Σύμφωνα μὲ μαρτυρίες φοιτητῶν ποὺ σπουδάζουν σὲ ποντιφικὰ πανεπιστήμια, στὰ διάφορα διαθρησκειακὰ συνέδρια δίνουν τὸ παρὸν Ἑβραῖοι καὶ Μουσουλμάνοι θεολόγοι, προκειμένου νὰ παρουσιάσουν τὶς θρησκευτικές τους παραδόσεις καὶ νὰ «διαλε-χθοῦν» μὲ τοὺς Χριστιανούς. Μέχρι ἐδῶ ὅλα φαίνονται ὡραῖα. Ἡ λέξη «διάλογος» ἄλλωστε ἀκούγεται πάντοτε εὐχάριστα. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι τί εἴδους διάλογος διεξάγεται καὶ κυρίως ποιός βρίσκεται μονίμως στὸ ἑδώλιο.
Ἡ εἰκόνα ποὺ παρουσιάζεται εἶναι σχεδὸν προβλέψιμη. Ἀπὸ τὴ μία πλευρά, ἕνα Ἰσλὰμ εἰρηνικό, ἀνεκτικό, γεμᾶτο σεβασμὸ πρὸς τὸν ἄνθρωπο καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὴ γυναῖκα. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἕνας Ἰουδαϊσμὸς ποὺ παρουσιάζεται τόσο κοντὰ στὸν Χριστιανισμό, ὥστε οἱ τεράστιες θεολογικὲς διαφορὲς μεταξύ τους νὰ κινδυνεύουν νὰ μετατραποῦν σὲ λεπτομέρειες. Καὶ ἀπέναντί τους; Ὁ Χριστιανισμός, ὁ ὁποῖος πρέπει συνεχῶς νὰ ἀπολογεῖται, νὰ αὐτοκρίνεται, νὰ ζητεῖ συγγνώμη καὶ νὰ δίνει ἐξετάσεις γιὰ τὸ ἐὰν ἔχει γίνει πλέον ἀρκετὰ «σύγχρονος».
Ἑβραῖοι θεολόγοι μποροῦν νὰ ἐπισημαίνουν τὴν «πρόοδο» ποὺ ἔκανε ὁ σύγχρονος Χριστιανισμὸς ὡς πρὸς τὸν ἀντισημιτισμό. Μποροῦν νὰ ἀσκοῦν κριτικὴ ἀκόμη καὶ στὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸν Χρυσόστομο γιὰ τὰ ἀντιιουδαϊκὰ κείμενά του, καὶ οἱ παπικοὶ φοιτητὲς νὰ κάθονται καὶ νὰ ἀκοῦν. Ὡραῖα. Ἀφοῦ ὅμως μιλᾶμε γιὰ διάλογο, ποῦ βρίσκεται ἡ ἀντίστροφη κριτική; Πότε ἀκριβῶς θὰ τεθοῦν στὸ τραπέζι, μὲ τὴν ἴδια ἐλευθερία καὶ αὐστηρότητα, oἱ δύσκολες πλευρὲς τῶν ἄλλων θρησκευτικῶν παραδόσεων; Ἢ μήπως ἡ «αὐτοκριτική» εἶναι ἀρετὴ ποὺ ἀπαιτεῖται μόνον ἀπὸ τοὺς Χριστιανούς;
Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὴν παρουσίαση τοῦ Ἰσλάμ. Ἀκοῦμε συνεχῶς τὸ γνωστὸ ἀφήγημα περὶ εἰρήνης, ἀνεκτικότητος καὶ σεβασμοῦ πρὸς τὴ γυναῖκα. Τί γίνεται μὲ τὴ θέση τῶν Χριστιανῶν σὲ μουσουλμανικὲς κοινωνίες; Τί γίνεται μὲ τὴν ἐλευθερία ἀλλαγῆς θρησκεύματος; Τί γίνεται μὲ τὴ θέση τῆς γυναίκας ἐκεῖ ὅπου συγκεκριμένες θρησκευτικὲς ἑρμηνεῖες μετατρέπονται σὲ κοινωνικὸ ἢ νομικὸ κανόνα; Γιατί αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν ἀποτελοῦν πάντοτε τὸ κέντρο τοῦ «εἰλικρινοῦς διαλόγου»;
Διότι ἐδῶ βρίσκεται ἡ μεγάλη ἀντίφαση. Ὁ Χριστιανὸς φοιτητὴς πρέπει νὰ μάθει νὰ ἀμφισβητεῖ τὸ παρελθόν του, νὰ ἀκούει κατηγορίες ἐναντίον τῆς παραδόσεώς του καὶ νὰ χειροκροτεῖ τὴν «πρόοδο» τοῦ σύγχρονου Χριστιανισμοῦ. Ὅταν ὅμως φθάνει ἡ ὥρα νὰ τεθοῦν σκληρὰ ἐρωτήματα πρὸς τοὺς συνομιλητές του, τότε ξαφνικὰ χρειάζεται λεπτότητα, κατανόηση, σεβασμὸς τῶν πολιτισμικῶν διαφορῶν καὶ ἀποφυγὴ «στερεοτύπων».
Ἔ, λοιπόν, αὐτὸ δὲν εἶναι διάλογος. Καὶ τελικά τί ἐξυπηρετοῦν τέτοια συνέδρια; Τὴ γνωριμία τῶν θρησκειῶν ἢ τὴν καλλιέργεια ἑνὸς μονίμως ἐνοχικοῦ Χριστιανισμοῦ; Γιατί ὁ Χριστιανισμὸς πρέπει συνεχῶς νὰ ἀποδεικνύει ὅτι ἔχει «προοδεύσει», ἐνῶ οἱ ἄλλες θρησκεῖες παρουσιάζονται συχνὰ μέσα ἀπὸ μία προσεκτικὰ ἐπιλεγμένη καὶ ἐξωραϊσμένη αὐτοπαρουσίαση;
Ν. ΡΩΜΑΝΟΣ