Με την ευκαιρία της Ημέρας Μνήμης των Θυμάτων της Επιθετικότητας του ΝΑΤΟ, ο Σέρβος Πατριάρχης Πορφύριος τέλεσε επιμνημόσυνη δέηση στις 24 Μαρτίου 2026, μπροστά στο μνημείο των θυμάτων της επιθετικότητας του ΝΑΤΟ στην Πινακοθήκη του Εθνικού Μουσείου στη Βράνιε, τιμώντας τα θύματα του βομβαρδισμού της χώρας πριν από 27 χρόνια. Παρακάτω παραθέτουμε την ομιλία του Πατριάρχη:
Εξοχότατε, αξιότιμε Πρόεδρε της Δημοκρατίας της Σερβίας, αξιότιμε και αγαπητέ Πρόεδρε Ντόντικ, Υψηλότατες Εξοχότατε, αδελφοί ιεράρχες, αξιότιμε Πρωθυπουργέ με όλους τους αξιότιμους υπουργούς που είναι παρόντες εδώ, και όλους με τάξη, βαθμό και τιμή, και πάνω απ’ όλα, αγαπητοί αδελφοί και αδελφές,
Κάθε φορά σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν ένα σοφό και ευγενές μήνυμα είναι δικαιολογημένα αναμενόμενο, όσο κι αν επιλέγουμε τα λόγια μας και αναζητούμε το ουσιαστικό περιεχόμενο αυτού που σκοπεύουμε να πούμε, μένουμε με μια βαθιά εντύπωση αδυναμίας να εκφράσουμε τόσο το βάθος της τραγωδίας που έχουμε βιώσει, όσο και αυτό που είναι απαραίτητο για εμάς, ως κατ’εικόνα Θεού πλάσματα και λαός του Θεού, να αγωνιστούμε.
Αγαπητοί άνδρες και γυναίκες της Βράνιε, και όλοι εσείς από άλλες σερβικές και άλλες χώρες που συγκεντρωθήκατε σήμερα σε αυτή την πόλη, είθε ο Θεός να σας βοηθήσει και ο Κύριος να σας ευλογεί όλους! Σας χαιρετώ όλους ως έναν από εσάς, προσβλέποντας στην ευλογία να επισκεφτώ μαζί με τους αδελφούς μου ιεράρχες αυτό το μέρος της υπέροχης και όμορφης Πατρίδας μας και στην ευκαιρία να συναντηθούμε πρόσωπο με πρόσωπο και να παρηγορηθούμε από την κοινή πίστη, ελπίδα και αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού προς εμάς και τη δική μας προς Αυτόν!
Χαίρομαι, αν και η αφορμή της συγκέντρωσής μας είναι θλιβερή! Αυτό συμβαίνει επειδή για εμάς τους Χριστιανούς, η σταυρική οδός είναι το προοίμιο και η εισαγωγή στις χαρές του Πάσχα. Μια θλιβερή αλλά ιερή ανάμνηση ενός Γολγοθά, από τους πιό πρόσφατους, του σταυρωμένου γένους μας, ο τρομερός βομβαρδισμός του ΝΑΤΟ που ξεκίνησε σαν σήμερα πριν από 27 χρόνια, μετέτρεψε την Πατρίδα μας σε έναν τρομερό τόπο εκτέλεσης γεμάτο με τρομακτικά ερείπια και απανθρακωμένα λείψανα για τις επόμενες 78 ημέρες, μέχρι τις 10 Ιουνίου 1999.
Ολόκληρη η χώρα μας με όλες τις πόλεις και τα χωριά της, καθώς και όλους τους κατοίκους της, χωρίς εξαίρεση, με μονομερή απόφαση των ισχυρών αυτού του κόσμου, βρέθηκε στις φλόγες του πολέμου που καταβρόχθισε τα πάντα μπροστά της: ανθρώπους, πόλεις, οικισμούς, πολιτιστικά και φυσικά αγαθά, υποδομές. Η Βράνιε και τα περίχωρά της ήταν μεταξύ αυτών των τόπων που υπέφεραν. Και εδώ, μια δύναμη που δεν προσεύχεται στον Θεό, με το σύνθημα της ζωής και της ειρήνης, έσπειρε θάνατο και φόβο, αφήνοντας πίσω της πόνο και καταστροφή.
Σήμερα, είμαστε εδώ για να μετατρέψουμε τα λόγια μας σε προσευχές για όλους όσοι υπέφεραν σε αυτή την πόλη και την περιοχή, και πάνω απ ‘όλα να προσευχηθούμε για δύο ντόπιες κοπέλες: την Ιρένα Μίτιτς και τη Μίλιτσα Στογιάνοβιτς. Η μία ήταν δώδεκα ετών κατά τη στιγμή του μαρτυρίου της και η άλλη δεκαπέντε. Ειδικά για εμάς προσωπικά, και πιστεύω για κάθε Χριστιανό, και στη συνέχεια για κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο, ένδειξη της καταστροφικής ανθρώπινης πτώσης είναι το γεγονός ότι στη βόμβα που σκότωσε την Ειρήνη ενώ βοηθούσε τον θείο της να σπείρει καλαμπόκι στο χωράφι, σκαλισμένη από το χέρι κάποιου Έρικ Ν., υπήρχε η επιγραφή: Δύσκολες εποχές, δεν είναι τόσο υπέροχες!
Αυτή η δολοφονία, καθώς και το μήνυμα που είναι γεμάτο με νοσηρό κυνισμό, παρόμοιο με αυτό που έφτασε στον λαό μας με βόμβες από την ίδια άκρη του κόσμου, κατά τη διάρκεια των εορτασμών του Πάσχα του 1944, αποκαλύπτουν αναμφισβήτητα πολλά για τη ρίζα και τη φύση του πολέμου που διεξήχθη εναντίον του φιλελεύθερου σερβικού λαού μας, αλλά και για κάθε άλλο πόλεμο που εξαπολύεται με στόχο την υποδούλωση ή την καταστροφή των άλλων.
Αυτοί που σκότωσαν τη Μίλιτσα και την Ιρένα, το όνομα της οποίας σημαίνει ΕΙΡΗΝΗ, όχι μόνο στέρησαν τη ζωή δύο παιδιών του Θεού, αλλά έφτασαν επίσης στο σημείο να καταργήσουν την ειρηνική ζωή, να σκοτώσουν την ειρήνη ως τα μεγαλύτερα δώρα του Θεού, που αποτελούν προϋπόθεση για κάθε ύπαρξη και αρμονία.
Η επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των θυμάτων του 1999 απόψε είναι ταυτόχρονα η προσευχητική μας έκκληση ενάντια στις αμαρτίες του πολέμου και της αιματοχυσίας, τόσο ενάντια στο άτομο όσο και ενάντια στην κοινότητα, τόσο ενάντια στις δικές μας όσο και ενάντια σε κάθε λαό στη γη.
Δυστυχώς, ακόμη και στις μέρες μας είμαστε μάρτυρες ότι η ειρήνη «αφαιρείται ανελέητα από τη γη» (Αποκ. 6:3-4), ότι οι ουράνιες δυνάμεις του κακού και του σκότους σπέρνουν τον θάνατο και πυροδοτούν εστίες πολέμου σε όλο τον κόσμο. Οι ανθρώπινες ζωές, Θεός φυλάξοι, φαίνεται να χάνουν ανεπανόρθωτα την αξία τους ως «τα αγιότερα των αγίων». Επιπλέον, οι άνθρωποι, χωρίς εξαίρεση, είναι αλυσοδεμένοι από φόβο λόγω των καθημερινών απειλών χρήσης ατομικών όπλων.
Εξαιτίας όλων αυτών, η σημερινή συγκέντρωση και ανάμνηση ενός από τα συχνά βάσανα, τα οποία εμείς, ως απόγονοι αγίων προγόνων, έχουμε υπομείνει με τιμή και ενάρετο τρόπο, δεν είναι και δεν πρέπει να είναι αφορμή για την αναβίωση παλαιών πληγών, και ιδιαίτερα πρόσκληση σε μίσος και εχθρότητα. Αντιθέτως, η πρόθεσή μας είναι να στείλουμε εδώ μια προειδοποίηση, από την Ιρένα και τη Μίλιτσα, πρώτα σε εμάς τους ίδιους, μετά ο ένας στον άλλον, και στη συνέχεια σε ολόκληρο τον κόσμο ότι η ανθρωπότητα δεν έχει ποτέ δοκιμαστεί περισσότερο για την ωριμότητα και την ευθύνη της, ότι η ειρήνη μέσα μας και γύρω μας δεν έχει ποτέ απειληθεί περισσότερο, και η αναταραχή και ο φόβος δεν ήταν ποτέ πιο γενικευμένες;
Θα μπορέσουμε όχι μόνο να προσευχηθούμε, αλλά και να ευθυγραμμίσουμε τη ζωή που μας έχει δώσει ο Θεός με την ευαγγελική αρχή: «Ζητήστε ειρήνη και επιδιώξτε την;» (Ψαλμός 33:14). Ως εκ τούτου, από αυτή την μαρτυρική πόλη, η οποία, όπως ολόκληρη η χώρα μας, μαρτυρά τις φρικαλεότητες του πολέμου και τις συνέπειες της απουσίας ειρήνης μέχρι σήμερα, με τα σημάδια της, απευθύνουμε έκκληση σε ολόκληρο τον κόσμο, και ιδιαίτερα σε εκείνους που έχουν την εξουσία να κυβερνούν και να λαμβάνουν μοιραίες αποφάσεις που αφορούν και επηρεάζουν όλους μας, να σταματήσουν κάθε εχθρότητα, να σταματήσουν την αιματοχυσία και την καταστροφή του πολέμου και να επενδύσουν όλα τα χαρίσματα και τις δυνάμεις που μας έχει δώσει ο Θεός στη διατήρηση της ειρήνης μέσα μας, στην παρατήρηση της ειρήνης στο περιβάλλον μας και στην εξάπλωση της ειρήνης σε όλο τον κόσμο;
Ως λαός του Χριστού και παιδιά του Αγίου Σάββα, του μεγαλύτερου ειρηνοποιού του γένους μας, γνωρίζουμε ότι η ειρήνη δεν μπορεί να έρθει στον κόσμο μόνο από τις ανθρώπινες δυνάμεις μας, αν και είναι επίσης απαραίτητες, αλλά ότι για αυτό το δώρο χρειαζόμαστε και τη βοήθεια Εκείνου που είναι ο Βασιλιάς της Ειρήνης και που μόνος μπορεί και θέλει να μας χαρίσει την αληθινή ειρήνη, η οποία υπερβαίνει κάθε κατανόηση.
Ακριβώς την εμπειρία αυτής και τέτοιας πίστης στη βοήθεια του Θεού μαρτυρά η Αγία μας Εκκλησία κάθε μέρα, σε κάθε θεία λειτουργία, προσευχόμενη πολλές φορές εν ειρήνη: για ειρήνη από ψηλά· για ειρήνη σε ολόκληρο τον κόσμο, για ειρηνικούς καιρούς, για χάρη, ζωή και ειρήνη…, ώστε η ειρήνη που δεν είναι αυτού του κόσμου να γεμίσει τις καρδιές μας και να αποτελέσει τη συσσωρευτική δύναμη και θεμελιώδη αξία της ζωής μας· ώστε η συνύπαρξη στις οικογένειές μας, με τους γείτονές μας και στη συνέχεια στα σχολεία, στις εργατικές οργανώσεις, στα χωριά και στις πόλεις να βασίζεται και να λαμβάνει χώρα σε μια ευγενή, πνευματικά απαραίτητη ατμόσφαιρα ειρήνης και αρμονίας.
Μια τέτοια αντίληψη της ζωής, εκ φύσεως των πραγμάτων, θα διαχυθεί στην ευρύτερη κοινωνία, στο περιφερειακό επίπεδο, στις διεθνείς σχέσεις και θα αποτελέσει τον εγγυητή της επιτυχημένης επικοινωνίας και την καλύτερη επιβεβαίωση ότι έχουμε ο ένας τον άλλον και ότι είμαστε αναντικατάστατοι ο ένας για τον άλλον.
Εμπιστευόμενοι στη βοήθεια του Θεού της αγάπης, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, παραμένουμε σταθερά αποφασισμένοι να μην ξεχνάμε ποτέ στην προσευχή μας αθώα υποφέροντες συμπατριώτες και συμπολίτες μας, και ότι κανείς και τίποτα, πόσο μάλλον η βία και οι βόμβες, δεν μπορούν να μας πείσουν να εγκαταλείψουμε την ειρήνη ως τρόπο ζωής. Αυτή ακριβώς είναι η κληρονομιά που μας άφησε ο Άγιος Πατέρας Σάββας, και η οποία για εμάς είναι ταυτόχρονα μια άφθαρτη διαθήκη και το μήνυμά μας προς όλες και όλους – η εντολή του Χριστού: Αγάπα Κύριον τον Θεόν σου εξ όλης της καρδίας σου, και εξ όλης της ψυχής σου, και εξ όλης της διανοίας σου, και εξ όλης της ισχύος σου… και τον πλησίον σου ως σεαυτόν! (Μάρκ. 12:30-31).
Είθε ο Κύριος να αναπαυθεί ύει εν ειρήνη και να χαρίσει αιώνια ζωή σε όλους όσοι υπέφεραν από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ το 1999. Αιωνία τους η μνήμη.