκεῖται στὰ λίγα, τότε εἶναι πραγματικὰ ἐλεύθερη· ἐνῶ, ὅταν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ πολλά, εἶναι δούλη καὶ χειρότερη ἀπὸ δούλους».1 Καὶ συνεχίζει: «Μὲ ὅσο περισσότερα ἀγαθὰ περιβάλλεσαι, τόσο δουλικότερος γίνεσαι· γιατὶ ὅσο περισσότερες ἀνάγκες δημιουργεῖς, τόσο ἀποδυναμώνεις τὴν ἐλευθερία σου. Ἀπόλυτη ἐλευθερία ἔχει ἐκεῖνος, ποὺ δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τίποτε· ὁ ἑπόμενος βαθμὸς ἐλευθερίας εἶναι νὰ ἔχεις ἀνάγκη ἀπὸ ἐλάχιστα πράγματα· αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ἐλευθερία τὴν ἔχουν προπαντὸς οἱ ἄγγελοι, καθὼς καὶ ἐκεῖνοι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ τοὺς μιμοῦνται· τὸ νὰ τὸ κατορθώσει αὐτὸ κάποιος ποὺ φορεῖ θνητὸ σῶμα, καταλαβαίνεις πόσους μεγάλους ἐπαίνους ἀξίζει»2.
Ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἀναφέρει ὅτι ἡ κύρια ἔγνοια τοῦ ἀνθρώπου πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀπόκτηση καὶ ἡ διατήρηση τῆς εὐσέβειας, ποὺ εἶναι ὁ μεγάλος πλουτισμός, ἐνῶ γιὰ τὰ βιοτικὰ λέει ὅτι «ἔχοντες διατροφὰς καὶ σκεπάσματα»3 πρέπει νὰ ἀρκούμαστε σ’ αὐτά. Ἐπίσης στοὺς Ἑβραίους δίνει ἕνα σχετικὸ ἠθικὸ παράγγελμα: «Μὴ εἶστε φιλάργυροι· ἀρκεστεῖτε σὲ ὅσα ἔχετε»4.
Στὶς μέρες μας οἱ ἄνθρωποι ἔχουν φωτεινὸ ὑπόδειγμα ὀλιγάρκειας τοὺς σύγχρονους ἁγίους, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσαν τὰ πολλὰ ὑλικὰ ἀγαθὰ μεγάλο ἐμπόδιο στὴν πνευματική τους ζωή, γι’ αὐτὸ χρησιμοποιοῦσαν τὰ ἐντελῶς ἀναγκαῖα, χωρὶς ἀταιτήσεις. Ἀρνοῦνταν τὶς πολλὲς μέριμνες ὡς μάταιες καὶ ἀνωφελεῖς. Τὴν ἴδια στάση τηροῦσαν καὶ στὸν ἐξοπλισμὸ τῶν κελλιῶν τους. Δὲν ἤθελαν ἀνέσεις, δὲν εἶχαν χρήματα καὶ εἶχαν ἐπιφυλάξεις γιὰ τὰ σύγχρονα μέσα ἐπικοινωνίας καὶ τὴν τεχνολογία. Ἀνησυχοῦσαν γιὰ κάθε περιττὸ πρᾶγμα. Δὲν ἀνανέωναν τὰ παλιὰ καὶ ἔμεναν ἀδιάφοροι ἀπὸ κάθε ἐκσυγχρονισμό. Ἀπέφευγαν καθετὶ ποὺ θὰ τοὺς προκαλοῦσε περισπασμό, γιατί ἤθελαν ὁ νοῦς τους νὰ εἶναι συγκεντρωμένος στὴν προσευχή, ἀλλὰ καὶ στὴν ἀγάπη πρὸς τοὺς πάσχοντες ἀδελφούς. Ὅταν ἐπικοινωνοῦσαν μὲ ἄνθρωπους ποὺ δὲν γνώριζαν πολλὰ γιὰ τὴν Ἐκκλησία ἤ εἶχαν ἐσφαλμένες ἀπόψεις γιὰ τὸν Χριστό, προσπαθοῦσαν μὲ τὶς θεόσοφες καὶ βιωματικές τους διδαχὲς νὰ τοὺς βοηθήσουν, γιὰ νὰ ἀκολουθήσουν τὸ δρόμο τῆς σωτηρίας.
Πρεσ. Διονύσιος Τάτσης
Σημειώσεις:
1. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 556. 2. Ὅπ. παρ., σελ. 553-536. 3. Α΄ Τιμ. στ΄ 8. 4. Ἑβρ. ιγ΄ 5.