Του πρωτοπρεσβύτερου και εφημέριου του Ι.Ν Αγίων Ταξιαρχών Ταξιάρχη Ιστιαίας Ευβοίας Στέφανου Στεφόπουλου
Life coaching, influencers και πιθανές σεκταριστικές παρεκκλίσεις.
Τι είναι το life coaching και τι οι influencer;
Το life coaching και το influencing δεν είναι το ίδιο πράγμα, αν και στην πράξη μπορούν να συνδυάζονται.
Ο life coach συνήθως παρέχει εξατομικευμένη καθοδήγηση σε έναν πελάτη για προσωπικούς, επαγγελματικούς ή άλλους στόχους. Η σχέση είναι κατά κανόνα προσωπική και μπορεί να περιλαμβάνει συνεδρίες, συζητήσεις, ασκήσεις και προγράμματα “προσωπικής ανάπτυξης”.
Ο influencer, αντίθετα, είναι κυρίως δημιουργός περιεχομένου που διαθέτει κοινό στα κοινωνικά δίκτυα και ασκεί επιρροή στους ακολούθους του. Μπορεί να κερδίζει χρήματα από διαφημίσεις, χορηγίες, προϊόντα, υπηρεσίες ή άλλες εμπορικές δραστηριότητες.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι και life coach και influencer. Για παράδειγμα, μπορεί να παρέχει ατομικές συνεδρίες coaching και ταυτόχρονα να έχει μεγάλο κοινό στο Instagram, στο YouTube ή στο TikTok.
Η βασική διαφορά είναι ότι στο coaching υπάρχει συνήθως μια άμεση σχέση καθοδήγησης coach–πελάτη, ενώ στον influencer υπάρχει κυρίως σχέση δημιουργού περιεχομένου–κοινού.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ένας influencer παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως coach και δίνει συμβουλές σχετικά με ψυχική υγεία, θεραπεία, τραύμα, «ενέργεια» ή ψυχολογικές διαταραχές. Σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται σημαντική η διάκριση μεταξύ coaching, ψυχολογικής υποστήριξης και θεραπείας.
Για το θέμα αυτό και τις πιθανές παρεκκλίσεις των συμπεριφορών αμφοτέρων και τις διολισθήσεις προς σεκτικές νοοτροπίες, πρόσφατα , ασχολήθηκαν στη Γαλλία ερευνητές της UNADFI και δημοσιοποίησαν την έρευνά τους στο περιοδικό τους, Bull’ Actus.
Τι αναφέρει το γαλλικό άρθρο Bull’Actus για το coaching;
Στο πρώτο τους τεύχος τον Μάιο του 2026, με θέμα τις «παρεκκλίσεις του coaching», ξεκινά επισημαίνοντας ότι είναι δύσκολο να οριστεί με ακρίβεια το coaching αφού η απουσία σαφούς ορισμού δημιουργεί πρόβλημα ως προς την υπαγωγή του coaching σε σαφές νομικό και δεοντολογικό πλαίσιο.
Το άρθρο αναφέρεται στην ιστορική εξέλιξη του coaching και συνδέει την ιστορία του ,μεταξύ άλλων, και με τη χρήση της σωκρατικής μαιευτικής, το Ινστιτούτο Esalen, το Human Potential Movement, και αργότερα την ανάπτυξη των επαγγελματικών ομοσπονδιών coaching.
Το άρθρο θεωρεί σημαντική την ιστορική σύνδεση του coaching με το Human Potential Movement και το Esalen επειδή, όπως υποστηρίζει, ορισμένες από αυτές τις καταβολές μπορούν να συνδεθούν με πρακτικές “προσωπικής ανάπτυξης” και σε ορισμένες περιπτώσεις με παραψυχολογικές ή «ενεργειακές» αντιλήψεις.
Ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι το coaching ως επάγγελμα είναι από τη φύση του σεκταριστικό. Εξετάζει μόνο τις πιθανές παρεκκλίσεις του.
Η σχέση coach–πελάτη και η ασυμμετρία μεταξύ τους.
Το Bull’Actus δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ασυμμετρία της σχέσης αυτής.
Ο άνθρωπος που ζητά βοήθεια θεωρεί ότι ο άλλος διαθέτει γνώση, ικανότητα ή λύση που ο ίδιος δεν διαθέτει.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια σχέση στην οποία ο πελάτης έχει το πρόβλημα και ο coach παρουσιάζεται ως αυτός που γνωρίζει τη λύση.
Η ασυμμετρία αυτή δεν θεωρείται από μόνη της παθολογική. Υπάρχει και σε φυσιολογικές σχέσεις, όπως μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ή θεραπευτή και θεραπευόμενου.
Το άρθρο όμως επισημαίνει τη σημασία της διατήρησης ορίων, ώστε η σχέση να μην εξελιχθεί σε υπερβολική εξάρτηση.
Η Miviludes και οι «dérives sectaires».
Η γαλλική Miviludes, η διυπουργική υπηρεσία που ασχολείται με την επαγρύπνηση και την αντιμετώπιση των σεκταριστικών παρεκκλίσεων, δεν θεωρεί ότι κάθε coaching ή κάθε πρακτική προσωπικής ανάπτυξης αποτελεί σεκταριστική παρέκκλιση.
Εξετάζει κυρίως συγκεκριμένες συμπεριφορές και μηχανισμούς επιρροής.
Η έννοια που χρησιμοποιείται ιδιαίτερα είναι η emprise mentale, δηλαδή η ψυχολογική επιρροή/υποταγή, κατά την οποία ένα άτομο μπορεί σταδιακά να χάσει την αυτονομία του απέναντι σε έναν καθοδηγητή ή μια ομάδα.
Η Miviludes χρησιμοποιεί ένα σύνολο ενδείξεων (faisceau d’indices) και όχι ένα μοναδικό κριτήριο.
Μεταξύ των ενδείξεων που εξετάζει περιλαμβάνονται:
- ψυχολογική επιρροή ή κατάσταση εξάρτησης,
- υπερβολικές οικονομικές απαιτήσεις,
ρήξη με την οικογένεια ή το κοινωνικό περιβάλλον, - προσβολή της σωματικής ή ψυχικής ακεραιότητας,
- επιρροή ή χειραγώγηση παιδιών,
αντικοινωνικός λόγος και δαιμονοποίηση του εξωτερικού κόσμου, - διατάραξη της δημόσιας τάξης,
σημαντικές δικαστικές εμπλοκές,
εκτροπή των συνήθων οικονομικών διαδικασιών, - προσπάθειες διείσδυσης σε δημόσιες αρχές ή οικονομικούς κύκλους.
Να σημειώσουμε εδώ πως κανένα από αυτά τα στοιχεία, απομονωμένο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει σεκταριστική παρέκκλιση. Η Miviludes εξετάζει τον συνδυασμό και τη σοβαρότητα των ενδείξεων.
Πότε ένα coaching μπορεί να γίνει προβληματικό;
Σύμφωνα με το πλαίσιο που χρησιμοποιεί η Miviludes, ανησυχητική μπορεί να γίνει μια κατάσταση όταν η απλή καθοδήγηση μετατρέπεται σε σχέση εξάρτησης και ελέγχου.
Παραδείγματα συμπεριφορών που θα μπορούσαν να αποτελούν ενδείξεις κινδύνου είναι:
- ο coach να παρουσιάζει τον εαυτό του ως τον άνθρωπο που γνωρίζει τη μοναδική λύση,
- να αποθαρρύνει τον πελάτη από το να ακούει την οικογένεια ή άλλους ειδικούς,
- να χαρακτηρίζει όσους αμφισβητούν τον coach ως «αρνητικούς», «τοξικούς» ή «μη εξελιγμένους»,
- να αυξάνει συνεχώς τις οικονομικές απαιτήσεις για νέα σεμινάρια ή «επίπεδα» εκπαίδευσης,
- να δημιουργεί την πεποίθηση ότι η αποτυχία του πελάτη οφείλεται αποκλειστικά στο ότι «δεν εργάστηκε αρκετά με τον εαυτό του»,
- να χρησιμοποιεί φόβο, ενοχές ή ντροπή,
- να υποκαθιστά την κανονική ιατρική ή ψυχολογική φροντίδα με μη τεκμηριωμένες «θεραπείες»,
- να ενισχύει την οικονομική ή κοινωνική εξάρτηση από τον coach ή την ομάδα.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς ότι κάποιος προσφέρει coaching, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ασκεί επιρροή και οι συνέπειες για τον πελάτη.
Coaching και développement personnel (προσωπική ανάπτυξη).
Η Miviludes έχει ασχοληθεί με τον χώρο του développement personnel και έχει επισημάνει ότι μπορεί να εμφανιστούν προβληματικές πρακτικές σε ορισμένα τμήματα της αγοράς.
Σε κοινοβουλευτικό υλικό αναφέρεται ότι η Miviludes είχε καταγράψει 173 αναφορές σχετικά με το développement personnel, από τις οποίες το 54% αφορούσε το coaching.
Ο αριθμός αυτός πρέπει να ερμηνεύεται προσεκτικά:
δεν σημαίνει ότι το 54% των coaches είναι σεκταριστικοί ούτε ότι το 54% των περιπτώσεων αποδείχθηκε ότι αποτελεί σεκταριστική παρέκκλιση.
Πρόκειται μόνο για αναφορές ή καταγγελίες που έφτασαν στη Miviludes.
Οικονομική εκμετάλλευση.
Η οικονομική διάσταση είναι ένα από τα στοιχεία που εξετάζει η Miviludes.
Έχει αναφέρει περιπτώσεις coaching και προσωπικής ανάπτυξης στις οποίες τα προγράμματα αποτελούνται από διαδοχικά επίπεδα με οικονομικές απαιτήσεις που αυξάνονται.
Σε συγκεκριμένη περίπτωση που αναφέρεται σε έκθεση της Miviludes, η οικονομική επιβάρυνση μπορούσε να φτάσει σε περίπου 40.000 ευρώ για λίγες συνεδρίες μέσα σε ένα τρίμηνο.
Η σημασία δεν βρίσκεται απλώς στο υψηλό κόστος. Εξετάζεται εάν η οικονομική απαίτηση συνδέεται με ψυχολογική επιρροή, εξάρτηση ή αδυναμία του ατόμου να διακόψει.
Η σχέση με τους influencers.
Ο influencer μπορεί να αποκτήσει μεγάλη επιρροή χωρίς να είναι coach.
Όταν όμως ένας influencer είναι ταυτόχρονα coach και χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα για να προσελκύσει πελάτες, μπορεί να δημιουργηθεί ένας επικίνδυνος συνδυασμός προγραμμάτων/σεμιναρίων.
Σε προβληματικές περιπτώσεις, η Miviludes ενδιαφέρεται όχι για την ετικέτα «influencer» ή «coach», αλλά για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η επιρροή.
Η γαλλική συζήτηση έχει χρησιμοποιήσει και την έκφραση «gourou 2.0», για μορφές επιρροής που αναπτύσσονται μέσω των κοινωνικών δικτύων και δημιουργούν διαδικτυακές κοινότητες ακολούθων.
Το Human Potential Movement και το Esalen.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο τόσο στο περιοδικό Bull’Actus όσο και σε παλαιότερα κείμενα της Miviludes είναι το Esalen Institute και το Human Potential Movement.
Το Esalen έγινε γνωστό από τη δεκαετία του 1960 ως κέντρο πειραματισμού με πρακτικές προσωπικής ανάπτυξης, αυτογνωσίας και διεύρυνσης της συνείδησης, θέματα πολύ επικίνδυνα για την ψυχοσωματική ακεραιότητα του ανθρώπου και ασυμβίβαστα με την Ορθοδοξη θεώρηση της αξίας του ανθρώπου και της προσωπικότητας του (βλ. σχετικό βιβλίο του μακαριστού π. Αντωνίου Αλεβιζοπούλου “Αυτογνωσία-Αυτοπραγμάτωση-Σωτηρία).
Το Bull’Actus συνδέει ιστορικά το Esalen με την ανάπτυξη ορισμένων τεχνικών που αργότερα ενσωματώθηκαν σε πρακτικές coaching.
Το Esalen Institute ιδρύθηκε το 1962 στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ από τους Michael Murphy και Richard Price. Οι ιδρυτές επηρεάστηκαν ιδιαίτερα από τον Abraham Maslow και τον Aldous Huxley. Το ίδιο το Esalen το παρουσιάζει ως έναν από τους βασικούς τόπους γέννησης του Human Potential Movement (esalen.org).
Δεν ήταν ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα αλλά χώρος σεμιναρίων, πειραματισμού και προσωπικής μεταμόρφωσης, όπου συναντήθηκαν ιδέες από διαφορετικούς χώρους.
Μεταξύ των ανθρώπων που συνδέθηκαν με το Esalen ήταν οι:
Abraham Maslow – ανθρωπιστική ψυχολογία και αυτοπραγμάτωση,
Aldous Huxley – ιδέες για το ανθρώπινο δυναμικό και διευρυμένες καταστάσεις συνείδησης,
Fritz Perls – Gestalt therapy,
Ida Rolf – Rolfing, (ολιστική χειρομάλαξη),
Stanislav Grof – αναπνοή/τροποποιημένες καταστάσεις συνείδησης,
καθώς και άλλοι ψυχολόγοι, θεραπευτές και ερευνητές.
Human Potential Movement.
Η Miviludes έχει επίσης εξετάσει ιστορικά το Human Potential Movement και τη μετάβαση ορισμένων ιδεών του προς τον χώρο του développement personnel (προσωπική ανάπτυξη) και του coaching.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει αναγκαστικά πως η Esalen είναι σεκταριστική οργάνωση, ούτε ότι η ιστορική συγγένεια ιδεών ή τεχνικών αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστεί μια σύγχρονη πρακτική ως σεκταριστική.
Τι ήταν το Human Potential Movement
(Κίνημα Ανθρώπινου Δυναμικού);
Η βασική ιδέα ήταν ότι ο άνθρωπος διαθέτει ανεκμετάλλευτες δυνατότητες προσωπικής ανάπτυξης, αυτογνωσίας, δημιουργικότητας και αυτοπραγμάτωσης και ότι αυτές μπορούν να καλλιεργηθούν μέσα από βιωματικές πρακτικές και νέες μορφές ψυχολογικής και πνευματικής αναζήτησης.
Ο όρος Human Potential Movement αποδίδεται στον George Leonard, ο οποίος συνδέθηκε στενά με το Esalen (esalen.org).
Τι είδους πρακτικές αναπτύχθηκαν εκεί;
Το ενδιαφέρον είναι ότι το Esalen και το Human Potential Movement, όπως αποκαλύφθηκε, δεν περιορίστηκαν στην κλασική ψυχολογία.
Στις δραστηριότητές τους εμφανίστηκαν ή αναπτύχθηκαν:
Gestalt therapy, encounter groups, σωματικές και διαλογιστικές πρακτικές, yoga, breathwork, Rolfing, πρακτικές αυτογνωσίας, πειραματισμός με altered states of consciousness, παραψυχολογική έρευνα και διάφορες μορφές πνευματικής αναζήτησης (πνευματισμός).
Ακόμη, το ίδιο το Esalen αναφέρει ότι από τη δεκαετία του 1970 ασχολήθηκε ακόμη και με psychedelic inquiry (ψυχεδελική αναζήτηση ή διερεύνηση), breathwork και πρακτικές που αφορούσαν τη συνείδηση ενώ επιδίωξε να συνδυάσει ανατολικές πνευματικές παραδόσεις με δυτική ψυχολογία, αναφέροντας ειδικά Zen Buddhism, Indian yoga και Western psychology.
Συμπερασματικά, το γαλλικό πλαίσιο είναι ότι πρέπει να διακρίνουμε απλό coaching από coaching με προβληματικούς μηχανισμούς επιρροής.
Το πρώτο μπορεί να αφορά απλώς την επίτευξη στόχων, την οργάνωση χρόνου, την επαγγελματική ανάπτυξη ή την προσωπική κινητοποίηση.
Το δεύτερο μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περιλαμβάνει:
εξιδανίκευση του coach, αυξημένη εξάρτηση, απομόνωση από το περιβάλλον, οικονομική επιβάρυνση, απαίτηση μεγαλύτερης συμμόρφωσης, απώλεια αυτονομίας.
Αυτός ο μηχανισμός είναι πολύ πιο σημαντικός από τον ίδιο τον προβληματικό τίτλο «coach».
Τονίζουμε, όχι χωρίς λόγο, ότι η γαλλική προσέγγιση δεν λέει πως το coaching είναι σεκταριστικό, αλλά ότι το «coaching είναι ένας χώρος στον οποίο, όπως και σε άλλους χώρους προσωπικής ανάπτυξης, υγείας και ευεξίας, μπορεί να εμφανιστούν σεκταριστικές παρεκκλίσεις, και αυτές πρέπει να αναγνωρίζονται από συγκεκριμένους μηχανισμούς επιρροής και συγκεκριμένες συνέπειες».
Τα παραπάνω , δυστυχώς, έχουν βάση και για τη χώρα μας αφού πρόσφατα υπήρξε περίπτωση ενός life coach ο οποίος σε πρόσφατο βιβλίο του παρέπεμπε σε θεωρίες “θετικής σκέψης” του Α. Καλογήρου, ο οποίος έχει συγκαταλεγεί μεταξύ των αποκρυφιστικών και ασυμβίβαστων με την Ορθόδοξη πίστη ομάδων (βλέπε Success Dynamics!).
Το σύγχρονο coaching δεν ταυτίζεται με το Esalen ούτε με το Human Potential Movement. Ωστόσο, ιστορικά υπάρχει μια αλυσίδα ιδεών, που θα μπορούσε να αποδώσει ιδεολογικές “συγγένειες”.
Γι αυτό το Bull’Actus θεωρεί σημαντικό να αναφέρει το Esalen όταν κάνει την ιστορική γενεαλογία του coaching.
Τι συμβαίνει , όμως, στην Ελλάδα;
Το Life Coaching στην Ελλάδα διδάσκεται πλέον από πανεπιστημιακά ΚΕΔΙΒΙΜ αλλά και από ιδιωτικούς φορείς.
Πανεπιστημιακοί φορείς:
ΕΚΠΑ – ΚΕΔΙΒΙΜ / E-Learning
Life Coaching
5 μήνες / 132 ώρες με
Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης.
ΕΚΠΑ – ΚΕΔΙΒΙΜ
Philosophical Life Coaching
4 μήνες / 85 ώρες
Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης.
ΑΠΘ – ΚΕΔΙΒΙΜ
Προσωπική ανάπτυξη μέσω Coaching
420 ώρες
Πιστοποιητικό – 14 ECTS
Το πρόγραμμα Life Coaching του ΕΚΠΑ έχει αυτή τη στιγμή κύκλο με έναρξη 19/10/2026 και δηλώνει ως στόχο την εκπαίδευση σε δεξιότητες, τεχνικές, εργαλεία και μοντέλα coaching, με πρακτική εφαρμογή.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το ΕΚΠΑ προσφέρει πλέον και Philosophical Life Coaching, όπου η ύλη περιλαμβάνει φιλοσοφικά ζητήματα όπως ευτυχία, αρετή, ελευθερία, Θεός, θάνατος, άγχος, έρωτας και σεξουαλικότητα.
Τα παραπάνω θα μπορούσαν να είναι απλά θέματα προς διαπραγμάτευση στα πλαίσια του συγκεκριμένου προγράμματος ή ακόμα και να δημιουργήσουν πειρασμό για παραλληλισμούς με θέσεις του δασκάλου της αποκρυφιστικής “θετικής σκέψης” στην Ελλάδα, Θ. Μπούκα, που γράφει στο βιβλίο του “Αυτογνωσία” πως :
“Όποιοι παρακολουθήσουν τα σεμινάρια αυτογνωσίας , μπορούν να απαλλαγούν από τη φοβία του θανάτου και από κάθε άλλη φοβία , από τη μελαγχολία και κάθε άλλη κατάθλιψη, από σεξουαλικά προβλήματα, από συναισθηματική νέκρωση, σωματικούς πόνους, βραδυγλωσσία, να κόψουν το κάπνισμα, την κατάχρηση του αλκοόλ…”.
Ίσως πάλι να μην υπάρχουν αντιστοιχίες. Ποιός ξέρει;
Πάντως και η σχολή του Θ. Μπούκα που κινείται στο χώρο του αποκρυφισμού και τα προγράμματα life coaching το αυτό επιδιώκουν καθώς αποδεικνύεται. Την αυτοσωτηρία του ανθρώπου!
Το ΑΠΘ έχει ένα πολύ μεγαλύτερο πρόγραμμα, 420 ωρών, που συνδέει το coaching με προσωπική ανάπτυξη.
Στα προγράμματα Life Coaching, ο όρος «προσωπική ανάπτυξη» συνήθως δεν σημαίνει ένα συγκεκριμένο μάθημα αλλά ένα σύνολο θεμάτων και ασκήσεων. Περιλαμβάνει συνήθως:
Αυτογνωσία: αναγνώριση προσωπικών χαρακτηριστικών, αξιών, αναγκών, δυνατών και αδύνατων σημείων.
Αυτοπαρατήρηση και αναστοχασμό: εξέταση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών…
Κίνητρα και αλλαγή συμπεριφοράς.
Διαχείριση συναισθημάτων και άγχους, ανάλογα με το πρόγραμμα…
Αλλαγή περιοριστικών πεποιθήσεων ή μοτίβων σκέψης, σε ορισμένες σχολές.
Ευεξία και ισορροπία ζωής.
Όμως υπάρχει μια σημαντική διάκριση.
Η «προσωπική ανάπτυξη» δεν είναι από μόνη της ψυχοθεραπεία ούτε ψυχιατρική θεραπεία. Ένα πρόγραμμα μπορεί να χρησιμοποιεί ψυχολογικές θεωρίες και εργαλεία χωρίς ο εκπαιδευόμενος να αποκτά δικαίωμα να ασκεί επαγγελματικά ψυχοθεραπεία ή να παρέχει ιατρική/ψυχιατρική θεραπεία.
Επίσης, ανάλογα με τον φορέα, η «προσωπική ανάπτυξη» μπορεί να πάρει πολύ διαφορετικό περιεχόμενο.
Σε ένα πρόγραμμα μπορεί να σημαίνει κυρίως στόχους, επικοινωνία και αυτογνωσία, ενώ σε άλλο μπορεί να συνδυάζεται με NLP (Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό), mindfulness, διαλογισμό, θετική ψυχολογία ή άλλες τεχνικές.
Μετά από πιο πρόσφατη έρευνα διαπιστώθηκε πως ο NLP (Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός) διδάσκεται και στο ΕΚΠΑ, εντός του μηνός Οκτωβρίου 2026, στο πρόγραμμα Coaching-AC Accredited, στην ενότητα 6
Ας δούμε παρακάτω, πιο αναλυτικά, τα επίσημα προγράμματα του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ για τον τρέχοντα κύκλο του 2026.
Στο ΕΚΠΑ τι διδάσκεται σχετικά με την «προσωπική ανάπτυξη» ;
Η προσωπική ανάπτυξη δεν εμφανίζεται ως ένα μόνο ξεχωριστό μάθημα. Είναι ενσωματωμένη κυρίως στην ενότητα «Γνωρίζοντας Εμάς» , με
εισαγωγή στις «Σχολές Σκέψης»,
γνωριμία με τον εαυτό μέσω αντικειμενικής παρατήρησης,
καταγραφή της σημερινής προσωπικής κατάστασης, αυτογνωσία, ανάπτυξη επικοινωνιακών ικανοτήτων,…
Δηλαδή, στο ΕΚΠΑ η προσωπική ανάπτυξη συνδέεται πολύ στενά με το πώς ο εκπαιδευόμενος μαθαίνει να παρατηρεί τον εαυτό του και στη συνέχεια να χρησιμοποιεί τεχνικές coaching με έναν πελάτη.
Στο δε ΑΠΘ («Προσωπική ανάπτυξη μέσω Coaching»),στο τρέχον πρόγραμμα του ΚΕΔΙΒΙΜ ΑΠΘ , Ενότητα 1 – Προσωπική Ανάπτυξη / Προσωπικές Δεξιότητες,
διδάσκονται ρητά η προσωπική ανάπτυξη, η προσωπική ενδυνάμωση, η αυτογνωσία.
Γιατί επιμένουν με την αυτογνωσία και στα δύο πανεπιστημιακά προγράμματα;
Διότι, όπως ισχυρίζονται, βοηθάει στο χτίσιμο αυτοπεποίθησης, στη γνωριμία με τον εαυτό, στον εντοπισμό των προσωπικών χαρακτηριστικών, των αξιών, των πιστεύω και των πεποιθήσεων, των ικανοτήτων, και τον εντοπισμό και την αλλαγή περιοριστικών πεποιθήσεων, τεχνικών, τέλος, αυτοβελτίωσης.
Δηλαδή καμμία σχέση με την αρετή της αυτογνωσίας έτσι όπως την διδάσκει η Εκκλησία μας, διά των αγίων Πατέρων της, όπως ο άγιος Νεκτάριος.
Γιατί αυτή, η αληθινή αυτογνωσία, δεν οδηγεί στην πλανεμένη “αυτοβελτίωση” αλλά στην άριστη γνώση του αμαρτωλού εαυτού , ο οποίος θεοποιείται στα προγράμματα αυτά, και στη μετάνοια και άφεση των αμαρτιών του με τη χάρη του Χριστού και μόνον.
Στην επίσημη σελίδα του ΑΠΘ , επίσης, αναφέρεται ρητά ότι:
ο σχεδιασμός του προγράμματος βασίζεται σε τεχνικές Coaching και NLP (Νευρογλωσσικού Προγραμματισμού)!!!
Ελπίζουμε αληθινά να πρόκειται περί λανθασμένης πληροφόρησης. Αλλά δυστυχώς…
Μάλιστα, μία από τις βασικές διδάσκουσες αναφέρεται από το ΑΠΘ ως Life Coach με πιστοποίηση ICF και NLP coach με πιστοποίηση από το NLP University, Santa Cruz, California το οποίο ούτε πανεπιστήμιο είναι αλλά κέντρο σεμιναρίων ούτε και αναγνωρίζεται ως επιστημονικό πεδίο αφού το NLP χαρακτηρίζεται ως ψευδοεπιστήμη από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Παραπάνω, στο πρόγραμμα του ΑΠΘ έγινε αναφορά σε “αλλαγή περιοριστικών πεποιθήσεων”. Τι εννοεί το ΑΠΘ, όμως, με τον όρο «περιοριστικές πεποιθήσεις» και πώς αυτό συνδέεται με το NLP; Θα μπορούσαν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις να είναι “περιοριστικές”;
Στο NLP μια «περιοριστική πεποίθηση» αντιμετωπίζεται ως μια εσωτερική πεποίθηση που λειτουργεί σαν νοητικό φίλτρο και περιορίζει τις επιλογές ή τη συμπεριφορά του ατόμου.
Για παράδειγμα:
«Δεν είμαι αρκετά καλός για αυτή τη δουλειά.»
Η προσέγγιση του coaching/NLP μπορεί να προσπαθήσει να εντοπίσει: ποια είναι η πεποίθηση, από πού προέρχεται, σε ποιες καταστάσεις ενεργοποιείται,
ποια στοιχεία την υποστηρίζουν ή την αμφισβητούν, και στη συνέχεια να την αναπλαισιώσει (reframing) ή να διαμορφώσει μια διαφορετική πεποίθηση.
Το πρόγραμμα του ΑΠΘ, αναφέρει στην επίσημη περιγραφή του προγράμματος «Προσωπική ανάπτυξη μέσω Coaching» τόσο τον «εντοπισμό και αλλαγή περιοριστικών πεποιθήσεων» όσο και τη χρήση NLP (Νευρογλωσσικού Προγραμματισμού).
Αυτό σημαίνει ότι η «αλλαγή πεποιθήσεων» δεν είναι απλώς μια γενική συζήτηση περί αυτοπεποίθησης· αποτελεί μέρος της μεθοδολογίας που περιγράφεται για το πρόγραμμα.
Συγκρίνετε τώρα τα παραπάνω περί “περιοριστικών πεποιθήσεων” και της “αυτογνωσίας” με τις παρακάτω θέσεις διαφόρων γκουρού-διδασκάλων της αιρετικής “θετικής σκέψης”.
Από το βιβλίο του μακαριστού π. Αντωνίου Αλεβιζοπούλου “Αυτογνωσία-Αυτοπραγμάτωση-Σωτηρία”, επιλέγουμε τα κάτωθι :
Α) Νόρμαν Βίνσεντ Πήλ (Peale), “Η δύναμη της θετικής σκέψης” :
“Έχε πίστη στις ικανότητές σου!…Ένα αίσθημα κατωτερότητας και ανεπάρκειας εμποδίζει την πραγματοποίηση των ελπίδων σου, ενώ η αυτοπεποίθηση οδηγεί στην αυτο-ολοκλήρωση και την επιτυχία…”.
Β) Θεοφάνης Μπούκας “Αυτογνωσία” :
Στόχος της κίνησης, γράφει ο π. Αντώνιος, δεν είναι να γνωρίσει κανείς τον Θεό έξω από τον άνθρωπο, αλλά να γνωρίσει τον εαυτό του , να αποκτήσει “αυτογνωσία”.
Όμως πρέπει προηγουμένως “να απελευθερωθείς” , γράφει ο Μπούκας, “από τις ψευδαισθήσεις για τον εαυτό σου, για τους ανθρώπους γύρω σου, και για το σύμπαν σου”!
Οι συσχετισμοί δικοί σας!
Είναι επιστημονικά αναγνωρισμένο το NLP;
Η επιστημονική κοινότητα δεν αναγνωρίζει τον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό (NLP) ως επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο. Στην ψυχολογία, τη νευροεπιστήμη και την ακαδημαϊκή έρευνα, ο NLP κατατάσσεται ευρέως ως ψευδοεπιστήμη (pseudoscience).
Γιατί ο NLP θεωρείται Ψευδοεπιστήμη;
Κυρίως λόγω έλλειψης επιστημονικών αποδείξεων. Δεκάδες ανεξάρτητες ελεγχόμενες μελέτες από τη δεκαετία του ’80 έως σήμερα έχουν δείξει ότι οι βασικές υποθέσεις του NLP δεν επιβεβαιώνονται πειραματικά.
Επίσης οι γκουρού του NLP χρησιμοποιούν παραπλανητική ορολογία. Ο όρος «Νευρογλωσσικός» επιλέχθηκε από τους ιδρυτές του (Bandler & Grinder) για να δώσει επιστημοφανή αέρα. Στην πραγματικότητα, ο NLP δεν βασίζεται σε νευρολογικά ευρήματα ούτε παρακολουθεί τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Επιπλέον έχουν καταρριφθεί οι βασικές θεωρίες του όπως τα αισθητηριακά προφίλ (VAKOG), οι κινήσεις των ματιών (Eye Accessing Cues).
Μελέτες & Επιστημονική Συναίνεση:
Σε έρευνες (όπως του T. Witkowski, 2010), το 86% των ελεγχόμενων μελετών για τον NLP έδειξε ότι οι ισχυρισμοί του δεν ευσταθούν.
Στην κλινική ψυχολογία (π.χ. Norcross et al., 2006), ο NLP κατατάσσεται σταθερά στις μεθόδους που θεωρούνται αμφισβητήσιμες ή απαξιωμένες για θεραπευτική χρήση.
Τέλος, το NLP συνδέεται με τη «Νέα Εποχή» (New Age) και αποκρυφιστικές ομάδες υψηλού ελέγχου (sects/λατρείες) .
Όχι τυχαία, βεβαίως.
Άλλωστε η καταγωγή του το φανερώνει. Προέρχεται από το Human Potential Movement: Ο NLP γεννήθηκε στην Καλιφόρνια τη δεκαετία του 1970, μέσα στο κλίμα της αντικουλτούρας και των εναλλακτικών θεραπειών που τροφοδότησαν τη Νέα Εποχή.
Πιστεύουν στη «μαγική» πίστη στην αλλαγή με ταχύτατες, σχεδόν «θαυματουργές» μεταμορφώσεις (π.χ. θεραπεία φοβιών σε 15 λεπτά, ακαριαία αλλαγή πεποιθήσεων). Αυτή η ρητορική ταιριάζει απόλυτα με την αντίληψη της Νέας Εποχής ότι «η πραγματικότητα διαμορφώνεται αποκλειστικά από τη σκέψη μας».
Χρήση από Ομάδες Υψηλού Ελέγχου:
Τεχνικές όπως η συναισθηματική αγκύρωση (anchoring), η υπνωτική γλώσσα (Milton Model) και η αναπλαισιώση (reframing) χρησιμοποιούνται συχνά για να κάμψουν την κριτική σκέψη των μελών.
Δημιουργούν μια τεχνητή γλώσσα/ειδικό λεξιλόγιο (Loading the Language — βασικό χαρακτηριστικό στο μοντέλο BITE του Steven Hassan), που απομονώνει τα μέλη από το περιβάλλον τους και ενισχύει την εξάρτηση από τον «εκπαιδευτή» ή την ομάδα.
Κλασσικές περιπτώσεις σεκτικής χειραγώγησης οι παραπάνω τακτικές.
Πώς Εξηγείται η Δημοφιλία του;
Ο NLP περιέχει ορισμένα δανεισμένα στοιχεία από άλλες γνωστές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις (όπως η Συμπεριφορική Θεραπεία και η Υπνοθεραπεία του Milton Erickson). Όταν κάποιος βλέπει κάποιο τυχαίο αποτέλεσμα, αυτό οφείλεται συνήθως σε αυτά τα δανεισμένα στοιχεία και όχι στο θεωρητικό πλαίσιο του NLP.
Τι ακριβώς, όμως, κάνει το NLP;
Το NLP εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1970 από τους Richard Bandler και John Grinder. Στην πράξη αποτελεί ένα σύνολο τεχνικών που προσπαθούν να συνδέσουν σκέψεις, γλώσσα, συναισθήματα και πρότυπα συμπεριφοράς, με σκοπό την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις.
Στα προγράμματα NLP συναντά κανείς, μεταξύ άλλων:
αναγνώριση και αλλαγή «περιοριστικών πεποιθήσεων»,
- reframing (αναπλαισίωση),
- αλλαγή τρόπου ερμηνείας μιας εμπειρίας,
εργασία με γλώσσα και εσωτερικό διάλογο, - τεχνικές για στόχους και προσωπική αποτελεσματικότητα,
- εργασία με νοητικές αναπαραστάσεις,
- τεχνικές που παρουσιάζονται ως αλλαγή παλαιών «προγραμμάτων».
Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να έχει την πεποίθηση:
«Δεν μπορώ να το κάνω.»
Ο “δάσκαλος” προσπαθεί να διερευνήσει πώς δημιουργήθηκε αυτή η πεποίθηση και να την αντικαταστήσει με μια διαφορετική ερμηνεία, π.χ.:
«Μέχρι σήμερα δεν το έχω καταφέρει, αλλά μπορώ να μάθω πώς να το κάνω.»
Αυτό εξηγεί και γιατί το NLP συνδέεται τόσο εύκολα με το Life Coaching και την «προσωπική ανάπτυξη».
Ποια είναι η θέση της Εκκλησίας;
Εδώ έχουμε κάτι πολύ σημαντικό. Υπάρχει επίσημο εκκλησιαστικό κείμενο που ασχολείται συγκεκριμένα με τον NLP.
Στο περιοδικό «Διάλογος» της Συνοδικής Επιτροπής επί των Αιρέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος, στο τεύχος 72, δημοσιεύεται κείμενο του Πρωτοπρεσβυτέρου Κυριάκου Τσουρού με ειδική ενότητα: «Τι είναι ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός (NLP)».
Η αντιμετώπιση εκεί είναι σαφώς αρνητική από ορθόδοξη θεολογική και ποιμαντική σκοπιά.
Το κείμενο επικρίνει ιδιαίτερα αντιλήψεις που παρουσιάζουν τον άνθρωπο ως έχοντα μέσα του μια αυτοδύναμη «κρυμμένη δύναμη», την οποία μπορεί να ενεργοποιήσει μέσω τεχνικών αυτοπρογραμματισμού. Το συνδέει με ευρύτερες αντιλήψεις της «Νέας Εποχής» και της αυτοθέωσης του ανθρώπου.
Το βασικό θεολογικό πρόβλημα που επισημαίνεται είναι η ορθόδοξη ανθρωπολογία σύμφωνα με την οποία η αυτογνωσία δεν ταυτίζεται με την αυτοθέωση.
Η Ορθοδοξία δεν διδάσκει πως «μέσα μου υπάρχει μια κρυμμένη θεϊκή δύναμη που μπορώ να ενεργοποιήσω με τεχνικές”.
Αντίθετα, ο άνθρωπος νοείται ως δημιούργημα του Θεού, και η πνευματική μεταμόρφωση συνδέεται με τη σχέση και την κοινωνία με τον Θεό, τη μετάνοια, τη Χάρη και την εν Χριστώ ζωή.
Το συγκεκριμένο εκκλησιαστικό κείμενο ασκεί ακριβώς αυτή την κριτική σε ορισμένες μορφές αυτοβελτίωσης: όταν η εμπιστοσύνη στον Θεό αντικαθίσταται από την εμπιστοσύνη στις «δυνάμεις του εαυτού».
Από την σκοπιά της Ορθοδόξου θεολογίας, υπάρχει ένας πραγματικός λόγος για προσοχή.
Η απάντηση στο ερώτημα του ποιος ορίζει ότι μια πεποίθηση είναι «περιοριστική» και ποιο είναι το κριτήριο με το οποίο αποφασίζεται ότι πρέπει να αλλάξει είναι κρίσιμη.
Εάν, για παράδειγμα, ένας άνθρωπος λέει:
«Η πίστη μου στον Θεό και οι χριστιανικές ηθικές μου αρχές δεν μου επιτρέπουν να κάνω αυτό που θέλω», τότε ένας coach θα μπορούσε να θεωρήσει ότι υπάρχει μια πεποίθηση που εμποδίζει την επίτευξη του στόχου του.
Από ορθόδοξη σκοπιά όμως, το γεγονός ότι μια θρησκευτική πεποίθηση θέτει όρια στις επιθυμίες ενός ανθρώπου δεν την καθιστά αυτομάτως εσφαλμένη ή «περιοριστική». Η χριστιανική ηθική ακριβώς περιλαμβάνει ελεύθερη επιλογή, αυτοσυγκράτηση και διάκριση μεταξύ επιθυμίας και αγαθού.
Υπάρχει NLP υλικό που αναφέρει ρητά πεποιθήσεις «για τον Θεό».
Σε εκπαιδευτικό υλικό του Meta-NLP του Michael Hall υπάρχει άσκηση για τον εντοπισμό περιοριστικών πεποιθήσεων, όπου ο εκπαιδευόμενος καλείται να συμπληρώσει:
«Τι πιστεύω για τον εαυτό μου…»…
«Τι πιστεύω για τον Θεό…»
και στη συνέχεια να εξετάσει ποιες από αυτές τις πεποιθήσεις θεωρεί ότι τον περιορίζουν (neurosemantics.com)
Άρα, στο συγκεκριμένο NLP εκπαιδευτικό μοντέλο, οι πεποιθήσεις σχετικά με τον Θεό βρίσκονται εντός πεδίου.
Υπάρχει ακόμη πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Σε δημοσίευση του περιοδικού Anchor Point, που αφορά NLP changework, περιγράφεται περίπτωση πελάτισσας η οποία θεωρούσε ότι εξακολουθούσε να επηρεάζεται από «limiting beliefs» που προέρχονταν από την καθολική θρησκευτική ανατροφή της, ιδιαίτερα από φόβο κρίσης/καταδίκης. Η συγκεκριμένη πεποίθηση παρουσιάζεται ως κάτι που έπρεπε να επαναπροσδιοριστεί (pnl-nlp.com)
Επομένως υπάρχει πράγματι τεκμηριωμένο παράδειγμα μέσα στη βιβλιογραφία/εκπαιδευτική παράδοση του NLP όπου θρησκευτική διδασκαλία θεωρείται πηγή περιοριστικής πεποίθησης.
Αυτό είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό, γιατί δείχνει ότι η σύγκρουση μεταξύ ενός συστήματος προσωπικής ανάπτυξης και μιας θρησκευτικής κοσμοθεωρίας μπορεί πράγματι να εμφανιστεί στην πράξη, χωρίς όμως να σημαίνει ότι κάθε NLP πρόγραμμα επιχειρεί να αλλάξει τη θρησκευτική πίστη.
Κλείνοντας θα αναφερθούμε σε σχετική ανακοίνωση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών της 28ης Μαΐου 1992 , από την οποία επιλέγουμε την εξής παράγραφο :
“…απολυτοποιείται η θετική σκέψη. Με τον τρόπο αυτό η έννοια της αμαρτίας και της μετανοίας είναι ανύπαρκτη. Το να νιώσει κανείς ευθύνη για τις τυχόν αρνητικές πράξεις του λογίζεται αρνητική σκέψη και απορρίπτεται…οι ηθικές αξίες αναποδογυρίζονται”. (Περιοδικό “Ενημέρωσις” Ι. Μ. Τροοδιτίσσης Κύπρου, τευχ. 8/ 4ος 2002).
Μήπως τελικά όλο αυτό με το life coaching έχει να κάνει με την αποκρυφιστική-αιρετική θεωρία της “θετικής σκέψης” , όσο κι αν επιχειρείται η παρουσίασή της με επιστημονικό μανδύα;
Το ερώτημα όμως που θα μείνει μαλλον αναπάντητο διαμορφώνεται ως εξής:
Είναι δυνατόν αποκρυφιστικές, σεκτικές θεωρίες και ψευδοεπιστήμες να προβάλλονται με δήθεν επιστημονικό μανδύα σε ανώτατα κρατικά πανεπιστημιακά ιδρύματα;
Πριν απαντήσετε λίγη υπομονή . Ακολουθεί και δεύτερο κείμενο σχετικό με τις λεγόμενες “εναλλακτικές θεραπείες”.
Ως τότε , έρρωσθε. “Ανδρίζεσθε και κραταιούσθε” εν Αγίω Πνεύματι!