Ὑπὸ Μαρίας – Ἐλευθερίας Γ. Γιατράκου, Δρ. Φιλ.-Ἱστορίας
1ον
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΙΣ ΤΑ ΔΙΑΚΟΣΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΝ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΥΜΝΟΥ (1823-2023)
Στὸ Λόφο τοῦ Στράνη στὴ Ζάκυνθο, σὲ μία τοποθεσία μὲ πανέμορφη καὶ πανοραμικὴ θέα ἔγραψε ὁ Ἐθνικός μας ποιητής,
Διονύσιος Σολωμὸς τὸν Ὕμνο στὴν Ἐλευθερία καὶ τοὺς Ἐλεύθερους Πολιορκημένους[1]. Ἡ γεωγραφικὴ τοποθέτηση τοῦ λόφου ἔχει ἰδιαίτερη σημασία καὶ ὡς σημεῖο ἱστορικῆς ἀναφορᾶς.
Ἀπὸ τὴ χώρα τῆς Ζακύνθου στὴ διασταύρωση ποὺ στρίβει ἀριστερὰ γιὰ Μπόχαλη, ὑπάρχει ἕνα πλακόστρωτο στὰ δεξιὰ καὶ ἡ πινακίδα Λόφος Στράνη. Ἀνηφορίζοντας τὸ πλακόστρωτο, ἀνάμεσα στὰ ἐλαιόδεντρα φτάνεις στὸ λόφο τοῦ Στράνη. Περνώντας τὴν πύλη του βρίσκεται σὲ ἕνα πάρκο μὲ πολλὰ ἐπίπεδα ἀνάμεσα στὰ πεῦκα καὶ στὰ ἐλαιόδεντρα. Μπορεῖ ὁ ἐπισκέπτης νὰ περιηγηθεῖ τὸ ἱστορικὸ μνημεῖο.
Ἐδῶ ὁ Διονύσιος Σολωμὸς ἀκούγοντας τὰ κανόνια ἀπέναντι ἀπὸ τὸ Μεσολόγγι ἐμπνεύσθηκε καὶ ἔγραψε τὸν Ὕμνο εἰς τὴν Ἐλευθερία καὶ τοὺς Ἐλεύθερους Πολιορκημένους. Στὸ σημεῖο ποὺ ὑπάρχει σήμερα ἡ στήλη μὲ τὴν προτομὴ τοῦ ποιητῆ, ἦταν τὸ πουρνάρι κάτω ἀπὸ τὸ ὁποῖο ὁ Διονύσιος Σολωμὸς ἔγραψε τὸν Ἐθνικὸ Ὕμνο[2].
Τμῆμα τὸ γέρικου κορμοῦ βρίσκεται σήμερα στὴν εἴσοδο τοῦ Μουσείου Σολωμοῦ καὶ Κάλβου. Μπροστὰ στὴ στήλη τὸ γλυπτὸ παριστάνει τὴν «Ἐλευθερία» νὰ κινεῖται μὲ ὁρμὴ πρὸς τὰ μπροστὰ καὶ νὰ κρατᾶ στὸ δεξὶ χέρι ἕνα σπαθί. Στὸ σημεῖο ποὺ ὑπῆρχε ἡ ρίζα τοῦ πουρναριοῦ τοποθετήθηκε ἡ μαρμάρινη πλάκα, ὅπου ἀναφέρεται: «ΣΟΛΩΜΟΣ. ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΝ ΜΑΪΟΝ 1823»[3].
Ὁ Διονύσιος Σολωμὸς ἔμελλε νὰ συνδέσει τὸ ὄνομά του μὲ τὴ συγγραφὴ τοῦ «Ὕμνου εἰς τὴν Ἐλευθερίαν», οἱ πρῶτες στροφὲς τοῦ ὁποίου ἔγιναν ὁ Ἐθνικὸς Ὕμνος τῆς Ἑλλάδος[4]. Ὁ Διονύσιος Σολωμὸς πρωτοπόρησε καλλιεργώντας τὴ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ συνδυάζοντάς την μὲ τὴν κρητικὴ λογοτεχνία καὶ τὸ δημοτικὸ τραγούδι. Πολυγραφότατος ὁ Δ. Σολωμὸς ἀποτελεῖ τεράστιο κεφάλαιο γιὰ τὸν πολιτισμὸ τοῦ τόπου μας, ἂν καὶ ἄλλα ἔργα του ξεχωρίζουν, ὅπως οἱ «Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι», «ὁ Πόρφυρας», «ἡ Γυναίκα τῆς Ζάκυθος», «Λάμπρος», κ.ἄ. Ἡ συγγραφὴ τοῦ «Ἐθνικοῦ Ὕμνου» τὸν ἐπηρέασε τόσο, ποὺ ἔγινε ὁ Ἐθνικὸς Ὕμνος, ὥστε κανένα ἀπὸ τὰ ἀριστουργηματικά του ἔργα ποὺ ἔγραψε μετὰ δὲν ὁλοκληρώθηκε καὶ δὲν δημοσιεύθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο. Γεννημένος στὴ Ζάκυνθο στὶς 8 Ἀπριλίου 1798 μὲ πατέρα τὸν Κόντε Νικόλαο Σολωμὸ μὲ καταγωγὴ ἀπὸ οἰκογένεια Κρητικῶν προσφύγων καὶ μητέρα του τὴν ὑπηρέτρια τοῦ πατέρα του, Ἀγγελικὴ Νίκλη μὲ ρίζες ἀπὸ τὴ Μάνη. Μὲ αὐτὴν ἀπέκτησε ὁ πατέρας του ἐκτὸς ἀπὸ τὸν Διονύσιο καὶ τὸν Δημήτριο, μετέπειτα Πρόεδρο τῆς Ἰονίου Βουλῆς.
Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ πατέρα του, μὲ τὸν ἀβὰ Σάντο Ρόσι καὶ ὑπὸ τὴν κηδεμονία τοῦ Διονύσιου Μεσάλα μετέβη στὴν Ἰταλία γιὰ σπουδές. Γράφτηκε ἀρχικὰ στὸ Λύκειο τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης στὴ Βενετία, δυσκολεύτηκε ὅμως λόγῳ τῆς αὐστηρῆς πειθαρχίας ποὺ ἐπιβαλλόταν στοὺς μαθητές, ἔτσι ὁ Ρόσι, ποὺ εἶχε ταξιδεύσει μαζί του, τὸν πῆρε στὴν Κρεμόνα, ὅπου καὶ ὁλοκλήρωσε τὶς μαθητικές του σπουδές. Στὰ τέλη τοῦ 1815 γράφτηκε στὴ Νομικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Παβίας, ἀπὸ ὅπου ἀποφοίτησε δύο χρόνια μετά.
Ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴν ἰταλικὴ λογοτεχνία καὶ γνωρίζοντας ἄριστα τὴν ἰταλικὴ γλῶσσα, ἄρχισε νὰ γράφει τὰ πρῶτα του ποιήματα στὰ ἰταλικά. Γρήγορα τὸ ἔργο του ἀναγνωρίσθηκε καὶ ὁ ἴδιος ἄρχισε νὰ ἐμπνέεται ἀπὸ τὸν γαλλικὸ διαφωτισμό. Ἐπιστρέφοντας στὴ γενέτειρά του, γρήγορα ἐντάχθηκε στοὺς λογοτεχνικοὺς κύκλους ποὺ ἀναπτύσσονταν ταχύτατα τὴν ἐποχὴ ἐκείνη. Ἐπιθυμοῦσε νὰ συλλέξει δημοτικὰ τραγούδια ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, προκειμένου νὰ ἀνακαλύψει τὸ ὑλικὸ ποὺ θὰ συνέβαλε στὴν ἐξέλιξη τοῦ δικοῦ του ἔργου. Ἔργο δύσκολο ἀφοῦ δὲν ἔκανε καλὴ χρήση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, ἀλλὰ καὶ δὲν εὕρισκε ποιητικὰ ἔργα στὴ δημοτική, συνάμα ὅμως καὶ θελκτικό. Ἄρχισε νὰ μελετᾶ τὰ δημοτικὰ τραγούδια καὶ τὴν κρητικὴ λογοτεχνία καὶ δειλὰ δειλὰ νὰ γράφει τὰ πρῶτα του ποιήματα στὰ ἑλληνικά. Καθοριστικῆς σημασίας, ποὺ ἄλλαξε τὴ ροὴ τοῦ συγγραφικοῦ του ἔργου ὑπῆρξε ἡ συνάντησή του μὲ τὸν Σπυρίδωνα Τρικούπη, ποὺ θέλησε νὰ γνωρίσει τὸν Διονύσιο Σολωμό. Στὴ δεύτερη συνάντησή τους ὁ Σολωμὸς διάβασε στὸν Τρικούπη τὴν «Ὠδὴ στὴν πρώτη λειτουργία», γεγονὸς ποὺ προκάλεσε τὸν θαυμασμὸ τοῦ Τρικούπη, ὁ ὁποῖος εἶπε ἀπευθυνόμενος στὸν Σολωμό: «Ἡ ποιητική σας ἰδιοφυία σᾶς ἐπιφυλάσσει μία διαλεχτὴ θέση στὸν ἰταλικὸ Παρνασσό. Ἀλλὰ οἱ πρῶτες θέσεις ἐκεῖ εἶναι πιασμένες. Ὁ ἑλληνικὸς Παρνασσὸς δὲν ἔχει ἀκόμα τὸ Δάντη του». Μάλιστα εἶναι ἐκεῖνος ποὺ βοήθησε τὸ Σολωμὸ στὴ μελέτη τῶν ἑλληνικῶν ποιημάτων, προκειμένου νὰ ἐξελίξει καὶ τελειοποιήσει τὴ χρήση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας[5]. Λέγεται ὅτι ἕνας ποιητὴς πρέπει νὰ γράψει πολλὰ ἔργα, ἀκόμη καὶ συλλογές, γιὰ νὰ κερδίσει τὴν ἀναγνώριση. Δὲν συνέβη τὸ ἴδιο μὲ τὸν Σολωμό. Τὸ Μάιο τοῦ 1823, ὁλοκληρώνει τὸν «Ὕμνο εἰς τὴν Ἐλευθερία», ἐμπνευσμένος ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ ἐπανάσταση τοῦ 1821. Τὸ ποίημα δημοσιεύεται στὴν Ἑλλάδα τὸ 1824, καὶ ἕνα χρόνο μετά, στὴν Εὐρώπη. Ἡ φήμη τοῦ Σολωμοῦ ἐξαπλώνεται σὲ ὅλη τὴ χώρα καὶ σὲ ὅλο τὸν κόσμο[6].
Τὸ 1828 ὁ Σολωμὸς μετακόμισε στὴν Κέρκυρα. Ἡ συγγραφική του δημιουργία συνεχίστηκε θαυμαστὰ καὶ ἐκφράστηκε μέσα ἀπὸ τὰ ἀνολοκλήρωτα ποιήματά του, τὸν «Κρητικό», τοὺς «Ἐλεύθερους Πολιορκημένους», τὸν «Πόρφυρα», τὴ «Γυναίκα τῆς Ζάκυθος» καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται τὰ καλύτερα ἔργα του. Τὸ 1849 βραβεύθηκε μὲ τὸ μετάλλιο τοῦ Τάγματος τοῦ Σωτῆρος.
τμῆμα τοῦ Ὕμνου εἰς τὴν Ἐλευθερίαν ἀποτελεῖ τὸν ἐθνικὸ ὕμνο τῆς Ἑλλάδας ἀπὸ τὸ 1865 καὶ τῆς Κύπρου ἀπὸ τὸ 1966. Τὴ μελοποίησή του πραγματοποίησε ὁ Νικόλαος Μάντζαρος. Ἀποτελεῖται ἀπὸ 158 στροφὲς ἢ 632 στίχους καὶ ἀποτελεῖ τὸν μεγαλύτερο σὲ ἔκταση ὕμνο παγκοσμίως[7].
Σημειώσεις:
[1] Βλ. πρόχειρα, Λόφος τοῦ Στράνη / Zante, ecozante.com [2] ὅ.π. [3] Βλ. ὅ.π. [4] Ὁ Ἐθνικὸς ποιητὴς τῆς Ἑλλάδος – ellines.com [5] ὅ.π. [6] ὅ.π. [7] https:elwikipedia.org/wiki, ὅπου παραπομπὲς 2 καὶ 3.