Φωτογραφία Pexels
Στὴν ἐποχή μας, καλοὶ μου φίλοι, ποὺ οἱ τάσεις πλέον καθορίζονται ἀπὸ τοὺς ἀλγόριθμους τῶν κοινωνικῶν δικτύων, πῶς θὰ μποροῦσαν νὰ ἀπουσιάζουν καὶ οἱ ἀλγόριθμοι τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης;1 Εἶναι ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀλγόριθμοι ποὺ διαμορφώνουν σήμερα καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν «κουλτούρα τῆς αὐτολατρείας», ὅπως θὰ τὴν λέγαμε, καὶ τὴν τάση τῆς ἐν γένει ἐμμονῆς στόν… ἑαυτό μας! Στὸ θέμα αὐτὸ ἔχουμε καὶ πάλι ἀναφερθεῖ,2 γι’ αὐτὸ καὶ τούτη τὴ φορὰ θὰ περιοριστοῦμε στὰ συμβαίνοντα μὲ τὴν Τ.Ν. Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ ἡ σύγχρονη κοινωνία ἔχει κατακλυσθεῖ ἀπὸ ἕνα «ὑπερτονισμένο ἀτομικισμό», ὅπως παρατηροῦν οἱ εἰδικοί.
* * *
Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ νέα γενιὰ μεγαλώνει σ’ ἕνα κόσμο, ὅπου ὁ ἐγωκεντρισμὸς παρουσιάζεται ὡς τὸ μέγιστο μυστικὸ τῆς εὐτυχίας, τῆς ἐπιτυχίας, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοπεποίθησης! Τὴν ἔχουν κάνει νὰ πιστεύει ὅτι ἔτσι θὰ ἐπιτύχει καὶ τὴν … αὐτομεταμόρφωση, ποὺ εἶναι καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐμμονῆς μὲ τὸν ἑαυτό μας, ξέρετε! Συνήθως κινεῖται στὸ τρίπτυχο ἐμφάνιση – καριέρα – πιστεύω.
Καὶ πῶς ἐμπλέκεται ἐδῶ ἡ Τ.Ν.; Κατὰ τὴν ταπεινή μας ἄποψη μὲ τοὺς ἑξῆς τρεῖς τρόπους:
1. Μέσῳ τῶν ἀλγορίθμων, εἰδικῶν φίλτρων κ.λπ. στὰ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης, δίνει τὴ δυνατότητα στοὺς χρῆστες νὰ κατασκευάζουν καὶ νὰ προβάλουν μία ἐξιδανικευμένη εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ τους!! Ἐξ ἄλλου ἀντλεῖ τὰ δεδομένα της οὐσιαστικὰ ἀπὸ τὰ κοινωνικὰ δίκτυα, ὁπότε αὐτὸ ποὺ κάνει εἶναι νὰ πηγαίνει τὰ πράγματα ἀκόμη μακρύτερα. Ἔτσι καλλιεργεῖ στὸν ὑπέρτατο βαθμὸ τὴ ναρκισσιστικὴ τάση γιὰ συνεχῆ ἐπιβεβαίωση!!
2. Προσωποποιεῖ τὰ πράγματα! Τὰ μοντέλα τῆς Τ.Ν. (τὰ ἀποκαλούμενα chatbots) εἶναι ἔτσι σχεδιασμένα, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνονται ὄχι μόνο στὶς ἀνάγκες, ἀλλὰ καὶ στὰ συναισθήματα καὶ αὐτὲς ἀκόμη τὶς ἀπόψεις τοῦ χρήστη. Ἔτσι οἱ πληροφορίες εἶναι ὁπωσδήποτε ἐξατομικευμένες καὶ παρουσιάζουν στὸν χρήστη αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ θέλει νὰ δεῖ καὶ νὰ ἀκούσει. Αὐτὸ δέ, λειτουργεῖ κατὰ τέτοιο τρόπο, ὥστε νὰ ἑστιάζει κανεὶς στὸν μέγιστο δυνατὸ βαθμὸ στὸν ἑαυτό του καὶ μόνο, αὐξάνοντας ἔτσι τὸν ἐγωκεντρισμό του! Παρακολουθεῖ καὶ «ζεῖ» μόνο ὅτι ἐπιβεβαιώνει τὴν ὅλη κοσμοθεωρία του, ἐνισχύοντας τὸ «ἐγώ» του!
3. Στὰ πλαίσια αὐτὰ ἡ Τ.Ν., κάνει ἀκόμη κι αὐτό: Ἐνισχύει τὴν πεποίθηση τοῦ χρήστη ὅτι «ἔχει πάντα δίκιο»!!! Καὶ πάλι ἐπειδὴ τὰ μοντέλα τῆς Τ.Ν. εἶναι σχεδιασμένα στὸ νὰ ἐξυπηρετοῦν τὸν χρήστη ἀλλὰ καὶ νὰ συμφωνοῦν μαζί του, τοῦ δημιουργοῦν τὴν ἐντύπωση ὅτι οἱ ἀπόψεις του σὲ κάθε περίπτωση εἶναι ὁπωσδήποτε σωστές, ἐνισχύοντας ἔτσι ἔτι περαιτέρω τὸν ἐγωκεντρισμό του!
Μάλιστα αὐτὸ προέκυψε καὶ ἀπὸ ἔρευνα τοῦ Πανεπιστημίου Stanford ποὺ δημοσιεύτηκε στὸ ἐπιστημονικὸ περιοδικὸ Science. Ἡ μελέτη αὐτὴ ἀνέλυσε 12.000 κοινωνικὰ ἐρωτήματα ποὺ πέρασαν ἀπὸ 11 κορυφαῖα μοντέλα Τ.Ν. (μεταξὺ αὐτῶν ἦταν καὶ τὸ Clade, τὸ Gemini καὶ τὸ ChatGPT). Ἀποδείχθηκε, ὅτι ἀκόμη καὶ σὲ περιπτώσεις ποὺ οἱ ἄλλοι χρῆστες ἔκριναν ὁμόφωνα ὅτι κάποιος εἶχε ἄδικο, παρ’ ὅλα αὐτὰ τὰ μοντέλα Τ.Ν. ἐξακολουθοῦσαν νὰ δίνουν δίκιο στὸν χρήστη τους στὸ 51% τῶν περιπτώσεων!!!
Καὶ ποιὸ εἶναι τὸ πλέον ἀνησυχητικό; Ὅτι ἀκόμη καὶ τότε ποὺ οἱ χρῆστες ἀντιλαμβάνονταν ὅτι ἡ Τ.Ν. ποὺ χρησιμοποίησαν ἦταν ὑπερβολικὰ ἐπιβεβαιωτική, οἱ ἀπαντήσεις της ἀντέλεγαν σ’ αὐτὸ καὶ ἐξακολουθοῦσαν νὰ τοὺς ἐπηρεάζουν!!
Ἆραγε, γιατί τὰ μοντέλα τὸ κάνουν αὐτό; Ἡ ἐπικεφαλῆς ἐρευνήτρια Myra Cheng καὶ ὁ Καθηγητής Dan Jurafsky ἐξηγοῦν ὅτι τὰ μοντέλα ἐκπαιδεύονται νὰ παράγουν ἀπαντήσεις ποὺ ἀρέσουν στοὺς χρῆστες καὶ αὐτὸ ποὺ ἀρέσει στοὺς ἀνθρώπους εἶναι νὰ τοὺς λένε ὅτι ἔχουν δίκιο!!!
Ὅπως σημειώνει ὁ ἐν λόγῳ Καθηγητής, «ἐκεῖνο ποὺ δὲν ἀντιλαμβάνονται οἱ χρῆστες, εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ τάση τοὺς κάνει πιο ἐγωκεντρικοὺς καὶ πιὸ ἀπόλυτους στὶς κρίσεις τους»!!
* * *
Στ’ ἀλήθεια, ποῦ μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει αὐτὴ ἡ κατάσταση;
Σύμφωνα μὲ τοὺς ψυχολόγους, ὅπως τὸν Καθηγητὴ W. Keith Campbell, ἡ ὑπερβολικὴ ἐνασχόληση μὲ τὸν ἑαυτό μας μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει ὄχι στὴν ὁλοκλήρωση ποὺ περιμένουμε, ἀλλὰ στὴν κατάθλιψη καὶ τὸ ἄγχος!!
Τὸ πλῆθος τῶν ἐρευνῶν ποὺ ἔχουν γίνει, ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ πλατφόρμες κοινωνικῆς δικτύωσης δὲν κάνουν τίποτε ἄλλο τελικά, ἀπὸ τὸ νὰ ἐντείνουν αὐτὴ τὴν τάση!
Ἐπιπλέον οἱ ψυχολόγοι ὑποστηρίζουν ὅτι ὅσο περισσότερο προβάλλουμε τὴν «τέλεια» ἐκδοχὴ τοῦ ἑαυτοῦ μας, τόσο περισσότερο ἀπομακρυνόμαστε ἀπὸ τὴν αὐθεντικότητα. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ποιὸ εἶναι; Ἕνα αἴσθημα κενοῦ καὶ ἀνασφάλειας, ἀπαντοῦν!
Ἔχει δὲ ἀποδειχθεῖ ὅτι ὅσοι ἐπικεντρώνονται ὑπερβολικὰ στὴν αὐτοφροντίδα, ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὴν προσφορά τους στοὺς ἄλλους.
Μία μετὰ-ἀνάλυση ποὺ βασίστηκε σὲ πάνω ἀπὸ 200 μελέτες ἔδειξε ὅτι ἡ ἑστίαση στὸν ἑαυτὸ μας συνδέεται μὲ αὐξημένα ἐπίπεδα ἄγχους καὶ ἀρνητικῶν συναισθημάτων. Ἀντίθετα, ἡ ἀνιδιοτέλεια ὁδηγεῖ σὲ αὐθεντικὴ καὶ διαρκῆ εὐτυχία. Καὶ τὸ νὰ ἐνδιαφερόμαστε γιὰ τοὺς ἄλλους δὲν εἶναι ἁπλῶς μία μεγάλη ἀρετή, εἶναι καὶ ψυχολογικὴ ἀνάγκη, ὅπως ἔχουμε ἀναπτύξει καὶ σὲ προηγούμενο κείμενο τῆς στήλης αὐτῆς.3
Μάλιστα οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες ξεκάθαρα τονίζουν τοῦτο: «Τὸ χειρότερο πρᾶγμα ποὺ μπορεῖς νὰ κάνεις γιὰ τὴν εὐημερία σου εἶναι νὰ ἐπικεντρώνεσαι στὸν ἑαυτό σου». Καὶ πὼς «ἡ συνεχὴς ἐσωτερικὴ περιστροφὴ ἐντείνει τὴν αἴσθηση τῆς ἀνεπάρκειας».
Ἀκόμη ὁ ἐγωκεντρισμὸς καὶ ἡ αὐτοπροβολὴ ὁδηγοῦν μὲ μαθηματικὴ ἀκρίβεια στὴν ἀπομόνωση καὶ τὴ μοναξιά.
Πέραν τοῦ ὅτι ἐγωκεντρικοὶ δὲν δέχονται κριτική, δὲν παραδέχονται τὰ λάθη τους, εἶναι πάντοτε ἀλαζονικοί, μὲ ὅ,τι αὐτὸ σημαίνει.
* * *
Τί λάθος, ἡ Τ.Ν., αὐτὸ τὸ τόσο σύγχρονο καὶ λίαν ἐπαναστατικὸ «ἐργαλεῖο», νὰ εἶναι ἔτσι δομημένη, ὥστε νὰ στρέφεται τελικὰ κατὰ τοῦ ἀνθρώπου! Πόσο μακριὰ βρίσκεται ἀπὸ τὴν «Ἄκρα Ταπείνωση», δηλαδὴ τὸν Κύριο Ἰησοῦ Χριστό μας! Καὶ τί κάνει στὴν οὐσία; Ἔρχεται νὰ ἐνισχύσει τὴ «θέση» τοῦ Φαρισαίου τῆς παραβολῆς, ἐκείνου ποὺ ἐπιδεικτικὰ στάθηκε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ συνανθρώπου του τοῦ τελώνη προβάλλοντας μοναδικὰ τὸν ἑαυτό του, γιὰ νὰ ἐπιτύχει τελικὰ τὴν ἄμεση καταδίκη του! Ἁπλὰ πράγματα δὲν εἶναι;
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος
Σημειώσεις:
1. Στὸ ἑξῆς Τ.Ν. 2. Βλέπ. «Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ «ΕΓΩ» ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ. 3. Βλέπ. «Η ΚΑΛΩΣΥΝΗ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΜΗ» Α΄, Β΄ καὶ Γ΄ μέρος.