(Άγιος Γρηγόριος Νύσσης – «Εις τον βίον του Μωϋσέως»)
ΜΕΡΟΣ Γ΄
ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
Αναμφίβολα, η πνευματική ερμηνεία του «Βίου του Μωϋσέως» από τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης έχει χαρακτήρα δογματικό, εκκλησιολογικό, ηθικολογικό και σωφρονιστικό, εμπιστευόμενος (ο άγιος) την αυθεντικότητα της Παλαιάς Διαθήκης στη σύνδεσή της με την Καινή Διαθήκη (Χριστιανισμός), γεγονός που δεν αξιοποιεί ο Ιώσηπος, υποκείμενος στο «σαράκι» της προσωπικής οντολογίας, ως συγκατάβαση στον πειρασμό της «αυθεντικότητας», που βασανίζει τους ιστορικούς διαχρονικά. Για (εμάς) τους Ορθοδόξους πιστούς, η εμπιστοσύνη στην Πατερική ερμηνεία της Γραφής αποτελεί διαχρονική εκκλησιολογική – πνευματική σταθερά και δεν αποτελεί ιστοριογραφική μεταβλητή!
Ομιλεί ο άγιος Γρηγόριος και για το αίμα του αμνού στο κατώφλι και στους παραστάτες της εισόδου των οικιών των Ισραηλιτών, καθώς και για το θάνατο των πρωτοτόκων παιδιών των Αιγυπτίων (και όλων των ζώων τους), σύμφωνα με τις προειδοποιήσεις που έλαβε ο Μωϋσής από τον Θεό· θάνατος πρωτοτόκων πτωχών και πλουσίων, επισήμων και ισχυρών της εξουσίας και του πλούτου, καθώς και του διαδόχου του αιγυπτιακού θρόνου (10η πληγή) από τον εξολοθρευτή άγγελο. Τονίζει σχετικά:
«…και μέλλων εξαιρείσθαι του κακού το ομόφυλον, θάνατον επάγει παντί πρωτοτόκω Αιγυπτίω, τούτο δι’ ών εποίησεν ημίν νομοθετών το δείν την πρώτην του κακού γένεσιν εξαφανίζειν· μή γάρ άλλως είναι δυνατόν διαφυγείν τον Αιγύπτιον βίον» δηλ..
«κι όταν πρόκειται να ελευθερώσει τους ομοεθνείς από το κακό, επιφέρει το θάνατο σε κάθε πρωτότοκο των Αιγυπτίων, νομοθετώντας για μας με αυτά που έκαμε το εξής· ότι δηλαδή πρέπει να εξαφανίζουμε το κακό ευθύς αμέσως μόλις παρουσιασθεί, γιατί διαφορετικά είναι αδύνατο να αποφύγουμε τον Αιγυπτιακό βίο».
«…τούτο δε ούκ αν γένοιτο μη προσχυθέντος ταίς εισόδοις ημών εκείνου του αίματος ο τον ολοθρευτήν αποστρέφει» δηλ. «Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να γίνει, αν δεν χυνόταν γύρω από τις πόρτες μας εκείνο το αίμα που απομακρύνει τον εξολοθρευτή».
1ο Σχόλιο: Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, Ι. Χρυσόστομος, Κύριλλος Αλεξανδρείας κ.ά., στην εντολή του Θεού για τη θυσία και αρτιότητα του αμνού και το βάψιμο με το αίμα (του) των θυρών των οικιών των Εβραίων, βλέπουν τη θυσία του Χριστού, το Σώμα Του και το Αίμα Του ως «αμνού του Θεού, του αίροντος την αμαρτίαν του κόσμου (Ιω. α΄, 29), του οποίου δεν συνετρίβη κανένα του οστούν (Ιω. ιθ, 36), σύμφωνα με την προφητεία: «ουκ απαλείψετε απ’ αυτού εως πρωί και οστούν ου συντρίψετε απ’ αυτού» (Εξ. ιβ΄, 10). Τέλος σχολίου
2ο Σχόλιο: Στο Ιερό κείμενο της Εξόδου (κεφ. Ι, 7), παρατηρούμε ότι οι «θεράποντες του Φαραώ», οι αυλικοί του, ήταν πιο ευαίσθητος δέκτης των παιδαγωγικών παρεμβάσεων του Θεού. Διαβάζουμε:
«και λέγουσιν οι θεράποντες Φαραώ προς αυτόν· έως τίνος έσται τούτο ημίν σκώλον; Εξαπόστειλον τους ανθρώπους, όπως λατρεύσουσι τω Θεώ αυτών· ή ειδέναι βούλη ότι απόλωλεν Αίγυπτος;».
Ερμηνεία – Μετάφρασις: Οι δε αυλικοί του Φαραώ είπαν: Μέχρι πότε θα έχουμε αυτή τη δοκιμασία; Ελευθέρωσε τους ανθρώπους για να λατρεύσουν τον Θεό τους· ή θέλεις να μάθεις πρώτα ότι καταστράφηκε η Αίγυπτος (και μετά να τους αφήσεις;).
Ήταν κρίσιμες οι στιγμές εκείνες και χαίνουσες ακόμα οι πληγές του Αιγυπτιακού λαού από τον άνισο αγώνα με την δικαιοσύνη του Θεού, την έκφραση της οποίας υπαγόρευσε η πάνσοφος πρόνοιά Του.
Η εθνική ιστορία των Αιγυπτίων και των Εβραίων (Ιώσηπος) αποκρύπτει (κατά περίπτωση) γεγονότα έκφρασης της μηδαμηνότητάς τους ενώπιον του Αληθινού Θεού, μη θέλοντας, από υπερηφάνεια, να τολμήσουν ένα βήμα σωτηρίας τους!
Η αποστροφή από την πνευματική ουσία των πραγμάτων και η απομάκρυνση από το Νόμο και το θέλημα του Θεού, καταδυναστεύουν, σήμερα, τις πολιτικές «ηγεσίες» των κρατών, που μέσα στο παραλήρημα της ακατασίγαστης υπερηφάνειάς τους, δεν αντιλαμβάνονται (ως Φαραώ), το πνευματικό βάθος των εξεγέρσεων (φύσεως και ανθρώπων), την αποκαραδοκία της Κτίσεως και την έλλειψη δικαίας εφαρμογής της εξουσίας.
Μα ούτε και ο Λαός, είτε ως ασυμβίβαστος Κρητικός, είτε ως ευαίσθητος νησιώτης, είτε ως Θεσσαλός κλπ., διαθέτει το αισθητήριο των «θεραπόντων του Φαραώ» προς πνευματική εξέγερση αποτροπής των γεγονότων (πόλεμοι, απειλές, σεισμοί, πλημμύρες φοβερές κλπ.).
«Εξήλθε δε Μωϋσής από Φαραώ και ηύξατο προς τον Θεόν» (Ησ. Ι, 19).
Την εικόνα συμπληρώνει, σήμερα, και η απουσία αυθεντικού εκκλησιαστικού Μωϋσέως, μιας και ο Φαραώ (εξουσία) δημιουργεί «αντίγραφο» Μωϋσέως, σ’ ένα προσωπικό ύφος του, δυστυχώς! (τέλος σχολίου)
Αναμφίβολα οι εξουσίες, ως θεσμός, είναι τοποθετημένες από τον Θεό (Ρωμ. 13) για πνευματική άνοδο του ανθρώπου, για σταθεροποίηση και ανάπτυξη όλων των υγιών κοινωνικών δομών (οικονομικών, πολιτικών, θρησκευτικών κλπ.).
Η εξουσία είναι ένας άξονας που υποστηλώνει την καθημερινότητα, είτε θετικά είτε αρνητικά.
Η κατά Θεόν εξουσία (Μωϋσής) ζυμώνεται διαρκώς στην αλήθεια της πίστεως και μάχεται το κακό-αμαρτία, ενώ, αντίθετα, η χειραγωγούμενη από τα πάθη (Φαραώ) εξουσία στις πολιτικές καταγραφές της είναι άδικη, άπληστη, αρπακτική. Μεγάλα παραδείγματα (είδαμε) ο Μωϋσής και ο Φαραώ, ως πολυμερείς-ποικιλόμορφες εφαρμογές της Εξουσίας, αντιστοίχως.
Η καθολική σύνθεση του ποιμαντικού-κοινωνικού βίου των Ισραηλιτών, που καθόρισε ο Μέγας Μωϋσής, ήτο ο προσανατολισμός των δραστηριοτήτων τους προς υπακοή στο θέλημα του Θεού.
Στην ποιμαντική του Μωύσεως απαγορεύονται οι συμπεριφορές που διαλύουν την κοινωνία.
Οι Δέκα Εντολές ήταν ο Θεϊκός κατάλογος-βάση, προς αποφυγή προβλημάτων, δίκην νομικού κώδικα των πολιτισμένων σύγχρονων κοινωνιών.
Συναντούμε στην ποιμαντική του Μωϋσέως όρια που καθορίζουν τη δραστηριότητα του ατόμου-προσώπου στα υλικά αγαθά (τροφή, ασφάλεια) και στη γενετήσια ορμή. Όχι (π.χ.) πλεονεξία-απληστία· όχι επιθυμία για τη σύζυγο του πλησίον. Στο Ιερό κείμενο της Π. Διαθήκης, διαβάζουμε:
«Ουκ επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου. Ουκ επιθυμήσεις την οικίαν του πλησίον σου, ούτε τον αγρόν αυτού, ούτε τον παίδα αυτού… ούτε όσα τω πλησίον σου εστίν».
Συνοπτικές εντολές, ελάχιστες λέξεις, μέγιστο περιεχόμενο.
Ο προγραμματισμός της ποιμαντικής του Μωϋσέως εγκαθιδρύει και τις αρχές της κοινωνικής ασφάλισης, όπως φροντίδα των ηλικιωμένων και προβλεπόμενη ανάπαυση (Αργίες), το Σάββατο κλπ.
Ο ορθολογικός – ορθολογιστικός τρόπος οργάνωσης υπό του Μωϋσέως είχε επιφάνεια πνευματικής έκτασης και μερικής υλικότητας, ως αναγκαία προϋπόθεση της ζωής, βιολογικής και πνευματικής. Η χάρη του Αγίου Πνεύματος που υπήρχε στο Μωϋσή, του έδινε πραγματική ισχύ, αντικειμενικά υποστατή, που αποθάρρυνε κάθε αντίπαλο (τότε) φιλοσοφικό ρεύμα εις βάρος της αλήθειας του Θεού.
Σήμερα, ο φιλοσοφικός ιδεαλισμός και ο φιλοσοφικός ματεριαλισμός (υλισμός), προσπαθούν να βρουν τα κριτήρια αλήθειας στις περιοχές της διανόησης ή της εμπειρίας των αισθήσεων. Λάθος! Η ορθολογιστική οργάνωση του Μωϋσέως είναι ταυτόσημη με την επικράτηση του θελήματος του Θεού, ως μοναδική λύση στα υπαρξιακά και κοινωνικά προβλήματα.