Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Πρὶν πολλὰ χρόνια, θὰ ἦταν κοντὰ στὸ ἔτος 1985, ἕνα κυριακάτικο πρωινὸ πηγαίνοντας ἐκκλησία μὲ τὸ αὐτοκίνητό μου στὸν Ἅγιο Κασσιανό, μία ἐκκλησία ποὺ εἶναι δίπλα στὸ δικό μας φυλάκιο, καὶ λίγα μέτρα ἀπὸ τὸ φυλάκιο τῶν Τούρκων, εἶδα μία μαυροφορεμένη γιαγιὰ μὲ τὴν παραδοσιακὴ μαντήλα, νὰ ἀργοσέρνει τὰ βήματά της στὴν ἄκρη τοῦ δρόμου.
Τέτοια ὥρα σκέφτηκα ἡ γιαγιὰ θὰ πηγαίνει ἐκκλησία, σταμάτησα καὶ τὴ ρώτησα ἂν θέλει νὰ τὴν πάρω ἐκκλησία. Μὲ εὐχαρίστησε καὶ μὲ ρώτησε ἂν τὴν ξέρω. “Μὲ ξέρεις;”, μὲ ρώτησε. “Ὄχι γιαγιὰ” τῆς εἶπα, “ἁπλὰ σκέφτηκα ὅτι τέτοια ὥρα Κυριακὴ μέρα, στὴν ἐκκλησία θὰ πηγαίνεις”. “Νόμισα”, μοῦ εἶπε πὼς μὲ ξέρεις ἀπὸ τὸν γιό μου”. Στὴν ἐρώτηση “ποιὸς εἶναι ὁ γιός σου”, ἔμαθα πὼς εἶναι ἡ μητέρα τοῦ ἥρωα τοῦ ἐθνικοαπελευθερωτικοῦ καὶ ἑνωτικοῦ ἀγώνα τῆς ΕΟΚΑ Ἰάκωβου Πατάτσου ποὺ ἀπαγχονίσθηκε ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους.
Τὸ μόνο κατόρθωμα ποὺ βρῆκε νὰ μοῦ πεῖ μὲ μεγάλη ἁπλότητα, ἦταν ἡ ἀγάπη τοῦ γιοῦ της γιὰ τὴν Ἐκκλησία. “Ἀγαποῦσε πολὺ τὴν Ἐκκλησία ὁ Ἰάκωβος, γιέ μου. Κάθε Κυριακὴ πήγαινε στὴν ἐκκλησία. Κοινωνοῦσε κάθε Κυριακή”. Δὲν μοῦ εἶπε τίποτα ἄλλο. Αὐτὸς ἦταν ὁ Ἰάκωβος ποὺ δὲν λυπήθηκε καθόλου νὰ δώσει καὶ τὴ ζωή του γιὰ τὴν πατρίδα του. Ὁ Ἰάκωβος Πατάτσος ἦταν ἀπὸ τοὺς πρώτους ἥρωες ποὺ ὁδηγήθηκαν στὴν ἀγχόνη.
Ἡ ἐρώτηση ποὺ ἔκανε ὁ ἥρωας αὐτὸς στὸν ἱερέα τῶν φυλακῶν, μετὰ ποὺ ἐξομολογήθηκε καὶ κοινώνησε τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων, ἦταν ἡ ἑξῆς: “Ὅταν μᾶς παίρνουν (στὴν ἀγχόνη) τί νὰ ψάλλομε;”. Αὐτὴ ἡ ἐρώτηση δὲν ἀφήνει περιθώρια ἄλλων ἐξηγήσεων. Ὁδηγούμενος στὴν ἀγχόνη ἔψαλλε τὸν ἐθνικὸ ὕμνο, τὸ “Τῇ Ὑπερμάχῳ” καὶ κατόπιν τὸ “Ἔκστηθι φρίττων οὐρανὲ” καὶ τὸ “Ὅτε ἐκ τοῦ ξύλου σε νεκρόν”.
Στὴ μητέρα του ἔγραφε μεταξὺ ἄλλων τὶς τελευταῖες του στιγμὲς ἀπὸ τὶς κεντρικὲς φυλακὲς τὰ ἑξῆς: “Ἡ χαρά μου εἶναι μεγάλη γιατί σύντομα αἱ δοκιμασίαι καὶ αἱ θλίψεις θὰ σβήσουν καὶ τότε θὰ μείνη ὁ «ὁ καρπὸς τοῦ Πνεύματος». Σὲ φίλο του ἔγραφε τὰ ἀκόλουθα πρὶν τὴν ἐκτέλεση: “Ὁ Θεὸς μὲ κάνει νὰ χαίρω. Ἡ συναίσθησις ὅτι σύντομα ἡ ψυχή μου θὰ φτερουγίζει γύρω ἀπὸ τὸν θρόνο Του, μὲ κάνει νὰ χαίρω. Ὁ Θεὸς μὲ ἀγαπᾶ γι’ αὐτὸ θὰ μὲ πάρει κοντά του. Σὲ εὐχαριστῶ γιὰ τὸ θάρρος πού μοῦ δίδεις”.
Παρόμοιες ἐπιστολὲς ἔχουν γραφεῖ καὶ ἀπὸ ἄλλους συναγωνιστές του. Αὐτὸ δὲν εἶναι καθόλου τυχαῖο, ἂν προσμετρήσει κανεὶς καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι πολλοὶ νέοι τῆς ΕΟΚΑ εἶχαν στρατολογηθεῖ ἀπὸ συλλόγους τῶν διαφόρων χωριῶν, τοὺς γνωστοὺς ἕως σήμερα Θ.Ο.Ι. (Θρησκευτικὰ Ὀρθόδοξα Ἱδρύματα).
Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ θυσιαστεῖ κανεὶς γιὰ τὸν ἄλλο. Ὁ ἥρωας Γρηγόρης Αὐξεντίου γιὰ παράδειγμα, ἔδειχνε ὅτι ἦταν ἄνθρωπος τῆς θυσίας καὶ τῆς προσφορᾶς. Μία χρονιὰ ποὺ τοῦ ἔστειλε ἡ μητέρα του παστὰ κρέατα στὴν Ἀμμόχωστο ὅπου ἔμενε, τὰ χάρισε ὅλα σὲ κάποιο τυφλό. Μία ἄλλη φορά ποὺ κυνήγησε στὸ βουνὸ ποὺ ἦταν τὸ κρησφύγετό του μπεκάτσες, τὶς ἔψησε καὶ τὶς ἔβαλε ὅλες νὰ τὶς φᾶνε τὰ παλληκάρια του, χωρὶς τίποτε νὰ φάει αὐτός.
Χαρακτηριστικὴ ἦταν καὶ ἡ περίπτωση τοῦ ἥρωα Κυριάκου Μάτση, ὁ ὁποῖος ἀντέταξε στὸν Ἄγγλο κυβερνήτη, ὅταν τοῦ πρόσφερε ἑκατομμύρια, γιὰ νὰ προδώσει, ἐκεῖνο τὸ ἡρωικὸ “οὐ περὶ χρημάτων τόν ἀγῶνα ποιούμεθα, ἀλλὰ περὶ ἀρετῆς”.
Ἄλλος ἀγωνιστὴς τῆς ΕΟΚΑ μία χρονιὰ ποὺ ἔτυχε νὰ πάρει ἀρκετὰ ἔσοδα ἀπὸ τὴ γεωργική του παραγωγή, διέθεσε ἕνα μεγάλο μέρος αὐτῆς καὶ ἀγόρασε σὲ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς συγχωριανοὺς του τὴν Καινὴ Διαθήκη καὶ ναύλωνε τὶς Κυριακὲς λεωφορεῖο, γιὰ νὰ ἔρχονται στὴν ἐκκλησία τῆς Παναγίας τῆς Φανερωμένης στὴ Λευκωσία γιὰ ἐξομολόγηση ὅσοι συγχωριανοὶ του ἤθελαν νὰ ἐξομολογηθοῦν.
Ὁ ἥρωας Μᾶρκος Δράκος ἄφηνε τὴ ὁμάδα του, στὴν ὁποία ἦταν ἀρχηγὸς καὶ πήγαινε, ὅταν μποροῦσε κάπως μακριὰ ἀπὸ τὸ κρησφύγετό του, γιὰ νὰ προσευχηθεῖ κάτω ἀπὸ ἕνα δένδρο καὶ νὰ διαβάσει τὴν Ἁγία Γραφή. Ἂν διαβάσει κανεὶς ἐπιστολὲς ἀγωνιστῶν ποὺ ἐκρατοῦντο στὶς κεντρικὲς φυλακές, θὰ διαπιστώσει τὴ βαθιά τους πίστη. Ὁ ἀγώνας αὐτὸς ἦταν ἀλλιῶς.