Νικηφόρου Θεοτόκη, Ἀρχιεπισκόπου Ἀστραχάν, Χερσῶνος καὶ Σταυρουπόλεως
Ἂς ἀπορρίψωμεν τὸν μεμολυσμένον χιτῶνα τῆς ἁμαρίας κι ἂς ἀναλάβωμεν τὸ καθαρὸν καὶ νυμφικὸν ἔνδυμα τῆς ἀρετῆς, πεποικιλμένοι μὲ τὸν χρυσοστολισμὸν τῶν ἀγαθῶν πράξεων, ἄξιοι συμπαραστᾶται τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων καὶ συμμέτοχοι τῆς αἰωνίου βασιλείας.
Πείθει δὲ ἡ τοιαύτη διδασκαλία πάντα νοῦ καὶ ἐπιστηρίζει πᾶσαν καρδίαν ἀνθρώπου, διότι, ἐὰν οὐδείς τολμᾶ νὰ ἐμφανισθῆ ἐνώπιόν του ἐπιγείου βασιλέως μετὰ ρυπαρῶν ἐνδυμάτων, ἀλλὰ εὐτρεπίζεται καὶ ἐνδύεται ἐνδύματα καθαρὰ καὶ ἔπειτα παρουσιάζεται ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, πῶς ἡμεῖς θὰ τολμήσωμεν νὰ φανερωθῶμεν ἐνώπιόν του Βασιλέως τῶν Βασιλευόντων Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἀποπλύνωμεν τὴν ἀκαθαρσίαν τῆς ἁμαρτίας καὶ στολισθῶμεν διὰ τῆς λαμπρότητας τῶν καλῶν ἔργων; Ἐβεβαίωσε δὲ ὅτι τοῦτο τὸ ἔνδυμα ποιεῖ ἡμᾶς ἀξίους νὰ παρασταθῶμεν ἐνώπιον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, εἰπών, ὅτι οὔτε εἰς γένος, οὔτε εἰς ἀξίαν, οὔτε εἰς τάξιν, οὔτε εἰς ἄλλο τι, ὅσα ὁ κόσμος μεγαλώνει ἢ ἐξευτελίζει, παρὰ μόνον εἰς μόνα τὰ κατορθώματα τῆς ἀρετῆς ἀποβλέπει ὁ Θεός.
Πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ αἱ ψυχαὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν προπατορικὴν ἁμαρτίαν, ἦσαν νενεκρωμέναι, ὡς ἐστερημέναι τῆς θείας Χάριτος, τὰ δὲ σώματα αὐτῶν, μετὰ θάνατον, δὲν ἀνίσταντο, ἀλλ’ ἔμενον αἰωνίως νεκρὰ καὶ διαλελυμένα. Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἀναστάς ἐκ νεκρῶν, τὰς μὲν ψυχάς ἀνεζωοποίησε, χαρισάμενος εἰς αὐτάς τὰ χαρίσματα τοῦ Παναγίου Πνεύματος, τὰ δὲ σώματα ἐζώωσε, δώσας εἰς αὐτὰ τὴν δύναμιν καὶ τὴν χάριν τῆς ἀναστάσεως.
Κατὰ τοῦτο, λοιπόν, ὁ Χριστὸς εἶναι ἡ ζωή ἡμῶν, ὡς καὶ Αὐτὸς ἐδίδαξε, εἰπών• «Ἐγὼ εἰμὶ ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή» (Ἰω. ια΄ 25). Εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, οἱ ἄπιστοι οὔτε πιστεύουν οὔτε γνωρίζουν ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς εἶναι ἡ ζωή καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀληθινοῦ, οἱ δὲ πιστοὶ γνωρίζουν μέν, ἀλλὰ μερικῶς. «Ἐκ μέρους γὰρ γινώσκομεν» (Α΄ Κόρ. ιγ΄ 9). Κατὰ τὴν ἡμέραν ὅμως τῆς Δευτέρας Παρουσίας, «ὅταν ἔλθη ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ» (Μάτθ. ιε΄ 31), τότε «τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται» (Α΄ Κόρ. ιγ΄ 10), διότι τότε εἰς πάντας θὰ φανερωθῆ καὶ πάντες θὰ γνωρίσωσι καὶ θὰ ἴδωσιν ὅτι Αὐτὸς εἶναι ὁ Ζωοδότης καὶ ὁ Παντοδύναμος Θεός. Καὶ ὄψεται αὐτὸν πάς ὁ ὀφθαλμὸς» (Ἀποκ. α΄ 7).
Ἐπειδὴ οὐδείς ἀπολαμβάνει τὴν χάριν τῆς θείας δόξης εἰ μὴ ὁ νικήτης τῆς ἁμαρτίας, διὰ τοῦτο παραγγέλλει καὶ λέγει πρὸς τοὺς Κολασσαεῖς καὶ ὅλους ἐμᾶς: «νεκρώσατε οὖν τὰ μέλη ὑμῶν, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς» (γ΄ 5). Ποία εἶναι τὰ μέλη τῆς γῆς; Οἱ βαπτισθέντες, ἀπέθανον τῷ κόσμῳ, συντραφέντες τῷ Χριστῷ, ἐν τῷ βαπτίσματι» (Κόλ. β΄ 12), ἔμεινεν ὅμως ἡ ἐλευθερία τὸ καθενὸς νὰ κλίνη πρὸς τὴν προκλητικότητα τῆς ἁμαρτίας. Τὸ «νεκρώσατε» λοιπὸν σημαίνει τὸ «θανατώσατε» καὶ καταστήσατε νεκρὰ καὶ αὐτὴν τὴν ροπὴν πρὸς τὴν κακίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν γεννᾶται ἡ πορνεία καὶ ἡ ἀκαθαρσία, τὸ πάθος καὶ ἡ κακὴ ἐπιθυμία καὶ ἡ πλεονεξία. Αὐτὰ ὠνόμασε «μέλη τῆς γῆς», ἤτοι μέλη ἐπίγεια, ἐπειδὴ διὰ τῶν μελῶν τοῦ γήινου σώματος ἐκτελοῦνται. Καὶ τὴν μὲν πορνείαν ἀνέφερε καὶ ὄνομα, τὰ δὲ ἰδιαίτερα ὀνόματα τῶν ἄλλων σαρκικῶν ἁμαρτημάτων, ὅσα ἐπιτελοῦν οἱ ἀσελγεῖς, ἐσιώπησε, διὰ τὴν βδελυρίαν καὶ αἰσχρότητα τούτων. «Τὰ γὰρ κρυφὴ γινόμενα ὑπ’ αὐτῶν, αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν (Ἐφεσ. ε΄ 12), ὠνόμασε σὲ αὐτὰ γενικῶς «ἀκαθαρσίαν», διότι μολύνουν τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα, καὶ «πάθος», διότι ἀληθῶς πάσχει καὶ τυραννεῖται ὁ βασανιζόμενος ὑπ’ αὐτῶν. Καὶ ἐπιθυμίαν κακὴν «διότι ὑπάρχει καὶ ἐπιθυμία καλή. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ προφήτης Δανιὴλ ὠνομάσθη ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν, ὡς ἐπιθυμητής τῶν καλῶν ἔργων (Δᾶν. 1, 11). Ἐπιθυμία κακὴ εἶναι ἐπιθυμία παντὸς εἴδους ἁμαρτίας. Ἡ δὲ πλεονεξία εἶναι εἰδωλολατρία, διότι καθὼς οἱ εἰδωλολάτραι, κατασκευάζοντες εἴδωλα χρυσὰ καὶ ἀργυρᾶ καὶ λίθινα καὶ ἐκ πάσης ἄλλης ὕλης καὶ εἰς αὐτὰ ἐστήριζαν πᾶσαν τὴν ἐλπίδα τῆς εὐτυχίας των, οὕτω καὶ οἱ πλεονέκται, συνάγοντες παντοῖα κτήματα ἐξ’ αὐτῶν ἐλπίζουν πᾶσαν ἀνάπαυσιν καὶ τρυφὴν καὶ ὑπεράσπισιν.
Διὰ αὐτὰ ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ, εἰς τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας, ἐκείνους δηλαδὴ ποὺ δὲν πείθονται οὔτε ὑπακούουν εἰς τὰ θεῖα Του προστάγματα. Τιμωρεῖ δὲν αὐτούς, ὄχι μόνον εἰς τὴν μέλλουσαν ζωήν, καταδικάζων αὐτοὺς εἰς αἰωνίους βασάνους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν, πέμπων εἰς αὐτοὺς φοβεράς βασάνους. Ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἀνέβη ἐπὶ τοὺς Ἰσραηλίτας, τοὺς ἐπιθυμήσαντες κακὴν ἐπιθυμίαν ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ἀπέκτεινες ἐν τοῖς πλείοσιν αὐτῶν» (Ψ. ρε΄ 14). Ὀργὴ Θεοῦ ἦλθεν ἐπὶ τοῦ Ἀχαάβ. (Γ΄ Βασ. κβ΄ 38).
Ὅσοι δὲ τῶν υἱῶν τῆς ἀπειθείας δὲν τιμωροῦνται εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἐκεῖνοι θησαυρίζουσιν «ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς καὶ ἀποκαλύψεως δικαιοκρισίας τοῦ Θεοῦ» (Ρωμ. β΄ 5) καὶ φυλάσσονται εἰς ἡμέραν κακὴν (Παροιμ. α΄ 5). Ὀργὴ δὲ εἶναι λύπη ἐπίμονος καὶ ὁρμὴ πρὸς τιμωρίαν τῶν ἀδικησάντων. Διὰ τοῦτο, ὅταν ἡ ψυχὴ ζητῆ ἐκδίκησιν, τότε τὸ πάθος τῆς λέγεται ὀργή. Καὶ κακίαν ὠνόμασε τὴν μνησικακίαν, ἀλλαχοῦ δὲ ἐκάλεσε «πικρίαν» (Ἐφεσ. δ΄ 31). Ὕβριν δὲ καὶ αἰσχρολογίαν καὶ βλασφημίαν, ἡ ὁποία μολύνει τὰς ἀκοάς τῶν ἀκουόντων, ἀλλὰ καὶ τὸ στόμα τοῦ λαλοῦντος, τὸ πλασθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς δοξολογίαν καὶ ὁμολογίαν τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καὶ πρὸς ὠφέλιμον νουθεσίαν τοῦ πλησίον.
Περὶ δὲ τοῦ ψεύδους, τὸ ὁποῖον ἔχει εὑρέτην καὶ πατέρα τὸν διάβολον, διότι αὐτὸς «ψεύστης ἐστὶ» (Ἰω. η΄ 44), τὰ ἴδια ἔγραψε καὶ πρὸς τοὺς Ἐφεσίους, λέγων «Διό, ἀποθέμενοι τὸ ψεῦδος, λαλεῖτε ἀλήθειαν ἕκαστος μετὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ ὅτι ἐσμὲν ἀλλήλων μέλη» (ιδ΄ 25).
Παλαιὸς ἄνθρωπος ὀνομάζεται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παραδίδεται εἰς τὰς κακίας καὶ διαφθείρουν αὐτοῦ καθὼς καὶ οἱ φθάσαντες εἰς τὸ ἔσχατον γῆρας, νέον δὲ ἄνθρωπον ὠνόμασεν ὁ Παῦλος ἐκεῖνον τοῦ ἐργαζόμενου τὰς ἀρετάς, αἱ ὁποῖαι ἀναζωογονοῦν καὶ ἐμψυχώνουν τὸν ἄνθρωπον, ὡς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνθηρὰν ἡλικίαν τῆς νεότητος, τὴν δραστικὴν καὶ ἀκμάζουσαν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνακαινίζουν τὸν ἄνθρωπον, μετὰ γνώσεως, σοφίας καὶ ἐπιστήμης, ἕως ὅτου κατασταθῆ εἰκὼν Θεοῦ, φέρουσα τοὺς θείους χαρακτῆρας Αὐτοῦ, καὶ γενόμενος εἰκὼν τοῦ κτίσαντος αὐτόν, ὁμοία καὶ ἀπαράλλακτος, ἂν ἔλθη εἰς τὴν κατὰ Χριστὸν τελειότητα. Διὰ δὲ τὸν τοιοῦτον ἀνακαινισμόν, ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς διαλύει πάντα τὰ ἐμπόδια, καὶ μεταδίδει πᾶσαν βοήθειαν εἰς πάντας τοὺς πιστεύονται εἰς Αὐτόν. Πάντες εἶναι ἰσότιμοι ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ ὡς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ θεωροῦνται ὑπ’ Αὐτοῦ, ἀλλὰ τὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός, ὅστις εἶναι καὶ δύναμις καὶ σοφία Θεοῦ καὶ ἑλκύει καὶ πείθει τοὺς ἀξίους, ἵνα πιστεύσουν καὶ συνενωθοῦν μετ’ Αὐτοῦ, «πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστὲ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γάλ. γ΄ 28) καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομὴ ἰσχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δ’ ἀγάπης ἐνεργουμένη» Γαλ. ε΄ 6). Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, δοῦλος ἐστι τῆς ἁμαρτίας», εἶπεν ὁ Κύριος (Ἰω. π΄ 34).