Ἡ κρίσις ἡ ὁποία ταλανίζει τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν εἰς τὰς ἡμέρας μας εἶναι κρίσις καθαρῶς ἐκκλησιολογικὴ καὶ τὸ Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως φέρει αὐτὸ πρωτίστως τὴν εὐθύνην διὰ τὸ ἐν δυνάμει σχίσμα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ. Ἀφοῦ κατ’ ἐπανάληψιν ἐπικαλεῖται ἀνύπαρκτα ἱστορικὰ δικαιώματα καὶ πρωτεῖα, ὅπως ἄλλοτε εἶχε πράξει ἡ ἐκκλησία τῆς Ρώμης, προβάλλον πρωτοκαθεδρίας καὶ διεθνεῖς κοσμικοὺς ρόλους, ἐκδηλῶνον πρακτικάς αὐταρχισμοῦ, ἔλλειψιν διαφανείας καὶ βαθεῖαν περιφρόνησιν εἰς τὸ συνοδικὸν σύστημα, εἰσπηδήσεις εἰς ἄλλας ἐκκλησιαστικάς δικαιοδοσίας. Πρακτικαὶ αἱ ὁποῖαι διχάζουν καὶ βαθαίνουν τὸ σχίσμα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι Κωνσταντινούπολις ἢ Μόσχα, τὸ πρόβλημα εἶναι ἡ Κωνσταντινούπολις, ἡ ὁποία καλλιεργεῖ παπικὸν πρωτεῖον. Ἀφοῦ ἐδίχασε τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας, τώρα ἐπεμβαίνει ἀντικανονικῶς καὶ εἰς τὰ ἐσωτερικά τῆς Ἐκκλησίας τῆς Λιθουανίας, διδάσκουσα μὲ φαρισαϊκὴν ἔπαρσιν «πὼς ἀκόμη καὶ οἱ βαθύτερες πληγὲς μποροῦν, μὲ τὸν χρόνο καὶ τὴ μετάνοια, νὰ ὁδηγηθοῦν σὲ θεραπεία», ἆραγε ὁ Μητρ. Χαλκηδόνος ἔχει συναίσθησιν ποῖος πρέπει νὰ μετανοήση;
Συμφώνως πρὸς δημοσίευμα τοῦ ἱστολογίου Βῆμα Ὀρθοδοξίας τῆς 24ης Φεβρουαρίου:
«Ὁ Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Ἐμμανουήλ, ἐκπροσωπώντας τό Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, βρέθηκε στὴ Λιθουανία στὸ πλαίσιο ἐκκλησιαστικῆς ἀποστολῆς καὶ ἐκφώνησε τὴν κεντρικὴ ὁμιλία σὲ ἐκδήλωση μὲ θέμα «Κωνσταντινούπολη καὶ Μόσχα: Μετασχηματισμοὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς περίπτωσης καὶ ἡ ἐπίπτωση τῆς αὐτοκρατορικῆς πολιτικῆς».
Ὁ Γέρων Χαλκηδόνος τόνισε μὲ σαφήνεια ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας ἀποτελεῖ πλέον «μία ἀναμφισβήτητη καὶ ἀπόλυτα ζωντανὴ πραγματικότητα». Παρὰ τὶς θεσμικὲς ἢ δομικὲς ἀτέλειες ποὺ συνοδεύουν κάθε ἀνθρώπινο ἐγχείρημα, ἔκανε λόγο γιὰ μία πολυπληθῆ κοινότητα πιστῶν ποὺ ἀναζητᾶ μὲ ἀγωνία τὴν ἐλευθερία ἐν Χριστῷ.
Ἡ τοποθέτηση αὐτὴ ἔρχεται σὲ συνέχεια τῆς ἀπόφασης τοῦ Φαναρίου τὸ 2019 νὰ χορηγήσει Τόμο Αὐτοκεφαλίας, ἐξέλιξη ποὺ ὁδήγησε στὴ διακοπὴ ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀπὸ τη Ρωσικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μέ τὴν Κωνσταντινούπολη.
Παρὰ τὴ σοβαρότητα τῆς κατάστασης, ὁ Γέρων Χαλκηδόνος ἐμφανίστηκε συγκρατημένα αἰσιόδοξος. Ὑπενθύμισε ὅτι ἡ μακραίωνη ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας διδάσκει πὼς ἀκόμη καὶ οἱ βαθύτερες πληγὲς μποροῦν, μὲ τὸν χρόνο καὶ τὴ μετάνοια, νὰ ὁδηγηθοῦν σὲ θεραπεία.
Τὸ μήνυμα ποὺ ἐξέπεμψε ἀπὸ τὸ Βίλνιους δὲν ἦταν μήνυμα σύγκρουσης, ἀλλὰ ἔκκληση γιὰ νηφαλιότητα, θεολογικὴ συνέπεια καὶ ἀναγνώριση τῆς πραγματικότητας ποὺ ἔχει διαμορφωθεῖ. Σὲ μία ἐποχὴ ὅπου οἱ γεωπολιτικὲς ἐξελίξεις ἐπηρεάζουν ἄμεσα τὸ ἐκκλησιαστικὸ πεδίο, ἡ ἑνότητα παραμένει ζητούμενο».