2ον.-Τελευταῖον
Ἐκεῖνος ποὺ τηρεῖ τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ ἔχει ἕνα φῶς μπροστά του, ποὺ τὸν διευκολύνει νὰ διαπιστώσει τὶς ἀδυναμίες του καὶ τὶς πτώσεις του καὶ νὰ συναισθανθεῖ ὅτι εἶναι μηδαμινός. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἀποβάλλει τὴν ἐντύπωση ὅτι εἶναι σπουδαῖος καὶ ἀξιομίμητος.
Ἡ ἔλλειψη αὐτογνωσίας δημιουργεῖ πεπλανημένες ἐντυπώσεις. Ὁ ἄνθρωπος σχηματίζει στὸ νοῦ του τὴν ἰδέα ὅτι εἶναι σοφός, τὰ γνωρίζει ὅλα, μιλάει στοὺς ἄλλους ὡς παντογνώστης καὶ ἀποδεικνύεται μωρὸς καὶ ἀνόητος. Ἐμπιστεύεται τὴν κρίση του, δὲν ἀνησυχεῖ γιὰ ἐνδεχόμενη πλάνη του. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι ἡ ἔλλειψη αὐτογνωσίας εἶναι παραλογισμός: “Τὸ νὰ ἀγνοοῦμε τοὺς ἑαυτοὺς μας εἶναι φοβερότερο ἀπὸ τὴ χειρότερη μορφὴ μανίας καὶ παραλογισμοῦ, γιατί ἡ μανία εἶναι φυσικὸ νόσημα, ἐνῶ ἡ ἄγνοια τοῦ ἑαυτοῦ μας εἶναι ἀποτέλεσμα διεφθαρμένης προαίρεσης”5.
Ἡ αὐτογνωσία διευκολύνει νὰ γνωρίσουμε τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς μας, ποὺ δημιούργησαν οἱ ἁμαρτίες μας καὶ νὰ μπορέσουμε νὰ τὰ θεραπεύσουμε μὲ τὴ μετάνοια ποὺ εἶναι ἡ ὁδὸς τῆς σωτηρίας.
Γιὰ τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τῆς αὐτογνωσίας ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀναφέρει ἐπιγραμματικὰ τὰ ἑξῆς:
«Τίποτε δὲν μπορεῖ νὰ κάνει τὴν ψυχὴ τόσο εὐλαβῆ καὶ ἐπιεικῆ καὶ ἤπια, ὅσο ἡ διαρκὴς ἀνάμνηση τῶν ἁμαρτημάτων μας».
«Ἂν πρέπει νὰ ἐνθυμούμαστε ἁμαρτήματα, πρέπει νὰ ἐνθυμούμαστε μόνον τὰ δικά μας. Ἂν λοιπὸν φέρνουμε στὴ μνήμη μας τὰ δικά μας, ποτὲ δὲν θὰ σκεφτοῦμε τὰ ξένα».
«Εἶναι λοιπὸν συντελεστικὸς τρόπος, γιὰ νὰ ἐπανέλθουμε στὴν ἀρετή, τὸ νὰ ἀναγνωρίζουμε τὸ μέγεθος τῶν ἁμαρτημάτων μας».
«Ἐκεῖνος ποὺ ἔχει ἐπίγνωση τῶν δικῶν του ἁμαρτιῶν, εὐκολότερα συγχωρεῖ τὸν σύνδουλό του».
«Ἄν προσπαθοῦμε νὰ προσέχουμε τὸν ἑαυτό μας δὲν θὰ ζημιωνόμαστε σὲ τίποτε».6
Ὁ Μέγας Βασίλειος ἐπίσης τονίζει ὅτι ἡ αὐτογνωσία ὁδηγεῖ στὴ θεογνωσία: «Ἡ ἀκριβὴς γνώση τοῦ ἑαυτοῦ σου θὰ σὲ βοηθήσει ἀρκετὰ νὰ συλλάβεις τὴν ἔννοια τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δηλαδὴ προσέχεις τὸν ἑαυτό σου, δὲν ἔχεις ἀνάγκη νὰ γνωρίσεις τὸν Θεὸ διὰ μέσου τῶν δημιουργημάτων Του, ἀλλὰ στὸν ἑαυτό σου, σὰν σὲ μικρὸ διάκοσμο, θὰ ἀντιληφθεῖς τὴ μεγάλη σοφία τοῦ Δημιουργοῦ ποὺ σὲ ἔπλασε».7
Μακάριοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι ποὺ στρέφονται στὸν ἑαυτό τους καὶ ἀποκτοῦν τὴ σωτήρια αὐτογνωσία.
Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης
Σημειώσεις:
5. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 1993, σελ. 745. 6. Ὅπ. παρ., σελ. 746. 7. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Μεγάλου Βασιλείου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 2002, σελ. 441.