Γράφει ὁ κ. Γεώργιος Τραμπούλης, θεολόγος
Ἀφορμή πρός διατύπωση τῶν κατωτέρω ἀπόψεών μας ὑπῆρξε ἡ δημοσίευση στό ἱστολόγιο ORTHODOXIA INFO κειμένου τοῦ κ. Σταύρου Μποζοβίτη μέ τίτλο «Π.Ν. Τρεμπέλας, π. Βασίλειος Βολουδάκης, “Ὀρθόδοξος Τύπος”». Στό ἄρθρο του ὁ κ. Μποζοβίτης στό εἰσαγωγικό σημείωμα γράφει ὅτι «Ὅμως ἡ Ἐφημερίδα (Ὀρθόδοξος Τύπος) ἀρνήθηκε νά δημοσιεύση τό κείμενο. Μάλιστα δέν καταδέχθηκε νά δώσει ἐξήγηση γιά τούς λόγους τῆς ἀρνήσεώς της, παρά τήν σχετική αἴτηση πρός τόν διευθυντή της». Γιά τόν λόγο αὐτό ὀφείλουμε νά δώσουμε ὁρισμένες διευκρινίσεις.
Νά σημειώσουμε ὅτι τό δημοσίευμα τοῦ κ. Μποζοβίτη ἔρχεται ὡς συνέχεια τοῦ θεολογικοῦ διαλόγου πού εἶχε ξεκινήσει μέ τόν π. Βασίλειο Βολουδάκη τήν ἄνοιξη τοῦ τρέχοντος ἔτους. Ἐπίσης, πρέπει νά διευκρινίσουμε ὅτι κατά τήν τηλεφωνική μας συνομιλία τοῦ εἴχαμε ἀναφέρει ὅτι γιά τόν «Ο.Τ.» ὁ θεολογικός διάλογος ἔχει τελειώσει, ἀφοῦ οἱ θέσεις καί τῶν δύο ὁμιλητῶν εἶναι ξεκάθαρες καί ὅτι ἕνα νέο ἄρθρο δέν θά μποροῦσε νά προσφέρη τίποτε περισσότερο. Ἄλλωστε ὁ χῶρος τῆς ἑβδομαδιαίας ἐφημερίδος εἶναι πολύτιμος, καθώς τρέχουν πολλά καί ἄκρως σπουδαῖα γεγονότα καί θά μποροῦσε, ἀναφέραμε στόν κ. Μποζοβίτη, νά συνεχίση τόν διάλογο εἴτε κατ’ ἰδίαν μέ τόν π. Βασίλειο εἴτε μέσῳ τοῦ ἐντύπου τοῦ Σωτῆρος, καθώς ὁ κ. Μποζοβίτης τυγχάνει μέλος τῆς Ἀδελφότητος “ὁ Σωτήρ”.
«Ἀλήθεια τί θά ἀποκομήσει ἀπό αὐτό;;;»
Εὐθύς ἐξ ἀρχῆς ὀφείλουμε νά ὁμολογήσουμε ὅτι, γράφοντας τίς γραμμές αὐτές, δέν ἔχουμε καμία πρόθεση νά ἔλθουμε σέ ἀντιδικία μέ κανένα, πόσο μᾶλλον μέ τόν κ. Μποζοβίτη, τόν ὁποῖον οὔτε τόν γνωρίζουμε οὔτε μᾶς γνωρίζει. Οἱ θεολογικοί διάλογοι πού δημοσιεύονται κατά καιρούς στήν ἐφημερίδα μοναδικό σκοπό ἔχουν, ἀφενός νά ὑπηρετήσουν τήν Ἀλήθεια, ἀφετέρου νά δώσουν ἔναυσμα στό ἀναγνωστικό κοινό της νά ἐγκύψη ἀκόμα περισσότερο στόν λόγο τοῦ Θεοῦ.
Νά σημειώσουμε ὅτι, ὅταν μία ἐκκλησιαστική ἐφημερίδα προσφέρη χῶρο σέ ἕνα θεολογικό διάλογο, σωστό εἶναι νά γνωρίζη ἐξ ἀρχῆς ποῦ βρίσκεται τό σωστό καί ποῦ τό λάθος καί ὄχι νά διαμορφώνη γνώμη σύμφωνα μέ τά λεγόμενα τοῦ ἑνός ἤ τοῦ ἄλλου ὁμιλητῆ. Διότι ἔχει εὐθύνη ἀπέναντι στούς ἀναγνῶστες της, οἱ ὁποῖοι, εἶναι φυσικό, πολλοί ἀπό αὐτούς νά μορφώνωνται καί νά διαμορφώνουν γνώμη μέσα ἀπό τόν ἐν ἐξελίξει διάλογο. Ἡ ἐφημερίδα ὀφείλει νά προστατεύη τόν ἀναγνώστη, ἀφοῦ πρόκειται γιά τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Καί στήν προκειμένη περίπτωση, τοῦ διαλόγου τοῦ π. Βασιλείου Βολουδάκη μέ τόν κ. Μποζοβίτη, οἱ θεολογικές ἀπόψεις τοῦ δευτέρου πάσχουν σοβαρά.
Ἄλλωστε δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι τό ἱστολόγιο ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ σέ δημοσίευμα σχόλιο στό ἄρθρο τοῦ κ. Μποζοβίτη ἀναιρεῖ ὅτι εἶναι ἀφθαρτοδοκήτης ὁ π. Βασίλειος, (γιά τό ὁποῖο ἀποφαίνεται ὁ κ. Μποζοβίτης μέσα ἀπό τό δημοσίευμά του) καί καταλήγει τό ἐν λόγω σχόλιο, λέγοντας «Ἕνας ἀναγνώστης θά δαπανήσει περί τίς δύο ὧρες, γιά νά ἀναγνώσει τό κείμενο τοῦ κ. Μποζοβίτη. Ἀλήθεια τί θά ἀποκομίσει ἀπό αὐτό;;;». Ἔτσι, μία ἐκκλησιαστική ἑβδομαδιαία ἐφημερίδα, ἐάν θέλη νά προστατεύση τούς ἀναγνῶστες της καί ἐάν φείδεται τοῦ χώρου της, πρέπει νά πρό-βλέπη.
Νά ἐπισημάνουμε ὅτι, ὅταν δημοσιεύθηκε ὁ πρῶτος διάλογος, ἡ ἐφημερίδα δέχθηκε τηλεφωνήματα ἀπό θεολόγους ἀναγνῶστες της, πού προέτρεπαν νά μή προχωρήσουμε στήν δημοσίευσή του, καθώς τό θέμα “ἡ θεολογία τοῦ μακαριστοῦ Παναγιώτη Τρεμπέλα” εἶναι ἕνα θέμα τό ὁποῖο κατά τό παρελθόν ἔχει ἀναλυθῆ διεξοδικά καί ὅτι ἕνας νέος διάλογος μόνον ἀναμοχλεύσεις παθῶν μπορεῖ νά προσφέρη, κάτι τό ὁποῖο ἐπιβεβαιώθηκε ἀπό τό μή δημοσιευθέν ἄρθρο.
Ἀναφέρεται σέ κάποιο σημεῖο «Γι’ αὐτό οὔτε ἔφερε οὔτε εἶναι δυνατόν νά φέρει ὁ π. Βασίλειος κείμενο τοῦ Τρεμπέλα πού νά δέχεται ὅτι ὁ Κύριος εἶχε ἁμαρτωλούς λογισμούς… Αὐτό πιά ξεπερνάει κάθε ὅριο. Δέν ξέρω ἄν συνειδητοποιεῖ τί γράφει… Λυπᾶμαι βαθύτατα γιά τό κατάντημά του. Δέν καταλαβαίνει ὅτι ἔτσι ἀποδεικνύεται συκοφάντης; Εἶναι δυνατόν νά δέχεται νά κατεβαίνει τόσο, μά τόσο χαμηλά; Δέν τολμῶ οὔτε νά τό σκέπτομαι. Καί ναί, ἔχει φοβερή εὐθύνη ἐνώπιον τοῦ Κυρίου γιά τήν φρικτή αὐτή συκοφαντία». Ἆραγε ἡ παράγραφος αὐτή δέν «ἐμφανίζει διαθέσεις αὐτόχρημα “ἀνθρωποφαγικάς”, ὅπως χαρακτηριστικά τίς ὀνόμαζε ὁ μακαριστός π. Ἐπιφάνιος καί συνιστοῦσε πρός τόν π. Μᾶρκο νά ἀποφεύγη νά δημοσιεύη τέτοια κείμενα;
Ἄλλο Λέων καί ἄλλο ἀλάθητος
Κανείς δέν διαφωνεῖ μέ τόν χαρακτηρισμό πού ἀπέδωσε ὁ π. Μᾶρκος στόν Παναγιώτη Τρεμπέλα, “Λέων τῆς Ὀρθοδοξίας”, ἀφοῦ ὁ Παναγιώτης Τρεμπέλας μπορεῖ νά θεωρηθῆ ἕνας ἀπό τούς σημαντικότερους Ἕλληνες Θεολόγους τοῦ 20οῦ αἰώνα. Ποιός Ἕλληνας Θεολόγος τόν προηγούμενο αἰώνα μᾶς ἄφησε τό θεολογικό ἔργο πού ἄφησε ὁ Παναγιώτης Τρεμπέλας καί μάλιστα στόν ἑρμηνευτικό τομέα; Ποιός Ἕλληνας Θεολόγος καί μάλιστα ἀκαδημαϊκός τεκμηριωμένα ἔγραψε κατά τῆς μασονίας; Μόνον ὁ Παναγιώτης Τρεμπέλας. Ὅμως ἄλλο Λέοντας καί ἄλλο ἀλάθητος.
Πολύ σωστά ὁ μακαριστός π. Γεώργιος Μεταλληνός θά γράψη «Οἱ Μεγάλοι παραμένουν μεγάλοι παρ’ ὅλες τίς τυχόν ἐλλείψεις σέ κάποια περίοδο τῆς ζωῆς τους ἤ τά λάθη τους, τά ὁποῖα βαρύνουν περισσότερο τήν ἐποχή καί τό περιβάλλον τους, παρά τούς ἰδίους».
Ἦταν τόσο βαθειά ριζωμένες οἱ σχολαστικές ἐπιδράσεις στήν νεοελληνική θεολογία ἀκόμη μέχρι καί τά μισά τοῦ προηγούμενου αἰώνα, σέ σημεῖο πού νά θεωροῦνται αὐτές ὡς ὀρθόδοξες. Μέσα σέ αὐτό τό σχολαστικό περιβάλλον ἐργάσθηκε καί ὁ Παναγιώτης Τρεμπέλας γιά αὐτό καί σέ πολλά σημεῖα τοῦ ἔργου του, εἰδικά στήν Δογματική, διατύπωσε ἀπόψεις ἀποκλείνουσες ἀπό τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας.
Θά γράψη σχετικά μέ τήν θεία καί ἀνθρωπίνη φύση τοῦ Κυρίου ὁ μακαριστός Καθηγητής «ἡ θεία εἶναι ἄπειρος, ἐνῶ ἡ ἀνθρωπίνη εἶναι πεπερασμένη, διεισδυομένη μέν πλήρως ὑπό τῆς θείας, μή διεισδύουσα ὅμως ἐξ ἴσου αὕτη διά τό πεπερασμένον αὐτῆς εἰς τήν θείαν φύσιν». Ἆραγε δέν ὑπονοεῖται μέ τήν διατύπωση αὐτή ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη φύση περιχώρησε κατά τι τήν θεία, κάτι τό ὁποῖο βέβαια εἶναι ἄτοπο. Ἡ θεία φύση, διδάσκουν οἱ Πατέρες, περνᾶ ἀπό τήν ἀνθρωπίνη, ἐνῶ διαμέσου αὐτῆς δέν περνᾶ τίποτε. Σέ ἄλλο σημεῖο σημειώνει ὅτι «ὅσον δέ ἀφορᾶ εἰς τήν θέωσιν τῆς ἐν τῷ θεανθρώπῳ δυνάμεως, δέον νά μή λησμονῶμεν, ὅτι καί αὕτη ἐγένετο ἐντός τῶν ὁρίων τοῦ πεπερασμένου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως καί συνεπῶς ἡ κατά τό ἀνθρώπινον δύναμις τοῦ Κυρίου δέν μετετράπη εἰς παντοδυναμίαν». Δέν τίθεται τό ἐρώτημα, τελικά ἡ θεία φύση τοῦ Κυρίου περιχώρησε πλήρως ἤ ὄχι τήν ἀνθρωπίνη φύση;
Ἀδυνατεῖ νά κατανοήση τόν τρόπον ἑνώσεως τῶν δύο τελείων φύσεων τοῦ Κυρίου
Σημεῖο ἀφετήριας τῶν λανθασμένων θεολογικῶν ἀντιλήψεων τοῦ κ. Μποζοβίτη, κατά τήν ταπεινή μας γνώμη, εἶναι ὅτι ἀδυνατεῖ νά κατανοήση τόν τρόπο ἕνωσης τῶν δύο τελείων φύσεων τοῦ Κυρίου, τῆς θείας καί τῆς ἀνθρωπίνης, στήν ὑπόσταση τοῦ Θεοῦ Λόγου, γιά τό ὁποῖο μᾶς τονίζει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός:
«ἄν καί παραδεχόμαστε ὅτι οἱ φύσεις τοῦ Κυρίου περιχωροῦνται μεταξύ τους, ἡ περιχώρηση γίνεται ἀπό τήν θεία· γιατί ἡ θεία φύση περνᾶ ἀπό ὅλα, καθώς θέλει, καί τά περιχωρεῖ, ἐνῶ διά μέσου αὐτῆς δέν περνᾶ τίποτε. Καί ἡ ἰδία μεταδίδει τό μεγαλεῖο της στήν σάρκα, μένοντας ἀπαθής καί ἀμέτοχη στά πάθη τῆς σαρκός· γιατί, ἄν ὁ ἥλιος μεταδίδοντας σέ μᾶς τίς ἐνέργειές του μένει ἀμέτοχος στίς δικές μας, πολύ περισσότερο ὁ δημιουργός καί κύριος τοῦ ἡλίου».
Μέ τήν ἕνωση τῶν δύο φύσεων στήν ὑπόσταση τοῦ Θεοῦ Λόγου, τονίζουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἔμειναν ἀκέραιες οἱ ἰδιότητές τους. Καί μάλιστα ἡ σάρκα τοῦ Κυρίου ἔγινε πλούσια μέ τίς θεῖες ἐνέργειες, χάρις στήν πλήρη ἕνωσή της μέ τόν Λόγο, χάρις στήν ὑποστατική ἕνωση τῶν δύο φύσεων τῆς θείας καί τῆς ἀνθρωπίνης, χωρίς καθόλου νά χάση τά φυσικά της γνωρίσματα· διότι ἐνεργοῦσε τά θεϊκά ἔργα ὄχι ἐξαιτίας τῆς ἰδικῆς της ἐνέργειας, ἀλλά χάρις στόν Λόγο πού ἦταν ἑνωμένος μέ αὐτήν, ἐπειδή ὁ Λόγος διά μέσου αὐτῆς ἐφανέρωσε τήν ἐνέργειά του. Γιά αὐτό ἄλλωστε ὁ ἀπόστολος Παῦλος θά μᾶς τονίση γιά τόν Χριστό ὅτι «ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τό πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς».
Ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, μιλώντας γιά τόν Σταυρό τοῦ Κυρίου, τονίζει ὅτι «Ἐν τῷ Χριστῷ δέν ὑπάρχει ἀνθρώπινη ὑπόστασις. Ἡ προσωπικότητά του εἶναι θεία, ἀλλά ἐν σαρκί. Ἐδῶ βρίσκεται ἡ πληρότητα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, “ἡ ἀνθρώπινη φύσις στήν ὁλότητά της”, γι’ αὐτό καί ὁ Χριστός εἶναι “ὁ τέλειος ἄνθρωπος”, ὅπως εἶπε καί ἡ Σύνοδος τῆς Χαλκηδόνος. Ἀλλά δέν ὑπάρχει ἀνθρώπινη ὑπόστασις. Καί ἑπομένως πάνω στόν Σταυρό δέν ἀπέθανε ἕνας ἄνθρωπος. “Γιατί αὐτός πού ἔπαθε δέν ἦταν κοινός ἄνθρωπος, ἀλλά Θεός ἐνανθρωπήσας, πού πολεμοῦσε τόν ἀγῶνα τῆς ὑπομονῆς”, λέγει ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων». Ἆραγε ὁ π. Γεώργιος ὑποκρύπτει ἀφθαρτοδοκητισμό, λέγοντας «ἑπομένως πάνω στόν Σταυρό δέν ἀπέθανε ἕνας ἄνθρωπος», ὄχι βέβαια.
Ἔτσι, ὁ κ. Μποζοβίτης, ἔχοντας λανθασμένες ἀπόψεις γιά τόν τρόπο ἕνωσης τῶν δύο φύσεων τοῦ Κυρίου, θά γράψη «Ὅμως γιά νά ἀναμετρηθεῖ μέ τόν ἀντίπαλο σέ πραγματικές συνθῆκες, ὑπόταξε ἑκουσίως τήν ἀνθρώπινη φύση Του στίς συνθῆκες τῆς πτώσεως, ὥστε νά ἔχει καί Αὐτός φύση φθαρτή καί παθητή καί θνητή, ὑποκείμενος στίς ἴδιες ἀνάγκες μέ μᾶς, μέ τόν ἴδιο ἀκριβῶς τρόπο. Ἔγινε ἄνθρωπος καθόλα ὅμοιος μέ μᾶς ἐκτός τῆς ἁμαρτίας».
Ἕνα ἄλλο σημεῖο πού θέλουμε νά σταθοῦμε εἶναι ἡ ἀναφορά τοῦ κ. Μποζοβίτη στό πρόσωπο τῆς Παναγίας, λέγοντας «ἡ ἀντίληψη ὅτι δέν πάλεψε κατά τῆς ἁμαρτίας ἀκυρώνει τήν ἴδια τήν ἁγιότητά της, διότι τήν ἐμφανίζει νά ἔχει φτάσει στήν κορυφή τῆς ἁγιότητας χωρίς ἀγώνα».
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀναφερόμενος στήν Εἴσοδο τῆς Παναγίας στά Ἅγια τῶν Ἁγίων λέγει ὅτι «ἔστελνε (ὁ Θεός) ἐκεῖ στήν παρθένο ἀπό ἄνω μέσῳ ἀγγέλου ἀπόρρητη τροφή, μέ τήν ὁποία δυνάμωνε καλύτερα τήν φύση της καί συντηροῦσε καί τελειοποιοῦσε τόν ἑαυτό της ὡς πρός τό σῶμα καθαρώτερα καί ἀνώτερα ἀπό τίς ἀσώματες δυνάμεις, ἔχοντας ὑπηρέτες τούς οὐράνιους νόες, γιατί δέν εἰσήχθη ἁπλῶς καί μόνον στά ἅγια τῶν ἁγίων, ἀλλά κατά κάποιο τρόπο παραλήφθηκε ἀπό τόν Θεό σέ συνοίκηση μέ αὐτόν γιά ὄχι λίγα ἔτη». Ἡ Παναγία μας παραλήφθηκε ἀπό τόν Κύριο σέ συνοίκηση μέ αὐτόν σέ ἡλικία τριῶν χρόνων, εἶναι δυνατόν νά συνοικοῦσε μέ τόν Κύριο τοῦ παντός καί ταυτόχρονα νά πάλευε μέ τήν ἁμαρτία ἤ μήπως ὁ κ. Μποζοβίτης ἐννοεῖ ὅτι ἡ Παναγία πάλευε μέ τήν ἁμαρτία στά τρία πρῶτα χρόνια τῆς ζωῆς της, ὅταν συνοικοῦσε μέ τούς γονεῖς της, τόν Ἰωακείμ καί τήν Ἄννα, ἐάν εἶναι δυνατόν;
Σημειώνει ὁ κ. Μποζοβίτης μεταξύ τῶν ἄλλων «Ἡ ἀνθρώπινη φύση τοῦ Κυρίου ἐκδηλώνει τά ἀδιάβλητα πάθη (τῆς πείνας, τῆς δίψας, τοῦ φόβου, τοῦ κόπου, τῆς δειλίας) φυσικῶς, ὅπως ὅλων μας. Δέν καλεῖ ὁ Κύριος πχ. τήν πεῖνα. Τό σῶμα Του πεινάει ὅπως ὅλων μας. Ἡ Θεία ὅμως θέληση τοῦ Κυρίου ἐπιτρέπει τήν λήψη τροφῆς καί τήν ἱκανοποίηση τῆς πείνας. Αὐτό σημαίνει τό “θέλων ἐπείνασε” καί ὄχι ὅτι καλοῦσε τήν πεῖνα, ὅπως οἱ ἀφθαρτοδοκῆτες δίδασκαν καί ὁ π. Βασίλειος ἀποδέχεται».
Ὅμως ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός θά τόν διαψεύση γιά ἄλλη μία φορά. Γράφει ὁ μέγιστος δογματολόγος τῆς Ἐκκλησίας μας «(Ὁ Χριστός) Ὅλα τά πῆρε, γιά νά τά ἁγιάση…. Χωρίς ἀμφιβολία τά φυσικά μας πάθη ὑπῆρχαν στόν Χριστό κατά φύση καί πάνω ἀπό τήν φύση. Κατά φύση κινοῦνταν σέ αὐτόν, ὅταν παραχωροῦσε στήν σάρκα νά παθαίνη τά δικά της, ἐνῶ ἦταν πάνω ἀπό τήν φύση, γιατί στόν Κύριο δέν προηγοῦνταν τά φυσικά πάθη ἀπό τήν θέλησή του· τίποτε τό ἀναγκαστικό δέν θεωρεῖται σέ αὐτόν, ἀλλά ὅλα ἑκούσια· θέλοντας πείνασε, θέλοντας δίψασε, θέλοντας δειλίασε καί θέλοντας πέθανε». Τοῦ κ. Μποζοβίτη αὐτό τό «πάνω ἀπό τήν φύση» τοῦ διέφυγε. Ὄχι ἁπλῶς ἡ θέληση ἐπιτρέπει τήν λήψη τῆς τροφῆς καί τήν ἱκανοποίησή της, ἀλλά ἐπιτρέπει ἡ θέληση ὅποτε αὐτή θέλει νά ἐκδηλωθῆ τό πάθος τῆς πείνας. Αὐτό ἆραγε δέν μεταφράζεται ὅτι «καλοῦσε τήν πεῖνα», ὅπως ὁ π. Βασίλειος γράφει;
“Ἡ Ἀδελφότης τοῦ Σωτῆρος ἐπῆρε τὸ μέρος τοῦ αἱρεσιάρχου”
Μήπως μέ τό κείμενο τοῦ κ. Μποζοβίτη ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ ἀδελφότητα τοῦ Σωτῆρος πάσχει θεολογικῶς;
Ὁ «Ο.Τ.» οὐδέποτε διανοήθηκε νὰ δημιουργήση θέμα ἐλλιποῦς θεολογικῆς ὁμολογίας τῆς Ἀδελφότητος τοῦ Σωτῆρος, θεωρώντας τὶς ἀπόψεις τοῦ κ. Μποζοβίτη ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μεμονωμένης γνώμης ἑνὸς μέλους τῆς Ἀδελφότητος. Ὅταν ὅμως ὁ θεολόγος κ. Μποζοβίτης γράφει κατ’ ἐξακολούθηση χωρὶς καμία διορθωτικὴ ἐπέμβαση τῆς Ἀδελφότητος, τότε τὰ γραφόμενα δὲν ἐκφράζουν καὶ ὅλη τὴν Ἀδελφότητα; Ἐκτὸς τούτου, καὶ ἄλλα ἱστολόγια, ὅπως τό ἱστολόγιο ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ ἐπισημαίνουν ὅτι «Οἱ κατὰ πάντα ‟ὀρθόδοξοι” καὶ “ἀκραιφνέστατοι” θεολόγοι τοῦ “Σωτῆρος”, ὅταν ἔγινε τὸ Κολυμπάρι τήρησαν σιγὴ ἰχθύος. Μᾶλλον γιὰ νὰ μὴ λέω ψέματα πῆραν τὸ μέρος τοῦ αἱρεσιάρχη… Στὴ συνέχεια προέκυψε τὸ Οὐκρανικό… παρὰ τὸ ὅτι εἶχε γίνει “εἰσπήδηση” τοῦ Πατριάρχη σὲ ἄλλη δικαιοδοσία, αὐτὴ δὲν ἔγινε “ἀντιληπτὴ”… ἀπὸ τὴν ἀδελφότητα, ἀλλὰ ἀντίθετα ἔγινε ἀμέσως ἀντιληπτὴ ἡ εἰσπήδηση τῶν Ῥώσων στὴν Ἀφρική!!! Ἐκεῖ πῆραν ἀμέσως φωτιὰ τὰ καρυοφύλλια μας… Τέλος (τέλος;;;) ἦλθε καὶ ἡ ἐποχὴ τοῦ κορωνοϊοῦ. Στὴν ἀδελφότητα μέσα ὑπῆρχε “ἀπόλυτη” διαταγὴ περὶ χρήσεως μασκῶν…». Χωρὶς ἀπάντηση τῆς Ἀδελφότητος τὸ θέμα γίνεται σοβαρό. Νὰ σημειωθῆ καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, τὸ 1984 ζῶντος τοῦ π. Μάρκου, παρόμοια τοποθέτηση τοῦ ἰδίου θεολόγου δὲν δημοσιεύθηκε στὸν «Ο.Τ.» καὶ ἡ Ἀδελφότητα τοῦ Σωτῆρος ἐξέδωσε εἰδικὸ φυλλάδιο, περιλαμβάνοντας τὶς αἰτιάσεις τοῦ θεολόγου.