Γράφει ὁ κ. Δημήτριος Λογοθέτης, Θεολόγος
Στὴν Κρήτη, ὡς γνωστόν, ἐπικρατεῖ μία ἰδιάζουσα ἐκκλησιαστικὴ κατάσταση καὶ ὄχι μόνο. Μέσα στὴν Ἑλλαδικὴ ἐπικράτεια πολλὲς φορὲς τὸ μεγαλύτερο νησὶ τοῦ Αἰγαίου μοιάζει νὰ ζῇ ἀνεξάρτητα καὶ αὐτόνομα ἀπὸ τὴν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα. Μὲ τὴν δικὴ της Σύνοδο ἀποφασίζει γιὰ τὰ ἐκκλησιαστικὰ θέματα τῆς ἐπικρατείας της, μὲ μόνη παρεμβολὴ αὐτὴν τοῦ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ὅπου αὐτὸς κρίνει ὅτι εἶναι ἀπαραίτητο. Πρὶν λίγες ἑβδομάδες, ὅμως, ἡ παρέμβαση τοῦ Πρωθυπουργοῦ γιὰ τὴν ἐκλογὴ ἑνὸς συγκεκριμένου προσώπου σὲ μητροπολιτικὴ θέσι θορύβησε τὸ ἐκκλησιαστικὸ πλήρωμα καὶ ἔφερε στὴν ἐπιφάνεια καταστάσεις μὴ συμβαδίζουσες μὲ τὸ ἐκκλησιαστικὸ φρόνημα καὶ τὶς ἐκκλησιαστικὲς ἀρχές. Αὐτὴ ἡ παρέμβαση δὲν ἦταν ἁπλῶς πολιτικὴ πίεση, ἀλλὰ φαίνεται νὰ συνδέεται μὲ βαθύτερα δίκτυα ἐπιρροῆς, συμπεριλαμβανομένων ὑποκλοπῶν καὶ ἐμπλοκῶν σὲ ὑποθέσεις ὀργανωμένου ἐγκλήματος στὴν Κρήτη, ὅπως ἀποκαλύφθηκε ἀπὸ δημοσιογραφικὲς ἔρευνες καὶ ἐπίσημα ἔγγραφα.
Συγκεκριμένα, ἡ ἀρχικὴ ἀντίσταση τῶν Μητροπολιτῶν τῆς Κρήτης νὰ ἀρνηθοῦν νὰ ἐκλέξουν τὸν ἀρχιμανδρίτη Μελχισεδέκ, ἀποτέλεσε εἰκόνα ἀντιστάσεως καὶ ἐπανακαθορισμοῦ τῶν ὁρίων μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Κράτους. Σὲ αὐτὴν τὴν πρώτη φάση φάνηκε νὰ ἐκτίθεται ὁ κ. Μητσοτάκης καὶ ἡ Ἐκκλησία νὰ βγαίνη νικήτρια ἀπὸ τὶς πολιτικὲς πιέσεις. Δυστυχῶς, ὅμως, ὅπως φαίνεται δὲν σταμάτησε ἐδῶ ἡ ὅλη ὑπόθεση. Στὶς 31/10, ὅταν ξεκίνησαν οἱ ἐργασίες τῆς Συνόδου, ἔφτασε ἐξώδικο ἀπὸ τὸν προαναφερθέντα ἀρχιμανδρίτη, διότι δὲν τὸν εἶχαν συμπεριλάβει στὰ πρόσωπα τῶν ὑποψηφίων γιὰ ἐκλογή. Καὶ ἀναρωτιέται εὔλογα ἐδῶ κανείς, μὲ πιὸ περισσὸ θάρρος καὶ θράσος, μετὰ ἀπὸ τὴν προαναφερθεῖσα εἰσβολὴ γιὰ χάρη τοῦ προσώπου του τοῦ ἰδίου τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀπαιτεῖ νὰ ὑπολογίζεται στοὺς πρὸς ἐκλογὴ ἀρχιμανδρίτες, ὅταν οἱ ἐνεργοὶ ἐπίσκοποι ἔχουν ἀποφασίσει γιὰ τὸ ἀντίθετο; Ποῖος ὁ λόγος νὰ μὴ περιμένῃ ἡ ὅλη ὑπόθεσις νὰ ἠρεμήσῃ καὶ μετὰ μὲ καθαρὸ μυαλό, καὶ ἀφοῦ τὰ πράγματα ἔχουν ξεδιαλύνει καὶ ἔχει ὁ ἴδιος καθαρίσει τὸ ὄνομά του, νὰ βάλῃ ξανὰ ὑποψηφιότητα; Δὲν τὸν ἔχουν πάρει δὰ καὶ τὰ χρόνια, ἀκόμα νέος εἶναι, μόλις 45 ἐτῶν. Ἡ πράξη του αὐτή, ὅμως, μὲ τὴν ἀποστολὴ τοῦ ἐξωδίκου, ταιριάζει σὲ ποιμένα τῆς Ἐκκλησίας ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ καταλάβῃ ἐπισκοπικὸ θρόνο; Πῶς θὰ συνεργασθῆ μετὰ μὲ τοὺς ἄλλους ποιμένες καὶ πῶς τὸ ποίμνιο θὰ τὸν ἀποδεχθῆ ὡς ἐκλογὴ τοῦ Θεοῦ καὶ ὄχι τοῦ ὁποιουδήποτε πολιτικοῦ προσώπου; Δὲν μπορεῖ νὰ καταλάβῃ ὅτι αὐτή του ἡ κίνηση δημιουργεῖ κακὸ προηγούμενο; Ἐδῶ, μάλιστα, πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ ὄνομα τοῦ ἀρχιμανδρίτου Μελχισεδέκ ἔχει ἐμπλακῆ σὲ σοβαρὲς ὑποθέσεις, μὲ τὴν κρητικὴ μαφία καὶ ὑποκλοπὲς ἀπὸ τὴν ΕΥΠ, μὲ μαρτυρίες γιὰ παρεμβάσεις ἀπὸ πολιτικούς, ὅπως ὁ Πάνος Καμμένος καὶ ἡ Ντόρα Μπακογιάννη, δημιουργῶντας μιὰ ἄσχημη εἰκόνα πρὸς τὸ ράσο καὶ τὸ ἱερατικὸ ἀξίωμα. Αὐτὲς οἱ ἐμπλοκές, ποὺ φέρνουν στὸ φῶς δημοσιεύματα καὶ μαρτυρίες, ὑπονομεύουν τὴν πνευματικὴ καθαρότητα ποὺ ἀπαιτεῖται γιὰ ἕνα ἐπίσκοπο.
Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος μόλις τὸν κατηγόρησαν γιὰ ἄθεσμη κατοχὴ τῆς ἐπισκοπικῆς θέσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, μετὰ τὴν Δευτέρα Οἰκουμενικὴ Σύνοδο, ἀμέσως παραιτήθηκε, γιὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ σκάνδαλο στὴν Ἐκκλησία, ἀκόμα καὶ ἂν ἡ κατηγορία δὲν εὐσταθοῦσε. Ἀποτελεῖ, λοιπόν, ταιριαστὴ συμπεριφορὰ αὐτὴ ἀπὸ τὸ πρόσωπο τοῦ ἀρχιμανδρίτου καὶ ἂν ὄχι, ποῖος τὸν προστατεύει; Τί ἔχει νὰ πῆ γιὰ αὐτὸ ὁ Πατριάρχης, γιὰ αὐτὴν τὴν εἰσβολὴ στὰ δικά του χωράφια; Καὶ τὸ χειρότερο ἀπὸ ὅλα εἶναι ὅτι ἡ Σύνοδος τῆς Κρήτης ὑποχώρησε ὑπὸ τὸν φόβο αὐτοῦ τοῦ ἐξωδίκου καὶ ἀκόμα δὲν ἔχει ἐκλέξει ἐπίσκοπο γιὰ τὴν χειρεύουσα θέση τῆς Μητροπόλεως Κυδωνίας. Κανεὶς ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Συνόδου δὲν παρέλαβε τὸ ἐξώδικο αὐτὸ καὶ διέλυσαν τὴν Σύνοδο χωρὶς κάποιο ἀποτέλεσμα. Ὁλόκληρη Σύνοδος ἐπιτρέπεται νὰ χορεύῃ στοὺς ῥυθμοὺς ἑνὸς ἀνθρώπου; Ἡ ἀναβολὴ αὐτή, ποὺ αἰτιολογήθηκε ὡς “γιὰ πνευματικοὺς λόγους καὶ γιὰ τὸ καλὸ τῆς Ἐκκλησίας”, ἀποκαλύπτει μιὰ βαθιὰ ἀδυναμία τῆς Συνόδου νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν αὐτονομία της, ἀφήνοντας ἀνοικτὸ τὸ ἐνδεχόμενο περαιτέρω πολιτικῶν χειραγωγήσεων καὶ πιέσεων.
Ἡ Ἐκκλησία τῆς Κρήτης, ὅμως, ἔχει προηγούμενο ἱστορικὸ στὸ νὰ ἐκθέτῃ ἀπὸ μόνη της τοὺς ἀνθρώπους της. Τὸ 2022, στὸ μνημόσυνο ποὺ τελέστηκε γιὰ τὰ 65 χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμηση τοῦ Καζαντζάκη, εἴδαμε εἰκόνες ποὺ παραξένευσαν τὸ πλήρωμα. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κρήτης, Εὐγένιος Β’, γονάτισε μπροστὰ στὸν τάφο τοῦ ποιητοῦ, γιὰ νὰ ἀποδώσῃ φόρο τιμῆς στὸ πρόσωπό του. Μάρτυρας εἶναι, Ἅγιος ἢ κάτι ἄλλο, γιατὶ ἀκόμα δὲν ἔχει βγῇ κάποια ἀνακοίνωση. Μήπως ἀγωνιστὴς τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ ἤθους καὶ τῶν πιστεύω της, ποὺ τόσο ἀδικήθηκε στὴν ζωή του, γιὰ νὰ ἔρχεται τώρα ὁ ἴδιος ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καὶ νὰ γονατίζῃ μπροστὰ στὸν τάφο του, σὰν νὰ τοῦ ζητάῃ συγγνώμη καὶ ταυτόχρονα τὴν εὐλογία του; Καὶ μέσα σὲ ὅλα αὐτά, κάτι καλάθια μὲ φροῦτα, ὄχι κόλυβα, εἶναι τοποθετημένα πάνω στὸν τάφο του. Ποῦ τὸ ἐκκλησιαστικὸ φρόνημα καὶ ἡ ἐκκλησιαστικὴ παράδοση; Αὐτὴ ἡ κίνηση, ποὺ τελέστηκε στὸ Μαρτινέγκο τοῦ Ἡρακλείου καὶ ἀπαθανατίστηκε σὲ φωτογραφίες, ἑρμηνεύτηκε ἀπὸ πολλοὺς ὡς συμβολικὴ ἀποκατάσταση τοῦ προσώπου τοῦ Νίκου Καζαντζάκη, ὁ ὁποῖος εἶχε ἐπικριθῆ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία λόγῳ τῶν ἀμφιλεγομένων ἔργων του, ὅπως “Ὁ Τελευταῖος Πειρασμός”. Ὡστόσο, τέτοιες ἐνέργειες, χωρὶς σαφῆ θεολογικὴ βάση, κινδυνεύουν νὰ θολώσουν τὰ ὅρια μεταξὺ ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως καὶ πολιτιστικῆς τιμῆς, δημιουργῶντας σύγχυση στὸ ποίμνιο, ἀλλὰ ταυτόχρονα εἶναι δυνατὸν κάτι τέτοιο νὰ μὴ μοιάζῃ μὲ ἐκπεσμό; Μπροστὰ στὴν ἐπιγραφὴ «Δὲν ἐλπίζω τίποτα, Δὲν πιστεύω τίποτα, Εἶμαι ἐλεύθερος», ὁ Ἀρχιποιμένας τῆς Κρήτης γονατίζει; Μπορεῖ αὐτὴ νὰ ἀποτελῇ εἰκόνα ἐκκλησιαστικοῦ ἐκπροσώπου;
Φανερώνεται, καὶ μὲ τὰ σημερινὰ γεγονότα, πῶς ἡ Ἐκκλησία τῆς Κρήτης βρίσκεται σὲ ἕνα ἐκπεσμὸ καὶ μία τάση κατευθύνσεως πρὸς τὴν ἐκκοσμίκευση. Προσπάθεια τῶν μελῶν της μοιάζει νὰ εἶναι ἡ κατάκτηση θέσεων καὶ ἡ προβολὴ στὶς ἱστοσελίδες γιὰ διαφήμιση καὶ προσωπικὴ προβολὴ ἢ ἐντυπωσιασμό. Ἡ Ἐκκλησία, ὅπου ἐμφανίστηκε, μεταμόρφωσε τὴν παράδοση, δὲν τὴν λάτρεψε ποτέ. Καὶ αὐτὸ γιατὶ εἶναι πάνω ἀπὸ ὁποιαδήποτε πολιτισμικὴ καὶ πολιτιστικὴ ταυτότητα. Αὐτὴ ἡ τάση δὲν περιορίζεται μόνο στὰ προαναφερθέντα περιστατικά. Στὰ τελευταῖα χρόνια, ἔχουμε δεῖ παρόμοια φαινόμενα σὲ ἄλλες μητροπόλεις τῆς Κρήτης, ὅπως ἡ υἱοθέτηση σύγχρονων πρακτικῶν σὲ λειτουργίες καὶ μυστήρια ποὺ ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὴν πατερικὴ παράδοση, π.χ. ἡ εἰσαγωγὴ στοιχείων ἀπὸ δυτικὲς ἐκκλησίες σὲ γάμους ἢ βαπτίσεις. Ἐπιπλέον, ἡ ἐμπλοκὴ κληρικῶν σὲ οἰκονομικὰ σκάνδαλα ἢ πολιτικὲς διαμάχες, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὶς πρόσφατες ἀποκαλύψεις γιὰ δίκτυα ἐπιρροῆς στὴν Κρήτη, ἐνισχύει τὴν εἰκόνα μιᾶς Ἐκκλησίας ποὺ χάνει τὴν προφητικὴ της φωνή. Σὲ μιὰ ἐποχὴ ὅπου ἡ κοινωνία ἀντιμετωπίζει κρίσεις ἠθικὲς καὶ πνευματικὲς – ἀπὸ τὴν ἀποξένωση τῶν νέων μέχρι τὴν πολιτικὴ διαφθορά – ἡ Ἐκκλησία ὀφείλει νὰ εἶναι φάρος, ὄχι μέρος τοῦ προβλήματος. Ποῦ θὰ ἀνατρέξῃ ὁ κόσμος νὰ βρῇ παρηγοριὰ στοὺς ταραγμένους καιροὺς ποὺ ζοῦμε, ἂν ὄχι στὴν Ἐκκλησία; Ἂν ἡ Ἐκκλησία ταυτίζεται μὲ τὴν πολιτεία, τίποτα δὲν πετύχαμε.
Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως θὰ ἦταν φρόνιμο νὰ ἀναλάβῃ ἄμεσα δράση καὶ νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἐκκλησία τῆς Κρήτης νὰ ξαναβρῇ τὸν δρόμο της, μακρυὰ ἀπὸ πολιτικὲς ἐπιρροὲς καὶ παρεμβάσεις. Εἴτε ἀθόρυβα εἴτε μὲ θόρυβο, ὑπάρχει ἄμεση ἀνάγκη γιὰ ἀποκατάσταση τοῦ ἤθους στὸ νησί. Ἐκτὸς ἂν καὶ ὁ ἴδιος, γνώστης ὢν τῆς καταστάσεως, ἐπιθυμῆ νὰ μείνουν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν, διότι κάτι καὶ αὐτὸς δυστυχῶς κερδίζει ἀπὸ τὴν συγκεκριμένη κατάντια.