Γράφει ὁ κ. Διομήδης Χ. Σταμάτης, Ph.D. Καθηγητὴς Πανεπιστημίου
Ὁ Ἐρντογάν κακῶς χειρίζεται τὸ θέμα τῆς Ἁγίας Σοφίας σὰν νὰ πρόκειται γιὰ ἕνα ἐσωτερικὸ θέμα τῆς Τουρκίας, ἐπισημαίνοντας ὅτι, ὡς μνημεῖο παγκόσμιας κληρονομιᾶς, ἀνήκει σὲ ὁλόκληρο τὸν Κόσμο, παρότι σήμερα βρίσκεται σὲ τουρκικὸ ἔδαφος. Ἐπίσης, ἐξέφρασε τὸν φόβο πώς, μὲ τὴν ἐξέλιξη αὐτή, ἐνδεχομένως νὰ γίνει πιὸ βαθὺ τὸ διαθρησκευτικὸ χάσμα. Ὁ πρόεδρος μὲ τὰ λόγια του ἐκφράζει ὅτι δὲν ἀκούει κανένας ἐκτὸς τῆς ἀρχηγίας του: «Ὅλα τὰ λόγια καὶ τὶς παγκόσμιες ἀπόψεις γιὰ τὴν Ἁγ. Σοφία τίς ἀκοῦμε μὲ σεβασμό. Θὰ χρησιμοποιήσουμε τὴν Ἁγ. Σοφία μὲ τρόπο ποὺ εἶναι μέσα στὸ σχέδιο τῆς Τουρκικῆς ἡγεσίας καὶ νόμου. Ἀναγνωρίζουμε τὶς παγκόσμιες ἀπόψεις, οἱ ὁποῖες εἶναι ἀντίθετες τοῦ νόμου ὡς παραβάσεις τοῦ κρατικοῦ νομοῦ». localnews8.com
Καλοῦμε ὅλους τοὺς πολιτικούς, θρησκευτικοὺς (ἀνεξαρτήτως δόγματος), τὸ Παγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν (ΠΣΕ), τὴν UNESCO καὶ τὸ σύνολο τῆς διεθνοῦς κοινότητας νὰ καταδικάσουν τὴν ἀπαράδεκτη αὐτὴ ἀπόφαση καὶ νὰ ἀπαιτήσουν τὴν ἀποκατάσταση τοῦ προηγούμενου καθεστῶτος τῆς Ἁγίας Σοφίας, ἀναγνωρίζοντάς την ὡς μνημεῖο ποὺ ἑνώνει ἀντὶ νὰ διχάζει θρησκεῖες καὶ πολιτισμούς.
Ἡ UNESCO σὲ ἀνακοίνωσή της εἶπε ὅτι εἶναι «πολὺ λυπηρὸν» ἡ ἀπόφαση τῆς Τουρκίας γιὰ αὐτὴ τὴν ἀλλαγὴ χωρὶς νὰ ἐνημερωθεῖ πρὶν ἡ ἀπόφαση γίνει τελική. Τὰ λόγια τοῦ διευθυντοῦ καὶ ἀρχηγοῦ τῆς UNESCO, Director-General Audrey Azoulay, μιλᾶνε συγκεκριμένα γιὰ τὴν ὑπόθεση τῆς Ἁγ. Σοφίας. «Ἡ Ἁγ. Σοφία εἶναι ἕνα Ἀρχιτεκτονικὸ καὶ μοναδικὸ ἀριστούργημα ποὺ συνδέει τὴν Εὐρώπη μὲ τὴν Ἀσία. Ὁ ρόλος της σὰν μουσεῖο ἀντανακλᾶ τὴν φυσικὴ ὀμορφιά της, ἀλλὰ καὶ τὴν κληρονομικὴ ἱστορία [τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως] καὶ ἕνα δυναμικὸ σύμβολο γιὰ διάλογο ὅλων». Ὁ κ. Azoulay συμπληρώνει τὴν ἀνακοίνωση μὲ τὰ λόγια: «Ἂν γίνουν ὁποιεσδήποτε ἀλλαγὲς στὸ κτήριο, θὰ εἶναι ἀντίθετες τῆς συνθήκης τοῦ 1972 World Heritage Convention, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία ὑπέγραψε ὅτι ἀλλαγὲς ΔΕΝ θὰ γίνουν». Ὁλόκληρη τὴν ἀνακοίνωση μπορεῖτε νὰ τὴν βρεῖτε στὴν ἱστοσελίδα: on.unesco.org.Ἐπίσης μπορεῖτε νὰ διαβάσετε σχόλια καὶ γνῶμες πολλῶν διακεκριμένων ἀνδρῶν. Ἐπίσης ἐπισκεφθεῖτε καὶ τὴν ἱστοσελίδα τῆς ἐφημερίδας WashingtonPost: washingtonpost.com γιὰ περισσότερες πληροφορίες.
Ὁ κ. Erdogan, ἔχει ὑποσχεθεῖ ὅτι ἂν ἡ Ἁγ. Σοφία δὲν χρησιμοποιεῖται γιὰ προσευχές, τότε θὰ εἶναι ἀνοιχτὴ γιὰ ὅλους, νὰ καμαρώνουν τὴν ἀρχιτεκτονικὴ ὀμορφιὰ ἀλλὰ καὶ τὴν εἰκονογραφία της.
Ἡ ὑπόσχεσή του εἶναι πολὺ σπουδαία, ἂν τὴν ἀκολουθήσει, γι’ αὐτὸ ἡ παγκόσμια γνώμη καὶ δύναμη πρέπει νὰ ἔχουν τὰ μάτια καὶ τὰ αὐτιὰ ἀνοιχτὰ καὶ νὰ παρακολουθοῦν τὸ τί γίνεται μέσα στὸν ἐσωτερικὸ κόσμο τῆς Τουρκίας, ὥστε ἡ Ἁγ. Σοφία νὰ μείνει Παγκόσμια κληρονομιὰ γιὰ ὅλους ὅπως ὁ ναὸς τῆς Notre-Dame στὸ Παρίσι, ἡ Ἀκρόπολις στὴν Ἀθήνα. Μὲ κανένα τρόπο δὲν μποροῦμε τουλάχιστον ὡς Ἕλληνες νὰ ἀφήσουμε τὸ θέμα νὰ ἀτονήσει, ἀλλὰ τουναντίον πρέπει νὰ γίνουμε φρουροὶ γιὰ αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸ καὶ σπουδαῖο κτήριο γιὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἂν καὶ ὁ κ. Erdogan ἀνέλαβε τὴν εὐθύνη γιὰ τὴν συντήρηση γιαυτὸ τὸ ἀξιοθαύμαστο ἔργο, ἡ παγκόσμια κοινωνία μαζὶ μὲ τοὺς Ἕλληνες πρέπει νὰ εἴμαστε σίγουροι ὅτι ὁ Πρόεδρος δὲν θὰ ἀλλάξει γνώμη ἀλλὰ οὔτε θὰ ξεχάσει τὶς ὑποσχέσεις ποὺ ἔχει δώσει.
Εἶναι πολὺ σημαντικὸ νὰ ἀναφέρουμε πὼς καὶ ἡ ἐφημερίδα New York Times κάλυψε τὰ νέα περὶ τῆς ποιὸ φημισμένης ἐκκλησίας/μουσείου τοῦ κόσμου: Γίνεται ἀναφορὰ στὶς πρὸ ἔτους δηλώσεις τοῦ Ἐρντογάν, στὶς ὁποῖες ἐξέφραζε τὴν ἀντίθεσή του στὴ μετατροπὴ τῆς Ἁγίας Σοφίας σὲ τζαμί. Ὑπογραμμίζεται, ὡστόσο, στὸ Ἄρθρο, πὼς «εἶναι ξεκάθαρο πὼς ἄσχετα μὲ τὴν ἰσχὺ τοῦ Ἐρντογάν ἔπειτα ἀπὸ 17 χρόνια στὴν ἐξουσία καὶ βλέποντας τὸ πολιτικό του κῦρος ἀποδυναμωμένο, χρειάζεται νὰ ‘ταΐσει’ τὴν ἐθνικιστική του βάση. Τέλος, τὸ ἐπίμαχο ἄρθρο ὑπογραμμίζει ὅτι ἡ μετατροπὴ τῆς Ἁγίας Σοφίας σὲ τζαμὶ δὲν ἐπικρίθηκε ἰδιαίτερα οὔτε στὸ ἐσωτερικὸ τῆς Τουρκίας, οὔτε καὶ ἀπὸ τὸν μουσουλμανικὸ κόσμο ἐκτὸς τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ ἀντίδραση τῶν ἡγετῶν τῆς Χριστιανοσύνης ὑπῆρξε σχετικὰ ἀθόρυβη, πρὸς ἀποφυγὴ πρόκλησης θρησκευτικῆς διαμάχης. Ὁ Πάπας Φραγκίσκος εἶπε μόνο ὅτι «πονάει», ἐνῷ ὁ Ὀρθόδοξος Πατριάρχης Βαρθολομαῖος, ὁ ὁποῖος ὡς πολίτης τῆς Τουρκίας πρέπει νὰ εἶναι προσεκτικός, ἐξέφρασε λύπη ποὺ ἡ Ἁγία Σοφία «θὰ ἔπαυε νὰ εἶναι ἕνας χῶρος καὶ σύμβολο συναντήσεως, διαλόγου καὶ εἰρηνικῆς συνύπαρξης λαῶν καὶ πολιτισμῶν». «New York Times», τὴν Πέμπτη 23 Ἰουλίου, μὲ τίτλο «Ἡ Ἁγία Σοφία ἦταν Καθεδρικός, Τζαμὶ καὶ Μουσεῖο. Μετατρέπεται πάλι». nytimes.com
Παράλληλα, θέτουμε τὸ ἐρώτημα γιὰ τὸ πῶς μποροῦν νὰ συνεχίζονται οἱ συναντήσεις, συζητήσεις καὶ διαπραγματεύσεις γιὰ μία λύση τοῦ Κυπριακοῦ, ὅταν ἡ Τουρκία ἡ ἴδια παραβιάζει συνέχεια τὴν ἑλληνικὴ καὶ κυπριακὴ ΑΟΖ. Γενικά, μιλᾶμε γιὰ μία γειτονικὴ χώρα, ἡ ὁποία δὲν σέβεται τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδας καὶ τῆς Κύπρου, οὔτε κἄν τὴν Συμμαχία τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ καὶ τοὺς κανονισμοὺς τῆς Ε.Ε. Αὐτὸ εἶναι ἕνα μεγάλο θέμα. Ἂν δὲν ἀντιδράσουμε τώρα, τότε πότε;
Πῶς μποροῦμε νὰ ἔχουμε διαπραγματεύσεις γιὰ τὴν λύση τῶν διαφορῶν ἀνάμεσα στὴν Ἑλλάδα, τὴν Τουρκία καὶ τὴν Κύπρο, τὴν στιγμὴ ποὺ συνεχίζεται ἡ κατοχή, μὲ πράξεις ὅπως ἡ καταστροφὴ τῶν 500 ἐκκλησιῶν; Μὲ τὴν πίεση τῶν συνόρων μας στὸν Ἕβρο; Καὶ ἀλλὰ συμβάντα.
Νομίζω ὅτι οἱ Τούρκικη ἡγεσία πιστεύει ὅτι ἡ γενιὰ ποὺ ἔζησε καὶ ζεῖ τὰ γεγονότα τοῦ κατακτητῆ, ἀγωνίστηκε καὶ ἔδωσε τὴν ψυχή της ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια γιὰ τὴν ἐλευθερία (π.χ. τῆς Κύπρου), δὲν θὰ μπορέσει νὰ δώσει τὴν σκυτάλη τοῦ θάρρους, τῆς ὑπομονῆς καὶ τὴν θέλησης τῆς ἐλευθερίας στὴν νέα γενεά. Νομίζουν ὅτι οἱ νεότεροι, ἐπειδὴ δὲν ἔζησαν τὰ γεγονότα καὶ οὐσιαστικὰ δὲν εἶδαν ποτὲ τὴν Κύπρο ἐλεύθερη, δὲν θὰ ἔχουν τὴν ἴδια θέρμη μὲ τοὺς παλαιότερους γιὰ τὴν ἐλευθερία τους;