Ὁ Πρῶτος ὡς ὑφαρπάζων ἤ ὡς «πάντων διάκονος»;

Share:

Τοῦ π. Γερασίμου Βουρνᾶ, πρεσβυτέρου

    Ἀκοῦμε συχνά ἀπό μερίδα θεολόγων τήν ἄποψη ὅτι, οἱ Ἱεροί Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας μας ἐγράφησαν ὑπό συγκεκριμένες ἱστορικές προϋποθέσεις καί γι’ αὐτό σήμερα χρειάζονται, κατά τήν ἐκτίμησή τους, “ἀποκάθαρση” ἀπό τό ἱστορικό τους ὑπόβαθρο καί διατήρηση μόνο τοῦ πνεύματος πού τούς διακρίνει. Γιά τό θέμα αὐτό ἔχουμε πολλά νά παραθέσουμε ἀπό τούς παλαιούς καθώς καί τούς συγχρόνους Ἁγίους Πατέρες μας. Πρός τό παρόν ὅμως θά ἀρκεστοῦμε σέ αὐτό πού ἐπιβεβαιώνεται μέσα ἀπό τήν μελέτη τῶν Κανόνων τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, τῶν ὁποίων κάθε λέξη, ὑπό οἱεσδήποτε ἱστορικές συνθῆκες κι ἄν ἔχει γραφεῖ, εἶναι, μέ τήν σωστή ἑρμηνεία, καθόλα ἐπίκαιρη καί γιά ἐμᾶς σήμερα.

Ἕνα ἐνδιαφέρον παράδειγμα πού ἀναδεικνύει αὐτή τήν πραγματικότητα εἶναι καί ὁ ὑπό μελέτην Κανών στίς ἀκόλουθες γραμμές.

Ὁ ΣΤ΄ Κανών βρίσκεται σέ συμφωνία μέ τούς προγενεστέρους Ἱερούς Κανόνες (ΛΖ΄ τῶν Ἀποστόλων, Ε΄ τῆς Α΄, ΙΘ΄ τῆς Δ΄ καί Η΄ τῆς ΣΤ΄) ὡς πρός τήν σπουδαιότητα τῆς τακτικῆς συγκλήσεως τῆς Ἐπαρχιακῆς Συνόδου.

Ἀρχικῶς, προβλεπόταν ἡ δίς τοῦ ἔτους σύγκληση Ἐπαρχιακῆς Συνόδου (Ἀποστολική καί Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδος), ὡστόσο ἡ Πενθέκτη μέ τόν Η΄ Κανόνα της ὥρισε ὅτι πρέπει νά συν­έρχονται οἱ Ἀρχιερεῖς τῆς ἑκάστοτε Ἐπαρχίας τοὐλάχιστον μία φορά κατ’ ἔτος, ἐξ αἰτίας τῶν βαρβαρικῶν ἐπιδρομῶν καί ἄλλων γεγονότων ἀνωτέρας βίας, πού καθιστοῦσαν συχνά ἀδύνατη τήν προσέλευση στήν Σύνοδο. Αὐτόν τόν Κανόνα ἀνανεώνει ἡ Ζ΄ Οἰκουμενική, προσθέτοντας καί τά ἑξῆς στοιχεῖα:

  • τόν ἀφορισμό τῶν ἀρχόντων, πού παρακωλύουν τήν Σύγκληση τῆς Συνόδου,
  • τήν ἐπιτίμηση τοῦ Μητροπολίτη, πού ἀπό ἀμέλεια δέν φροντίζει γιά τήν ἔστω μία φορά τόν χρόνο Σύγκληση Συνόδου τῶν Ἐπισκόπων τῆς Ἐπαρχίας του,
  • καί τήν ἐπιτίμηση τοῦ Μητροπολίτη, πού ἀπαιτεῖ ἀπό τούς προσερχομένους στή Σύνοδο Ἐπισκόπους κάτι ἀπό τά προσωπικά τους ἀντικείμενα, ὅπως τό μεταφορικό μέσο τῆς ἐποχῆς – κάποιο ζῶο δηλαδή – ἤ ὁποιοδήποτε ἄλλο ἀντικείμενο.

Ἐπιβεβαιώνεται καί ἀπό τόν παρόντα Ἱερό Κανόνα ὅτι, ἡ Ζ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος εἶναι ἡ Σύνοδος τῆς Παράδοσης. Ὅπως εἴδαμε, φροντίζει γιά τήν περιφρούρηση τοῦ Συνοδικοῦ Πολιτεύματος τῆς Ἐκκλησίας, τόσο ἀπό ἐσωτερικούς ὅσο καί ἀπό ἐξωτερικούς κινδύνους.

Ἐμποδίζει μέ καίριο τρόπο τήν ἐπέμβαση τῶν κοσμικῶν ἀρχόντων, ἀλλά καί περιορίζει τήν αὐθαιρεσία τοῦ πρώτου τῇ τάξει Ἀρχιερέως ἑκάστης Ἐπαρχίας. Ὁ ρόλος τοῦ πρώτου εἶναι συντονιστικός, καθώς ἔχει τήν εὐθύνη τῆς συγκλήσεως Συνόδου, ἐνῷ τιμωρεῖται μέ ἐπιτίμιο, ὅταν ἀμελήσει τήν ὑποχρέωση αὐτή. Βλέπουμε ἀκόμη ὅτι, ὁ ἐν λόγῳ Κανών καταδικάζει τήν ὑφαρπαγή ἐκ μέρους τῶν πρώτων τῇ τάξει Ἐπισκόπων, προσωπικῶν ἀντικειμένων τῶν ὑπολοίπων μελῶν τῆς Συνόδου πού, ἰδίως ἐκείνη τήν ἐποχή, ἔφταναν ἀπό μακριά, προφανῶς ἐξουθενωμένοι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἀντιστοίχων τῶν σημερινῶν μέσων μεταφορᾶς. Σήμερα, ἴσως ἀντείπει κανείς ὅτι αὐτή ἡ ἐπί μέρους διάταξη εἶναι παρωχημένη.

Ὡστόσο, μέ μιά πιό προσεκτική ματιά μποροῦμε νά δοῦμε ὅτι ἀποτελεῖ ὑπόμνηση τῆς αὐθαιρεσίας τῶν κατά τά ἄλλα «πρώτων μεταξύ ἴσων». Δέν εἶναι ἄγνωστο καί σήμερα τό φαινόμενο τῆς αἴσθησης ὑπεροχῆς τοῦ ἑκάστοτε πρώτου, ἡ ὁποία ἦταν «ἄγνωστος», ἰδίως, κατά τούς πρώτους τρεῖς αἰῶνες τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας.[1] Οἱ γνώσεις μας περί τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ παρασκηνίου εἶναι μέν ἀνύπαρκτες, ὥστε νά μποροῦμε νά ἐπιβεβαιώσουμε αὐτά, πού, κατά καιρούς δημοσιοποιοῦνται, περί ἀπολυταρχίας ὁρισμένων Προκαθημένων. Ἐν τούτοις, μᾶς ἔχει μείνει χαραγμένο στή μνήμη αὐτό πού μᾶς ἔλεγε ὁ Πατέρας καί Διδάσκαλός μας π. Βασίλειος Βολουδάκης ἀποτυπώνοντας γλαφυρά τό ἦθος τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τό ὁποῖο, Κληρικοί καί Λαϊκοί, δυστυχῶς ἔχουμε ἀπομακρυνθεῖ:

Μᾶς ἔλεγε λοιπόν ὅτι, ὅταν Ἱερεῖς προσήγγιζαν τόν π. Ἐπιφάνιο (Θεοδωρόπουλο) καί ἔσκυβαν, γιά νά λάβουν τήν εὐχή του, ἔσκυβε κι ἐκεῖνος νά πάρει τήν δική τους, παρ’ ὅλο πού τόν αἰσθάνονταν ὡς ἀνώτερό τους κατά πάντα. Καί προσέθετε ὁ π. Βασίλειος ὅτι ὅταν ἕνας Ἐπίσκοπος σκύβει νά φιλήσει τό χέρι ἑνός Ἀρχιεπισκόπου, γιατί νά μή κάνει καί ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τό ἴδιο; Κι ὅταν ἕνας Ἐπίσκοπος σκύβει νά φιλήσει τό χέρι ἑνός Πατριάρχου, γιατί νά μή κάνει καί ὁ Πατριάρχης τό ἴδιο; Ἄσχετα μέ τό ὅποιο προβάδισμα – εὐθύνης καί ὄχι ἀνωτερότητας – ἔχει ἕνας Ἱεράρχης, ἡ τελετή τῆς Χειροτονίας του, δέν εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἴδια μέ ἐκείνην τοῦ Ἐπισκόπου τῆς πιό μικρῆς Ἐπισκοπῆς;

Κατ’ ἐπέκταση, αὐτό τό ἦθος ἀπουσιάζει καί ἀπό τίς ζωές τῶν Χριστιανῶν. Ὅταν κανείς ἀναλαμβάνει μιά διοικητική θέση, συχνά θεωρεῖ ἑαυτόν ἀνώτερο, κάτι πού ἀποτελεῖ ὡστόσο ξένη διδασκαλία στήν Ὀρθόδοξη Πίστη μας. Ἡ Πίστη μας θέλει τόν πρῶτο νά εἶναι «πάντων διάκονος» (Μᾶρκ. θ΄, 35), ὅπως ὁ ἅγιος Νεκτάριος πού ἦταν καί Ἐπίσκοπος τῆς Ἐκκλησίας (ἔστω ἐκδιωγμένος) καί Διευθυντής στήν Ριζάρειο, ὁ ὁποῖος καθάριζε τίς τουαλέτες τῆς Σχολῆς, γιά νά μή χάσει τήν ἐργασία της ἡ ὑπεύθυνη καθαρίστρια. Κι ἐδῶ ἐλεγχόμεθα ὅλοι, διότι δέν ὑπάρχει – σχεδόν – κανένας χωρίς ἄλλους ἀνθρώπους ὑπό τήν εὐθύνη του. Ποιό εἶναι τό κύριο μέλημά μας; Ἡ κάλυψη καί ὑποστήριξη τῶν ἄλλων ἤ ἡ ἑδραίωση τῆς κατά φαντασίαν ἀνωτερότητός μας;

Μακάρι, μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ μας, ὅσο προχωροῦμε στήν μελέτη τῶν Ἱερῶν Κανόνων, νά διακρίνουμε τό Πνεῦμα τους καί ὄχι τό γράμμα. Μακάρι νά κάνουμε πνεῦμα μας τό Ἅγιο Πνεῦμα πού ἐνέπνευσε τούς Θεοφόρους Πατέρες τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου!

Σημειώσεις:

[1] Φειδᾶ Ἰω. Βλασίου, Τό Πρωτεῖον τοῦ Πρώτου εἰς τήν κοινωνίαν τῶν τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, στό περιοδικό Νέα Σιών, τόμ. 72, Ἱεροσόλυμα 1980, σελ. 40-66, ἀντλήθηκε ἀπό τήν Ἱστοσελίδα τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας:  «[…] διό καί εἶναι ἄγνωστος οἱαδήποτε ἐπί τῇ βάσει τοιαύτης διαφοροποιήσεως ὑπάλληλος ἱεράρχησις τῶν ἐπισκόπων εἰς οἰκουμενικήν ἤ τοπικήν κλίμακα».

  Next Article

«Οἰκουμενικὴ προσευχὴ» καὶ τὰ ὅρια τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως: Ποῦ πορεύεται ἡ Σερβικὴ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία;