Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Σὲ κείμενο ἡμερομηνίας 8 Ἰανουαρίου 2014, ποὺ δημοσιεύτηκε στὸ ἱστολόγιο Ἀναστάσιος, τὸ ὁποῖο τιτλοφορεῖτο “Primus sine paribus: Ἀπάντησις εἰς τὸ περὶ πρωτείου κείμενον τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας”, τοῦ νῦν Ἀρχιεπισκόπου Ἀμερικῆς, τότε Μητροπολίτου Προύσης, Καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ., καταγράφονται μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς: “Παλαιόθεν καὶ συστηματικῶς ἡ Ἐκκλησία ἐξέλαβε τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς ὡς τὸν Πρῶτον («ἡ μοναρχία τοῦ Πατρὸς») τῆς κοινωνίας τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος”.
Καὶ κάτωθεν τοῦ ἐν λόγῳ κειμένου ἡ παραπομπὴ μὲ ἀρ. 9 καταγράφει τὰ ἑξῆς: [“Ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος εἰς τὸν Τρίτον Θεολογικόν του Λόγον (ΒΕΠΕΣ, 59, σ.239). Ἡ ἔννοια τῆς μοναρχίας συνάδει πρὸς τὴν «τάξιν θεολογίας» (Θεολογικὸς Πέμπτος, σ.279). Ἡ Παναγία Τριὰς δὲν ἀποτελεῖ μίαν ὁμοσπονδίαν προσώπων. Ὁ Θεολόγος τῶν Πατέρων ὁμιλεῖ περὶ μοναρχίας καὶ πρωτείου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός].
Τὸ περὶ μοναρχίας ὅμως, ποὺ ἀναφέρει ὁ μεγάλος αὐτὸς Ἅγιος τῆς Ἐκκλησίας μας, “περιγράφει ἓν πρόσωπον”; Αὐτὸ ἤθελε νὰ πεῖ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος; Ἂν ἀνατρέξουμε στὸν Τρίτον Θεολογικὸν Λόγον τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου, θὰ παρατηρήσουμε ὅτι εἰς τὸ “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, συμπληρώνει τὰ ἑξῆς: “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον· μοναρχία δέ, οὐχ ἥν ἓν περιγράφει πρόσωπον· ἔστι γὰρ καὶ τὸ ἓν στασιάζον πρὸς ἑαυτὸ πολλὰ καθίστασθαι· ἀλλ’ ἥν φύσεως ὁμοτιμία συνίστησι, καὶ γνώμης σύμπνοια, καὶ ταυτότης κινήσεως καὶ πρὸς τὸ ἓν τῶν ἐξ αὐτοῦ σύννευσις, ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ τῆς γεννητῆς φύσεως, ὥστε κἄν ἀριθμῷ διαφέρη, τῇ γε οὐσίᾳ μὴ τέμνεσθαι”.
Ἀναφέροντας ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τὸ “ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον”, ἐπεξηγεῖ τί ἐννοεῖ, προσθέτοντας τὸ “μοναρχία δέ, οὐχ ἥν ἓν περιγράφει πρόσωπον”, στὸν ὁμολογιακὸ αὐτὸν Λόγον του περὶ τοῦ Υἱοῦ. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος εἶναι σαφέστατος καὶ δὲν ἐπιδέχεται ἄλλη ἑρμηνεία ἡ ρήση του αὐτή.
Ἂν διαβάσει κανεὶς τὸν Θεολογικὸν αὐτὸν Λόγον περὶ τοῦ Υἱοῦ (Γ΄ Λόγον) τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ὅσο καὶ τὸν Θεολογικὸν αὐτοῦ Λόγον περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Ε΄ Λόγον), ἀντιλαμβάνεται τὴν ὁμολογιακὴ σκοπιμότητα τῆς γραφῆς των καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν παρέχεται ἡ δυνατότητα ἐρεισμάτων καὶ παραλληλισμῶν σὲ πρωτειακὰ ἐπιχειρήματα. Μία τέτοια προσπάθεια παραλληλισμῶν ἀπὸ ἕνα τέτοιο δογματικὸ κείμενο, δὲν ὁδηγεῖ σὲ ἀλλοιώσεις τοῦ θεολογικοῦ βάθους τῶν Θεολογικῶν αὐτῶν Λόγων τοῦ μεγάλου αὐτοῦ Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας μας;
“Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ πατήρ· ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ υἱός· ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὁ ἄλλος παράκλητος· ἦν, καὶ ἦν, καὶ ἦν· ἀλλ’ ἓν ἦν. Φῶς καὶ φῶς, καὶ φῶς· ἀλλ’ ἓν φῶς, εἷς θεὸς” (Θεολογικὸς Πέμπτος). Αὐτὸ ἤθελε νὰ καταδείξει ὁ Ἅγιος. Ὁ Πέμπτος Θεολογικὸς Λόγος τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἀπαντᾶ στοὺς Πνευματομάχους.
Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τονίζει ὅτι “ἡμῖν εἷς Θεὸς” καὶ αὐτὸ εἶναι ποὺ θέλει νὰ δείξει ὁ Ἅγιος. Αὐτὸ εἶναι ποὺ θέλει νὰ καταδείξει ὁ Ἅγιος καὶ ὄχι “πρωτεῖο” ἀνάλογο μὲ αὐτὸ ποὺ ἐπιχειρεῖται στὸ ἐν λόγῳ κείμενο.
“Ὅταν μὲν οὖν πρὸς τὴν θεότητα βλέψωμεν, καὶ τὴν πρώτην αἰτίαν, καὶ τὴν μοναρχίαν, ἓν ἡμῖν τὸ φανταζόμενον· ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, καὶ τὰ ἐκ τῆς πρώτης αἰτίας ἀχρόνως ἐκεῖθεν ὄντα καὶ ὁμοδόξως, τρία τὰ προσκυνούμενα”, ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (Ε΄ Λόγον). Δὲν ἀλλοιώνεται ὁ Πέμπτος Θεολογικὸς Λόγος τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου μὲ πρωτειακοὺς παραλληλισμούς;
Δὲν εἰσάγεται μία καινοφανὴς ἔννοια γιὰ τὸν Θεὸ Πατέρα, ἡ ἔννοια τοῦ πρωτείου τοῦ Πατρός, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ πρωτείου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου καὶ φυσικὰ τοῦ πρωτείου τοῦ Ἐπισκόπου τῆς Πρεσβυτέρας Ρώμης πρὶν τὸ 1054μ.Χ.;
Μία τέτοια ἀλλοίωση τῶν Θεολογικῶν Λόγων τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, θὰ μποροῦσε νὰ ἀποτελέσει ἐργαλεῖο στὴν ἐπιχειρηματολόγηση ἀπὸ ὅσους τοποθετοῦνται ὑπὲρ τῆς μονομεροῦς καὶ χωρὶς συναίνεση, ἐκχώρησης Αὐτοκεφαλίας ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Θρόνο.