Γράφει ὁ Γέρων Μάξιμος Ἰβηρίτης
8ον
Ὄχι μόνον ὁ ἴδιος ὁ Βράνκοβιτς εἶχε νυμφευθῆ Ἑλληνίδα, ἀλλά καί εἰς τόν υἱόν του Λάζαρον, τόν ἀδελφόν τῆς Μάρως, ἔδωσε σύζυγον τήν Ἑλληνίδα πριγκίπισσαν Ἑλένην, κόρην τοῦ Θωμᾶ Παλαιολόγου καί ἀνεψιάν τοῦ αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου ΙΑ΄. Ἐκ τοιούτων γονέων ἐγεννήθη ἡ Μάρω περί τό 1402, καί ἀνετράφη ὑπό τῆς μητρός της Ἑλληνοπρεπῶς καί Χριστιανικῶς.
Τήν ἐποχήν κατά τήν ὁποίαν ἐβασίλευεν ὁ Βράνκοβιτς, οἱ Σέρβοι εὑρίσκοντο εἰς διαρκεῖς πολέμους μέ τούς Τούρκους. Εἰς τούς πολέμους αὐτούς ἡ Μάρω διεδραμάτισε σπουδαῖον ῥόλον, κατ’ ἄλλους μέν ζητηθεῖσα ἕνεκα τῆς ἐμφανίσεως αὐτῆς ὡς συζύγου τοῦ Σουλτάνου Μουράτ Β΄, κατ’ ἄλλους δέ προσφερθεῖσα εἰς αὐτόν παρά τοῦ πατρός της πρός κατάπαυσιν τῶν ἐχθροπραξιῶν. Ὅπως καί νά ἔχῃ τό πρᾶγμα, οἱ πόλεμοι μεταξύ Σέρβων καί Τούρκων κατέπαυσαν μετά τόν γάμον τῆς Μάρως μετά τοῦ σουλτάνου Μουράτ Β΄. Ἐπειδή ὅμως ἡ Μάρω ἦτο ἀνήλικος, ὁ γάμος ἀνεβλήθη μέχρις ἐνηλικιώσεως. Βραδύτερον ὁ Μουράτ Β΄ ἀνεχώρησε πρός πόλεμον εἰς Ἀσίαν, ἐναντίον τοῦ ἡγεμόνος τῆς Καραμανίας.
Μετά τό τέλος τῆς ἐκστρατείας ἐπέστρεψεν εἰς τήν Ἀδριανούπολιν, καί ἀπεφάσισε νά καλέσῃ τήν μνηστήν του καί νά κάμῃ τούς γάμους του. Πράγματι ἐσχημάτισεν ἐπιτροπήν ἀπό τούς εὐνούχους Ῥιχάν Ἀγάν καί Οὐρούτζ Βέην, καί τήν σύζυγον τοῦ φρουράρχου τῶν Σερβικῶν ὁρίων Ἰσαάκ Βέη. Οὗτοι, διά μέσου τῶν Σκοπίων μετέβησαν εἰς Σεμένδριαν [= πρωτεύουσαν τότε τῆς Σερβίας, εὑρισκομένην παρά τήν ἐκβολήν τοῦ ποταμοῦ Μοράβα εἰς τόν Δούναβιν], καί ἀφοῦ παρέλαβον αὐτήν μετά τῶν συνήθων τότε τιμῶν καί τελετῶν τήν μετέφεραν εἰς τήν Ἀδριανούπολιν, πρωτεύουσαν τότε τῶν Τούρκων, ὅπου ἔγιναν οἱ γάμοι της μεγαλοπρεπῶς τό 1435, ὡς νομίμου πλέον συζύγου αὐτοῦ καί οὐχί ὡς γυναικός τοῦ χαρεμίου.
Ἡ Μάρω, ὡς εὐσεβής Χριστιανή, δέν ἤθελε τόν γάμον τοῦτον, ἀλλά προκειμένου νά σταματήσουν οἱ πόλεμοι τόν ἐδέχθη, ὑπό τόν ὅρον νά διατηρήσῃ τήν χριστιανικήν της θρησκείαν καί τά χριστιανικά αὐτῆς ἐνδύματα, ὅπως καί ἐγένετο. Ὁ σουλτᾶνος ἐδέχθη τόν ὡς ἄνω ὅρον· καί οὐχί μόνον τοῦτο ἐγένετο, ἀλλά καί τῆς ἐπετράπη ἐλευθέρως νά ἐκτελῇ τά χριστιανικά της καθήκοντα ἐντός τῶν ἀνακτόρων.
Εἰς τά ἀνάκτορα ἡ Μάρω εὗρε τόν Μωάμεθ Β΄τόν Πορθητήν [= υἱόν ἐκ δούλης τινός τοῦ Μουράτ Β΄] εἰς μικράν ἡλικίαν, καί ὡς μητρυιά του τόν ἐβοήθησε πολύ εἰς τήν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ κατά τά παιδικά του ἔτη. Ἄν ὁ Μωάμεθ Β΄ εἶχε νά ἐπιδείξῃ κἄτι τό καλόν, τό ὀφείλει εἰς αὐτήν. Αὕτη τοῦ ἔμαθε τήν Ἑλληνικήν γλῶσσαν, τήν ὁποίαν οὗτος ὡμίλει καί ἔγραφε καλῶς κατά τόν Κριτόβουλον. Ὡσαύτως, τό πρῶτον ὡς ἐλέχθη νόμισμα, τό ὁποῖον ἔκοψεν ὁ Πορθητής, ἔφερεν Ἑλληνικήν ἐπιγραφήν· ἐνεφάνιζε δέ τόν ἑαυτόν του βασιλέα Τούρκων καί Ἑλλήνων. Μέχρι σήμερον σῴζεται εἰς τήν Βιβλιοθήκην τῶν Παρισίων ἐπιστολή του, γεγραμμένη Ἑλληνιστί.
Τήν 5 Φεβρουαρίου 1451 ἀπέθανεν αἰφνιδίως ὁ σύζυγός της Μουράτ Β΄ εἰς τήν λίμνην τῆς Ἀδριανουπόλεως, καί ἡ Μάρω ἔμεινε χήρα. Τότε τήν ἐζήτησεν εἰς γάμον ὁ Κωνσταντῖνος ΙΑ΄Παλαιολόγος. Ὁ Κωνσταντῖνος εἶχε γεννηθῆ τό 1404, καί τό 1428 ἐν ἡλικίᾳ 24 ἐτῶν ὡς προελέχθη ἦλθεν εἰς πρῶτον γάμον μέ τήν Μαγδαληνήν-Θεοδώραν, θυγατέρα τοῦ Δεσπότου τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος τοῦ Λεονάρδου Β΄Τόκκου, ἥτις μετά ἕν καί ἥμισυ ἔτος ἀπέθανεν εἰς τό Σανταμέριον Ἀχαΐας καί ἐτάφη εἰς τήν Γλαρέτζαν τῆς Ἠλείας.
Μετά πάροδον 11 ἐτῶν ἀπό τοῦ θανάτου τῆς πρώτης συζύγου του, τό 1440 ὁ Κωνσταντῖνος ἔλαβε δευτέραν σύζυγον ἐν ἡλικίᾳ 36 ἐτῶν· πρόκειται διά τήν Αἰκατερίνην, θυγατέρα τοῦ «αὐθέντου» τῆς Λέσβου Δορίνου Α΄Γατελούζου. Ὅμως καί τό τέλος αὐτῆς ὑπῆρξε σύντομον [= ὅτε ὁ Κωνσταντῖνος μετέβαινεν εἰς ΚΠολιν πρός βοήθειαν τοῦ ἀδελφοῦ του αὐτοκράτορος Ἰωάννου, κατεδιώχθη ὑπό τοῦ Τουρκικοῦ στόλου καί κατέφυγεν εἰς τό Κάστρον τῆς Λήμνου, ἐκεῖ ἡ ἐγκυμονοῦσα Αἰκατερίνη ἐκ τοῦ συνεχοῦς φόβου τῶν ἐπιθέσεων καί βομβαρδισμῶν ἔτεκε προώρως καί ἀπέθανεν ἐν τῷ φρουρίῳ· εἰς τό ὁποῖον καί ἐτάφη τό 1443].
Ἀργότερον, ὅτε ἀποθανῶντος τοῦ ἀδελφοῦ του Ἰωάννου, καί ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος ἐν ἡλικίᾳ 44 ἐτῶν ἀνῆλθεν εἰς τόν θρόνον τῆς ΚΠόλεως τήν 12 Μαρτίου 1449 ὡς Κωνσταντῖνος ΙΑ΄, εὑρισκόμενος οὗτος εἰς τόν θρόνον καί στερούμενος διαδόχου, ἐδέχθη εἰσήγησιν τοῦ Φραντζῆ νά συζευχθῇ τήν χήραν τοῦ Μουράτ Β΄· ἤτοι τήν Μάρω, θυγατέρα ὡς προελέχθη τοῦ Δεσπότου τῆς Σερβίας Γεωργίου Βράνκοβιτς καί ἀνεψιάν ἐν τῷ μεταξύ τοῦ αὐτοκράτορος τῆς Τραπεζοῦντος Καλοϊωάννου.
Ἔχει δέ σχολιασθῆ ὅτι διά τέσσαρας αἰτίας ἠδύνατο ὁ Κωνσταντῖνος νά μή δεχθῇ τόν γάμον τοῦτον: πρῶτον, διότι ἡ Μάρω ἦτο θυγατέρα ἡγεμόνος καί οὐχί αὐτοκράτορος· δεύτερον, διότι ὁ Κωνσταντῖνος καί ἡ Μάρω ἦσαν συγγενεῖς καί ἡ Ἐκκλησία δέν ἤθελε νά εὐλογήσῃ τόν γάμον· τρίτον, διότι ὁ πρῶτος σύζυγος αὐτῆς ἦτο Τοῦρκος· καί τέταρτον, διότι ἦτο μεγάλης ἡλικίας, σχεδόν πεντηκοντούτης, καί εἰς περίπτωσιν ἐγκυμοσύνης θά ἐκινδύνευε κατά τόν τοκετόν ἐπειδή ποτέ δέν ἔτεκε, καί οὕτω θά ἔμενε καί πάλιν ὁ Κωνσταντῖνος ἄνευ διαδόχου.
Καίτοι ὁ Φραντζῆς εἶχε πάντα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ὅμως τά παρέβλεπε καί παρώτρυνε τόν Κωνσταντῖνον νά δεχθῇ τόν γάμον ὡς συμφερώτερον παντός ἄλλου. Ἴσως δέ νά μή εἶχεν ἄδικον· διότι, ἐπιτυγχανομένου τοῦ γάμου αὐτοῦ, πιθανόν νά ἀνέβαλεν ὁ Μωάμεθ Β΄τήν ἐκστρατείαν ἐναντίον τῆς ΚΠόλεως, ἐπειδή θά εὑρίσκετο εἰς τόν θρόνον ὡς αὐτοκράτειρα ἡ μητρυιά του· ὁπότε, ἐν τῷ μεταξύ τίς οἶδε ποίαν τροπήν θά ἐλάμβανον τά πράγματα, καί ἴσως ἡ Ἅλωσις νά ἐματαιοῦτο διά παντός. Ὑπέρμαχος τοῦ γάμου τοῦ Κωνσταντίνου μετά τῆς Μάρως ἦτο καί ἡ χήρα τοῦ Πρωτοστάτορος Καντακουζηνοῦ, ἥτις ὑπέσχετο νά δώσῃ ὡς συγγενής της μεγάλην προίκα καί πολλάς δωρεάς, ἀλλ’ ὁ μέγας δομέστιχος Ἰωάννης ἀντετίθετο εἰς ταῦτα· ἄγνωστος δέ εἶναι καί ἡ στάσις τοῦ Νοταρᾶ.
Πεισθείς ὁ Κωνσταντῖνος, ἀπέστειλεν εἰς Σερβίαν τόν ἀνεψιόν τῆς Πρωτοστατορίσσης Καντακουζηνῆς Μανουήλ Παλαιολόγον, ὁ δέ Βράνκοβιτς καί ἡ σύζυγος αὐτοῦ Εἰρήνη εὐχαρίστως ἐδέχθησαν τήν περί γάμου πρότασιν τοῦ Κωνσταντίνου. Τό συνοικέσιον ὅμως ἀπέτυχεν, ἕνεκα τῆς ἀρνήσεως τῆς χήρας τοῦ Μουράτ Β΄, Μάρως, ἡ ὁποία ζῶντος αὐτοῦ εἶχεν ὑποσχεθῆ, ὅτι ἄν κατά θείαν εὐδοκίαν ἤθελεν ἐλευθερωθῇ, νά μή συζευχθῇ ποτέ μεθ’ ἑτέρου ἀνδρός, ἀλλά νά μένῃ ἐν σωφροσύνῃ καί παρθενίᾳ, καί κατά τό δυνατόν νά ὑπηρετῇ τόν Θεόν, ὅστις τῆς ἐχορήγησε τήν ἐλευθερίαν.
Κατά τήν ἅλωσιν τῆς ΚΠόλεως παρευρίσκετο καί ἐκείνη ἐκεῖ, καί πολύ συνέτεινεν εἰς τήν χορήγησιν τῶν θρησκευτικῶν προνομίων εἰς Χριστιανούς, μεσολαβήσασα παρά τῷ Πορθητῇ. Ἐπίσης, πλεῖστα ἐκκλησιαστικά κειμήλια καί ἅγια λείψανα τῆς χριστιανικῆς ἡμῶν πίστεως, ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο πλήρης τότε ἡ ΚΠολις [= μεταξύ αὐτῶν καί τά Τίμια Δῶρα, ἅτινα προσέφερον οἱ Μάγοι εἰς τόν Ἰησοῦν Χριστόν κατά τήν Γέννησιν αὐτοῦ, εὑρισκόμενα εἰς τό αὐτοκρατορικόν θησαυροφυλάκιον], τά συνέλεξε καί τά παρέλαβε μεθ’ ἑαυτῆς.
Μετά τήν Ἅλωσιν, μή ἐπιθυμοῦσα ἡ Μάρω νά παραμένῃ ἐν ΚΠόλει, ἐζήτησε παρά τοῦ Πορθητοῦ νά ἀπέλθῃ μακράν πρός ἡσυχίαν. Οὗτος ὥρισε δι’ αὐτήν μεγάλην ἐτησίαν σύνταξιν καί πολλά κτήματα πρός διατροφήν της εἰς τήν Μακεδονίαν, παρά τόν Στρυμόνα καί ἀπέναντι τοῦ ὄρους Ἄθω. Ἔκτοτε παρέμεινεν εἰς Ἔζοβαν [= εἰς τό σημερινόν χωρίον Δάφνη, πλησίον τῆς Νιγρίτης] καί πάντα τά χορηγηθέντα εἰς αὐτήν τά παρεχώρησε κατόπιν εἰς τάς Ἱ. Μονάς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἰδίως εἰς τήν Ἱ. Μονήν τοῦ Ἁγίου Παύλου.
Ἡ Μάρω, ὅτε ἀνεχώρησεν ἀπό τήν ΚΠολιν μέ πολεμικόν πλοῖον καί στρατιωτικήν τιμητικήν συνοδείαν, παρέλαβε μεθ’ ἑαυτῆς καί ὅλα τά ἐκκλησιαστικά κειμήλια, μεταξύ τῶν ὁποίων τά Τίμια Δῶρα τοῦ Χριστοῦ: χρυσόν, σμύρναν καί λίβανον, ὡς καί μέγα τεμάχιον τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, διά νά τά ἀφιερώσῃ εἰς τήν ἐν Ἄθῳ Ἱ. Μονήν τοῦ Ἁγίου Παύλου, διά τήν ὁποίαν ἰδιαιτέρως ἐνδιεφέρετο, διότι τόν Ἱ. Ναόν αὐτῆς εἰς μνήμην τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἀνήγειρεν ἐκ βάθρων ὁ πατήρ αὐτῆς Γεώργιος Βράνκοβιτς. Ὅτε ἔφθασεν ἡ Μάρω μέ τήν συνοδείαν της εἰς τήν παραλίαν τῆς Μονῆς καί ἀνήρχετο αὐτήν, μαθόντες τοῦτο ὁ Ἡγούμενος καί οἱ Μοναχοί, ἐξῆλθον ἅπαντες μετά φανῶν καί λαμπάδων πρός προϋπάντησιν τῶν Τιμίων Δώρων.
Ὅτε ὅμως ἡ συνοδεία ἔφθασε πλησίον τῆς Μονῆς, ἠκούσθη φωνή ἀοράτως λέγουσα: «Μάρω-Μάρω, μή προβῇς περαιτέρω», καί οὕτως ἐτηρήθη τό ἄβατον τῆς Μονῆς. Ἐκπλαγεῖσα ἡ Μάρω ἐστάθη, καί ἀνοίξασα τούς θησαυρούς παρέδωκεν αὐτούς εἰς τούς Μοναχούς ὁμοῦ μέ τά ἄλλα δῶρα. Εἰς τό μέρος τοῦτο ἐστήθη εἶτα Σταυρός, ὅστις λέγεται Σταυρός τῆς Βασιλίσσης, καί ἐκτίσθη τετράπλευρον οἰκοδόμημα, ἔχον Κουβούκλιον καί Εἰκόνα παριστάνουσαν τήν παράδοσιν τῶν Τιμίων Δώρων. Ταῦτα σῴζονται μέχρι σήμερον, ἡ δέ Ἱ. Μονή τοῦ Ἁγίου Παύλου τάς ἡμέρας τῶν Χριστουγέννων, ὅτε ἡ Ἐκκλησία μας ἑορτάζει τήν Προσκύνησιν τῶν Μάγων προσφερόντων τά Τίμια Δῶρα, τελεῖ κατ’ ἔτος τήν 26 Δεκεμβρίου μεγαλοπρεπεστάτην Πανήγυριν μετά Λιτανείας, ἥτις φθάνει μέχρι τοῦ Σταυροῦ τῆς Βασιλίσσης.
Μετά τήν παράδοσιν τῶν Τιμίων Δώρων εἰς τήν Μονήν, ἡ Μάρω ἀπεσύρθη εἰς τό ἡσυχαστήριον αὐτῆς, τό χωρίον Δάφνη, ὅπου ἔζησεν εὐσεβῶς, διαφοροτρόπως εὐεργετοῦσα τούς παραπλησίους πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι τήν ἀπεκάλουν: «Μητέρα» καί «Καλή Μαρία». Τό μέγα κτῆμα τῆς Ἐζόβης, εἰς τό ὁποῖον διέμενεν, κληθέν μετά τόν θάνατον αὐτῆς «Μαροβίτσα», ὡς καλεῖται καί εἰς ὅλα τά ἔγγραφα τῆς Μονῆς, ὑπῆρχεν ἔκτοτε εἰς τήν κυριότητα τῆς Ἱ. Μονῆς Ἁγίου Παύλου, καί τοῦ ὁποίου τό δέκατον τῶν εἰσοδημάτων ἐδίδετο εἰς τό ἐν ΚΠόλει ἰμαρέτ τοῦ τζαμίου τοῦ σουλτάνου Βαγιαζίτ.