Με ἀφορμὴ τὸν φετινὸ ἑορτασμὸ τῆς Ἰνδίκτου στὸ Πατριαρχεῖο Κων/πόλεως καὶ τὸ οἰκολογικὸ μήνυμα τοῦ Πατριάρχου Βαρθολομαίου, ἀναδεικνύεται γιὰ ἀκόμη μία φορὰ ἡ ἰδιαίτερη θέση ποὺ ἔχει ἀποκτήσει ἡ οἰκολογία στὸν σύγχρονο θεολογικὸ λόγο.
Ἡ 1η Σεπτεμβρίου ἀποτελεῖ τὴν ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, δηλαδὴ τὴν ἐκκλησιαστικὴ πρωτοχρονιά. Ἡ ἡμέρα αὐτή, μὲ τὴ μακραίωνη ἐκκλησιαστικὴ παράδοση, σηματοδοτεῖ τὴν ἔναρξη ἑνὸς νέου ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους. Ἀπὸ τὸ 1989, τὸ Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως ἔχει συνδέσει τὴν ἡμέρα αὐτή καὶ μὲ τὴν προσευχὴ γιὰ τὴν προστασία τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος. Ἔτσι, ἡ οἰκολογικὴ προβληματικὴ ἔχει πλέον ἀποκτήσει ἰδιαίτερη θέση στὸν δημόσιο λόγο τοῦ Πατριαρχείου.
Ἐδῶ ὅμως γεννᾶται ἕνα σοβαρὸ θεολογικὸ ἐρώτημα: ἀποτελεῖ πράγματι ἡ σύγχρονη οἰκοθεολογία ὀργανικὸ στοιχεῖο τῆς βιβλικοπατερικῆς παραδόσεως ἢ μήπως εἰσάγει στὴ χριστιανικὴ θεολογία ἕνα ἐνδοκοσμικὸ σχῆμα σκέψεως;
Ἡ βιβλικὴ καὶ πατερικὴ παράδοση δὲν βλέπει τὸν κόσμο ὡς μία κλειστὴ πραγματικότητα ποὺ ἐξαντλεῖται στὸ «ἐδῶ» καὶ στὸ «τώρα». Ἡ κτίσις εἶναι δημιουργία τοῦ Θεοῦ καὶ βρίσκεται ὑπὸ τὴν προοπτικὴ τῆς ἐσχάτης μεταμορφώσεως. Ὁ τελικὸς προορισμὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι ἡ ἀπρόσκοπτη διατήρηση τοῦ σημερινοῦ οἰκοσυστήματος, ἀλλὰ ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ἀνακαίνιση τῶν πάντων.
Ἀκόμη πιὸ χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ ἐπίκληση τῆς παραβολῆς τοῦ «ἄφρονος πλουσίου». Ὁ Χριστὸς ὅμως δὲν διηγεῖται τὴν παραβολὴ, γιὰ νὰ διδάξη οἰκολογικὴ διαχείριση τῆς κτίσεως. Ὁ ἄφρων πλούσιος δὲν εἶναι ἕνας ἄνθρωπος ποὺ ἀπέτυχε νὰ προστατεύση τὸ περιβάλλον! Εἶναι ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐγκλωβίζεται στὶς βιοτικὲς μέριμνες, στὴ συσσώρευση τοῦ πλούτου καὶ στὴν ψευδαίσθηση ὅτι ἡ ζωή του ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ὑλικὰ ἀγαθά. Τὸ «καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας καὶ μείζονας οἰκοδομήσω» ἀποτελεῖ κριτικὴ στὴν πνευματικὴ φιλαυτία καὶ στὴν προσκόλληση στὰ ὑλικά, ὄχι οἰκολογικὸ μανιφέστο.
Καὶ ἐδῶ βρίσκεται τὸ πρόβλημα: ὅταν κάθε σύγχρονο κοινωνικὸ ζήτημα βαπτίζεται αὐτομάτως «χριστιανικὴ εὐθύνη», ἡ θεολογία κινδυνεύει νὰ χάση τὸ ἰδιαίτερο περιεχόμενό της. Σὲ λίγο θὰ μᾶς παρουσιάσουν καὶ τὴν ἀνακύκλωση ὡς χριστιανικὴ ἀρετὴ καὶ τὸν κάδο ἀπορριμμάτων ὡς νέο τόπο ἀσκήσεως!
Ἀσφαλῶς ὁ χριστιανὸς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ καταστρέφει ἀσυνείδητα τὴν δημιουργία. Ἡ ἐγκράτεια, ἡ ἀποφυγὴ τῆς σπατάλης καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς τὰ δημιουργήματα μποροῦν νὰ ἔχουν σαφὲς χριστιανικὸ νόημα. Ἄλλο ὅμως αὐτὸ καὶ ἄλλο ἡ μετατροπὴ τῆς οἰκολογίας σὲ κεντρικὸ θεολογικὸ ἄξονα.
Ἡ βιβλικοπατερικὴ παράδοση δὲν εἶναι μία οἰκολογικὴ ἰδεολογία μὲ χριστιανικὴ ἐπένδυση. Εἶναι θεολογία τῆς δημιουργίας, τῆς πτώσεως, τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἐσχάτης ἀνακαινίσεως. Ἡ κτίση δὲν εἶναι ὁ Θεὸς οὔτε ὁ τελικὸς ὁρίζοντας τοῦ ἀνθρώπου.
Καὶ ὅταν ἡ Ἐκκλησία λησμονεῖ τὸ «ἐπέκεινα», ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ καταλήξη νὰ κηρύττη μὲ ὅλο καὶ μεγαλύτερο ζῆλο πῶς θὰ σώσουμε τὸν πλανήτη, ξεχνώντας Ἐκεῖνον ποὺ ἦλθε, γιὰ νὰ σώση τὸν ἄνθρωπο.