Γράφει ὁ κ. Γεώργιος Ἀλ. Κακαδιάρης Περιβαλλοντολόγος, Γεωπολιτικὸς Ἀναλυτής
Ἡ κρίση στὴν Οὐκρανία εἶναι θέμα πρωτίστως γεωγραφίας καὶ κατ’ ἐπέκταση ἱστορίας.
Μετὰ τὴν Οὐκρανία ἀνατολικὰ ξεκινᾶ ἡ πεδιάδα τοῦ Ροστόφ, ἀπ’ ὅπου στὸν Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (Ἐπιχείρηση Barbarossa) ξεχύθηκαν οἱ γερμανικὲς στρατιὲς καὶ ὁ κεραυνοβόλος πόλεμος (blietzkrieg) τοῦ Στρατάρχη Von Manstein καὶ τὰ πάντσερ τοῦ Guderian ἔφθασαν στὶς παρυφὲς τῆς Μόσχας μὲ γνωστὴ τὴν κατάληξη, περίπου μὲ τὸν ἴδιο τρόπο ποὺ ὁ Ναπολέοντας τὸ 1812 εἰσέβαλε στὴ Ρωσία, ὅπου τελικὰ νικήθηκε ἀπὸ τὸν Ρωσικὸ χειμῶνα καὶ ἀναγκάστηκε νὰ ὀπισθοχωρήσει χάνοντας περίπου 380.000 στρατιῶτες.
Στὴν περίπτωση τοῦ Ναπολέοντα τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἡ διάλυση τῆς στρατιᾶς του, ἡ ὁποία συνέβαλε στὴν ἀποδυνάμωση τῆς Γαλλίας καὶ ὁδήγησε στὸ Waterloo (1815), ἐνῷ στὴν περίπτωση τοῦ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἡ ἀντίστροφη προέλαση τῶν Ρώσων στὸ Βερολῖνο (1945) ὑπὸ τὸν Στρατάρχη Georgy Konstantinovich Zhukov.
Ποτὲ δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε καὶ πάντα πρέπει νὰ ἑρμηνεύουμε σωστὰ τὴν ἱστορία. Σήμερα ἡ συνεχὴς ἐπέκταση τοῦ ΝΑΤΟ στὴν Ἀνατολὴ καὶ εἰδικότερα σὲ χῶρες τῆς πρώην ΕΣΣΔ ἀποτελεῖ οὐσιαστικὴ ἀπειλὴ γιὰ τὴν ἐπιβίωση τῆς Ρωσίας. Σὲ πιθανὴ ἔνταξη τῆς Οὐκρανίας στὸ ΝΑΤΟ, ἡ ἐγκατάσταση Νατοϊκῶν στρατευμάτων καὶ πυραύλων μεσαίου καὶ μεγάλου βεληνεκοῦς στὸ ἔδαφός της –μὲ στοχοποίηση ἀκόμη καὶ τῆς Μόσχας- ἀποτελεῖ εὐθεῖα ἀπειλὴ γιὰ τὴν ἀσφάλεια τῆς Ρωσικῆς Ὁμοσπονδίας.
Σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν προβολὴ ἰσχύος τῆς Ρωσίας ἔναντι τοῦ ΝΑΤΟ, ἡ προστασία τῶν Ρωσόφωνων πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Οὐκρανίας, οἱ ὁποῖοι βρίσκονται ὑπὸ συνεχῆ τρομοκρατία καὶ καταπίεση ἀπὸ τὸ 2014, κυρίως ἀπὸ Οὐκρανικὲς παραστρατιωτικὲς ὁμάδες καὶ ναζιστικὰ τάγματα (Τάγμα τοῦ Ἀζόφ, Δεξιὸς Τομέας ἐνδεικτικὰ ἡ Σφαγὴ τῆς Ὀδησσοῦ 02/05/2014 κ.ο.κ.) εἶναι ἐπιπλέον ἕνας σοβαρὸς λόγος γιὰ τὴν ἀντίδραση τῆς Ρωσίας.
Ἐδῶ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ μᾶς πιάνει θλίψη γιὰ τὸ πῶς διαχρονικὰ ἡ Ἑλλάδα ἐγκαταλείπει στὴν μοῖρα τους τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, μὲ παραδείγματα στὴν Μικρὰ Ἀσία, στὴν Καππαδοκία, στὴν Κωνσταντινούπολη, στὸν Πόντο ἀλλὰ προσφάτως καὶ στὴν Κύπρο.
Ἡ Οὐκρανία ἀπὸ τὴν ἄλλη, μετὰ τὴν «Πορτοκαλὶ Ἐπανάσταση» τοῦ 2014, στράφηκε πρὸς τὴν Δύση, ὄχι μὲ ὀρθολογικὸ τρόπο ὅμως καὶ πίστεψε στὶς ὑποσχέσεις τῶν Δυτικῶν κυβερνήσεων καὶ τοῦ ΝΑΤΟ ὅτι θὰ εἶχε τὴν ἀπαραίτητη (ἀκόμη καὶ στρατιωτικὴ) ὑποστήριξη σὲ περίπτωση ἀντιπαράθεσης μὲ τὴν Ρωσία.
Ἀλλὰ, ὅπως ἔδειξε ἐπίσης καὶ τὸ παράδειγμα τῆς Γεωργίας – Ἀμπχαζίας – Νότιας Ὀσετίας (2008), οἱ χῶρες τῆς Ε.Ε. καὶ τὸ ΝΑΤΟ δὲν πρόκειται νὰ διακινδυνέψουν (στὴν παροῦσα φάση) στρατιωτικὴ ἀντιπαράθεση μὲ τὴν Ρωσία.
Κατ’ ἀντιπαραβολὴ ὅμως μὲ τὴν Οὐκρανία, ἀναδεικνύεται ἐπιπλέον καὶ ἡ ἐπιλεκτικὴ μνήμη – ὑποκρισία τῆς Διεθνοῦς Κοινότητας στὸ Κυπριακό, μὲ τὴν παράνομη κατοχὴ καὶ ἐποικισμὸ περίπου τοῦ 38% τοῦ ἐδάφους Εὐρωπαϊκῆς χώρας καὶ χωρὶς καμία οὐσιαστικὴ ἐπίπτωση γιὰ τὸν κατακτητὴ, ἀλλὰ καὶ μὲ τοὺς βομβαρδισμοὺς τοῦ ΝΑΤΟ στὴν Σερβία (1999) ἐπίσης ἐναντίον μίας ἐλεύθερης εὐρωπαϊκῆς χώρας.
Στὰ πλαίσια τοῦ ἀνοιχτοῦ οἰκονομικοῦ πολέμου ἐδῶ καὶ πολλὰ χρόνια μεταξὺ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, τὸ διακύβευμα ἐπιπλέον εἶναι καὶ ἐνεργειακὸ :
Οἱ ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τὴν Οὐκρανία ἔναντι τῆς Ρωσίας, γιὰ νὰ χτυπήσουν τὶς ἐξαγωγὲς τῆς Ρωσίας σὲ φυσικὸ ἀέριο στὴν Εὐρώπη, ὥστε οἱ χῶρες τῆς Ε.Ε. –κυρίως λόγῳ κυρώσεων- νὰ ἀντικαταστήσουν τὸ Ρωσικὸ Φ.Α. μεταξὺ ἄλλων καὶ μὲ τὸ μεταφερόμενο ὑγροποιημένο φυσικὸ ἀέριο (LNG) καὶ εἰδικότερα μὲ τὸ περιβόητο σχιστολιθικὸ Φ.Α. (shale gas) ἀπὸ τὶς ΗΠΑ, φυσικὰ σὲ ὑψηλότερες τιμές.
Γιὰ τὸ λόγο αὐτὸ ἤδη σὲ βασικὲς εὐρωπαϊκὲς χῶρες ποὺ διαθέτουν ἀκτογραμμὴ (Γαλλία, Ἀγγλία, Ἰρλανδία, Πορτογαλία Ἱσπανία, Ἰταλία, Κύπρος, Κροατία κ.ἄ.) ἔχουν κατασκευαστεῖ ἢ βρίσκονται ὑπὸ κατασκευὴ τερματικοὶ σταθμοὶ ὑγροποιημένου Φ.Α. (Πηγή: ΕΚΠΑ – Οἰκονομικὴ καὶ Γεωπολιτική).
Ἕνας ἀκόμη πιθανὸς λόγος –δευτερεύων ἴσως- ἀλλὰ ἂς τεθεῖ καὶ αὐτὸς στὴν ἐξίσωση, ἐνδεχομένως νὰ εἶναι καὶ ἡ μελλοντικὴ στόχευση ἀξιοποίησης τῶν πεδιάδων – σιτοβολώνων στὸ δυτικὸ τμῆμα τῆς Οὐκρανίας, κυρίως ἀπὸ Ἀμερικάνικες ἑταιρεῖες φυτοφαρμάκων, οἱ ὁποῖες προωθοῦν γενετικὰ τροποποιημένες καλλιέργειες.
Ἐκτιμώμεναι Ἐπιπτώσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν Οὐκρανικὴν Κρίσιν Ι. Ἐπιπτώσεις εἰς τὴν οἰκονομίαν
Ἡ ἐκτίμηση στὴν παροῦσα φάση δὲν μπορεῖ νὰ θεωρεῖται ἀσφαλὴς καὶ ὁλοκληρωμένη καθὼς ἀναμένονται τὰ ἰσοδύναμα ἀντίμετρα ἀπὸ τὴ Ρωσία στὶς κυρώσεις τῆς Δύσης.
Μποροῦμε μόνο νὰ φανταστοῦμε ἐνδεχομένως τί θὰ γίνει, ἐὰν ὑλοποιηθεῖ ἡ ὑπὸ συζήτηση κύρωση ἐξαίρεσης τῆς Ρωσίας ἀπὸ τὸ σύστημα διατραπεζικῶν συναλλαγῶν (Swift). Τί θὰ γίνει ἆραγε, ἐὰν ἡ Ρωσία –ἐφόσον δὲν θὰ μπορεῖ νὰ πληρώνεται γιὰ τὴν ἐκτέλεση συμβολαίων προμήθειας φυσικοῦ ἀερίου- διακόψει τὴν τροφοδοσία;
Ἢ ἀκόμη καὶ ἐὰν ἐξαιρεθοῦν οἱ ρωσικὲς τράπεζες σχετιζόμενες μέ τὶς συγκεκριμένες συναλλαγές, λόγῳ τῶν ζημιῶν ποὺ θὰ ἔχουν ὑποστεῖ, εἶναι εὔλογο ὅτι θὰ μεταφέρουν στὰ ἀποθεματικά τους ἔσοδα ἀπὸ τὶς ἐνεργειακὲς συναλλαγὲς πρὸς ἀντιστάθμιση τῶν ζημιῶν.
Σχετικὰ μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀναμένεται ἔνταση τῆς ὑφιστάμενης ἐνεργειακῆς κρίσης, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ἐγκληματικὴ ἀπόφαση γιὰ τὸ κλείσιμο τῶν λιγνιτικῶν μονάδων μέχρι τὸ 2023.
Ἡ Ἑλλάδα θὰ μποροῦσε νὰ ἦταν ἐνεργειακὰ αὐτάρκης σὲ μεγάλο βαθμὸ, καθὼς θὰ μποροῦσε νὰ συνδυάσει τὴν παραγωγὴ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ἀπὸ λιγνίτη μὲ τὴν ἐφαρμογὴ ΑΠΕ (καὶ ὄχι βέβαια πρωτίστως τῶν πολυδιαφημισμένων ἀνεμογεννητριῶν καὶ φωτοβολταϊκῶν) ἀλλά, ἀκολουθώντας τὸ παράδειγμα τῆς Νορβηγίας, μὲ τὴν ἀξιοποίηση τοῦ πλούσιου ὑδάτινου δυναμικοῦ μας καὶ τὴν παραγωγὴ ὑδροηλεκτρικῆς ἐνέργειας σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν συνέχιση τοῦ προγράμματος ἔρευνας καὶ ἀνάπτυξης ὑδρογονανθράκων.
Κατ’ αὐτὸ τὸν τρόπο θὰ ἦταν λιγότερο ἐξαρτημένη καὶ εὐάλωτη ἀπὸ τὰ σκαμπανεβάσματα στὶς τιμὲς τῶν βασικῶν εἰσαγόμενων καυσίμων –πετρελαίου καὶ φυσικοῦ ἀερίου- ἀλλὰ καὶ ἐνεργειακὰ σὲ μεγάλο βαθμὸ αὐτάρκης, καθὼς δὲν θὰ ἀπαιτοῦταν νὰ εἰσάγει ἠλεκτρικὸ ρεῦμα γιὰ τὴν ἐπάρκεια τοῦ δικτύου (ἐξαρτώμενη ἀπὸ Σκόπια, Τουρκία, Βουλγαρία κ.ο.κ.!!!)
Λαμβάνοντας ὑπόψη ὅτι σήμερα οἱ εἰσαγωγὲς φυσικοῦ ἀερίου ἀπὸ τὴν Ρωσία κυμαίνονται περίπου στὸ 45%, ἐνῷ τὸ ὑπόλοιπο εἶναι ἐπίσης εἰσαγόμενο ὑγροποιημένο Φ.Α., ἤδη οἱ ἐπιπτώσεις τῆς κρίσης στὴν τιμὴ τοῦ φυσικοῦ ἀερίου εἶναι δραματικές.
Ἐπιπλέον καὶ στὸν δευτερογενῆ τομέα παραγωγῆς, οἱ συνεχιζόμενες καὶ ἐντεινόμενες κυρώσεις μὲ τὴν ἀπαγόρευση τῶν ἐξαγωγῶν γεωργικῶν προϊόντων πρὸς τὴ Ρωσία ἤδη ἔχουν ἐπιφέρει σημαντικὰ πλήγματα σὲ συγκεκριμένες κατηγορίες παραγωγῶν γεωργικῶν προϊόντων στὴ χώρα μας σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐνίσχυση τῶν ἀντίστοιχων παραγωγῶν τῆς γειτονικῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία ἔσπευσε νὰ καλύψει τὸ κενό.
Ἀναμένονται ἐπίσης σημαντικὲς ἐπιπτώσεις στὸν Τουρισμὸ μὲ τὴν σημαντικὴ μείωση τῶν ἐπισκεπτῶν ἀπὸ τὴν Ρωσία, ἐνῷ ἀντίστοιχες ἐπιπτώσεις θὰ παρατηρηθοῦν καὶ στοὺς τομεῖς τῆς ἀγορᾶς ἀκινήτων καὶ ἐπενδύσεων, ὅπου παραδοσιακὰ Ρῶσοι ἐπενδυτές, ἐπένδυαν κυρίως σὲ τουριστικὰ ἀκίνητα στὰ νησιά.
ΙΙ. Ἐπιπτώσεις εἰς τὴν ἄμυναν
καὶ τὴν ἀσφάλειαν
Μὲ τὴν διάθεση ἐν λευκῷ στὶς ΗΠΑ-ΝΑΤΟ τῆς στρατιωτικῆς βάσης τῆς Ἀλεξανδρούπολης σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ Στεφανοβίκειο καὶ τὴ Σούδα, ἡ Ἑλλάδα εἶναι ἤδη στοχοποιημένη ἀπὸ τὴν Ρωσία στὴν περίπτωση ποὺ δεχθεῖ πλήγματα ἀπὸ τὶς βάσεις αὐτές. Χαρακτηριστικὰ ὁ Ρῶσος πρέσβυς κος Andrei Maslov δήλωσε (Sputnik 13.10.2021) «τὸ πλησίασμα τῶν στρατιωτικῶν ὑποδομῶν τοῦ ΝΑΤΟ πρὸς τὴ Ρωσία, θὰ προκαλέσει τὰ ἀπαραίτητα ρωσικὰ στρατιωτικὰ ἀντίμετρα».
Σὲ περίπτωση κλεισίματος τῶν Στενῶν τοῦ Βοσπόρου ἀπὸ τὴν Τουρκία (ὥστε νὰ παρεμποδιστεῖ ἡ πρόσβαση τοῦ Ρωσικοῦ στόλου ἀπὸ τὴν Μαύρη θάλασσα στὴν Ν.Α. Μεσόγειο καὶ ἀντιστρόφως) τὸ Αἰγαῖο αὐτομάτως μετατρέπεται σὲ μία «κλειστὴ λίμνη», ὅπου σὲ ἕνα μικρὸ σχετικὸ εὖρος θὰ ἐπιχειροῦν Ἑλληνικά, Τουρκικά, Νατοϊκὰ καὶ Ρωσικὰ πολεμικὰ πλοῖα, μονάδες ἐπιφανείας καὶ ὑποβρύχια μὲ ὅ,τι συνεπάγεται αὐτὸ γιὰ τὸν κίνδυνο θερμοῦ ἀτυχήματος.
Ἡ Τουρκία ἐπίσης, ἡ ὁποία ἐδῶ καὶ καιρὸ «ψάχνει» ἕνα θερμὸ ἐπεισόδιο, εἶναι πιθανὸ νὰ ἐπιδιώξει νὰ ἐκμεταλλευτεῖ τὴν κατάσταση, ὥστε νὰ δημιουργήσει τετελεσμένα καὶ νὰ «γκριζάρει» περαιτέρω ζῶνες στὸ Αἰγαῖο κυρίως ἀνατολικά τοῦ 25ου Μεσημβρινοῦ.
Ἐπιπλέον ἡ Τουρκία ὡς ρυθμιστὴς τῶν Στενῶν, λόγῳ καὶ τῆς σημασίας της στὴν συνοχὴ τῆς Ν.Α. πτέρυγας τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς εἰδικῆς σχέσης της μὲ τὴν Ρωσία, διαχρονικὰ ἀναδεικνύεται σὲ πολὺ σημαντικὸ παίκτη στὴν εὐρύτερη περιοχὴ καὶ παγιώνει τὶς διεκδικήσεις της μὲ τὸ παράνομο Τουρκολιβυκὸ μνημόνιο, κατακερματίζοντας τὴν Ἑλληνικὴ καὶ Κυπριακὴ ΑΟΖ.
Ἀκριβῶς γιὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους, ἐὰν ἡ Τουρκία προβεῖ σὲ ὁποιαδήποτε ἐνέργεια σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος, εἶναι πολὺ δύσκολο γιὰ τὴν Διεθνῆ Κοινότητα νὰ τῆς ἐπιβάλλει κυρώσεις γιὰ τὶς παράνομες διεκδικήσεις της, ὅπως προσφάτως συνέβη καὶ μὲ τὸν Ἀττίλα 3 στὴν Κύπρο (μὲ τὸ ἄνοιγμα τῆς Ἀμμοχώστου).
Προσπαθώντας νὰ ἀκτινογραφήσουμε τὴν στάση τῆς Τουρκίας ἔναντι τῆς Οὐκρανικῆς κρίσης, ἡ Τουρκία εἶναι πιθανὸ νὰ κρατήσει τὴν ἴδια στάση ποὺ εἶχε κρατήσει καὶ στὸν Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Οὐδετερότητα («γιὰ σεμινάριο») ἔναντι τῶν ἀντιμαχόμενων πλευρῶν, ἀλλὰ ἀπολαμβάνοντας ὅλα τὰ ὀφέλη ὡς μέλος τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ὡς Θεματοφύλακας τῆς Συνθήκης τοῦ Μοντρὲ (1936) γιὰ τὸ καθεστὼς τῶν Στενῶν, νὰ ἐπιδιώξει νὰ λάβει ἀνταλλάγματα καὶ ἀπὸ τὶς (2) πλευρές.
Τὰ συγκεκριμένα ἀνταλλάγματα ἐκτὸς ἀπὸ οἰκονομικὰ ἢ στρατιωτικὰ μπορεῖ νὰ εἶναι ἀκόμη καὶ ἀποφυγὴ κυρώσεων (ἢ ἐπιβολὴ «light» κυρώσεων μόνο γιὰ τὸ θεαθῆναι) σὲ περίπτωση πρόκλησης θερμοῦ ἐπεισοδίου καὶ δημιουργίας «τετελεσμένων» στὸ Αἰγαῖο, τὴν Κύπρο καὶ τὴν Ἀνατολικὴ Μεσόγειο.
Λαμβάνοντας ὑπόψη ὅτι τόσο ἡ Οἰκονομία/Ἐνέργεια ὅσο καὶ ἡ Ἄμυνα/Ἀσφάλεια ἀποτελοῦν βασικοὺς πυλῶνες γεωπολιτικῆς ἰσχύος (Ἰ.Μάζης 2002) ἀπὸ τὰ παραπάνω προκύπτει ὅτι ἡ Οὐκρανικὴ Κρίση σὲ συνδυασμὸ μὲ τὶς ὑπόλοιπες παθογένειες τῆς χώρας μας στὴν παροῦσα φάση (πολυετὴς χρηματοπιστωτικὴ κρίση, μνημόνια, αὐξανόμενο ἔλλειμμα ἰσοζυγίου τρεχουσῶν συναλλαγῶν καὶ κατ’ ἐπέκταση ὑπέρογκο δημόσιο χρέος σὲ σχέση μὲ τὸ ΑΕΠ κτλ) ἔχει δυνητικὰ πολὺ σοβαρὲς προϋποθέσεις νὰ ἐπηρεάσει δυσμενῶς καὶ νὰ ἀπομειώσει τὴν γεωπολιτικὴ ἰσχὺ τῆς χώρας μας, σὲ σύγκριση μὲ ἀνταγωνιστικὲς χῶρες στὴν εὐρύτερη περιοχή.
Τὸ συμπέρασμα ποὺ προκύπτει εἶναι ὅτι γιὰ μία (1) ἀκόμη φορά εἴμαστε μόνοι μας καὶ θὰ πρέπει τόσο ἡ πολιτικὴ ὅσο καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἡγεσία νὰ εἶναι σὲ ἐγρήγορση καὶ νὰ ἔχουν ἤδη χαράξει σενάρια δράσης μὲ συγκριμένες προβλέψεις, γεωστρατηγικοὺς στόχους καὶ τρόπους ἀντίδρασης καὶ ὄχι ἁπλὰ νὰ τηροῦν στάση ἀναμονῆς καὶ νὰ σύρονται στὸ ἅρμα τῆς Διεθνοῦς Κοινότητας, ὅπου πολλὲς φορὲς τὰ συμφέροντά της δὲν ταυτίζονται κατ’ ἀνάγκη ἢ ἔρχονται καὶ σὲ ἀντίθεση μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ.