Ὑπὸ τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ & Καθηγητοῦ Δρ. Ἀλεξίου Παναγοπούλου,
(Phd Δρ. Νομικῶν & Πολιτικῶν Ἐπιστημῶν, Phd Δρ. Βιοηθικῆς,
Phd Δρ. Θεολογίας, Post Doc Δικαίου, Habil.,-Διπλωματούχου Ὑφηγητοῦ,
Καθηγητοῦ Νομικῆς Δ.Δικαίου Fpsp, & Ἀκαδημαϊκοῦ MCA)
2ον.-Τελευταῖον
Σὲ ἄλλο σημεῖο ὁ Ἅγ.Ἰγνάτιος προτρέπει: «Ὁ χωρὶς ἐπισκόπῳ καὶ πρεσβυτέρῳ καὶ διακόνοις πράσσων τί οὗτος οὐ καθαρός»! Ἐδῶ ἡ διαφορετικὴ τοποθέτηση δηλώνει ὅτι πολὺ πιθανὸν στὶς ἐπιστολές του νὰ ὑπῆρξε καὶ κάποια ἀλλοίωση ἢ μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου νὰ προστέθηκαν καὶ κάποιες ἄλλες νεώτερες ἐξηγήσεις. Κι εἶναι πράγματι φοβερὴ ἡ διαπίστωση στὶς συμπληρωματικὲς ἐπιστολὲς τοῦ Ἁγ.Ἰγνατίου, ὅπου ἐπαναλαμβάνει ἀρκετὰ τὰ ἴδια πράγματα (μὲ τὶς ὁποῖες γίνονται ἐμφανεῖς οἱ μεταγενέστερες ἀσαφεῖς προσθῆκες), μάλιστα μᾶς ἀναφέρει ὡς πιθανό, ὅτι ὁ 13ος Ἀπόστολος ὁ Παῦλος ἦταν ἔγγαμος! (ἐὰν πράγματι εἶναι δική του αὐτὴ ἡ θέση ἢ προσθήκη): «Ὡς Πέτρου καὶ Παύλου καὶ τῶν ἄλλων Ἀποστόλων τῶν γάμοις προσομιλησάντων» Φιλάδελφ., (σελ. 308, ΒΕΠΕΣ, τόμ., 13ος). Πιθανολογοῦν κάποιοι, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἑβραϊκὴ παράδοση θέλει ὅλους τούς ἐξ ἑβραίων παντρεμένους μὲ τὴν προσδοκία ἀπόκτησης τέκνων γιὰ τὴ πιθανὸν ἀπόκτηση τοῦ ἐρχόμενου Μεσσία των, θεωροῦν ἀτιμία τὴν ἀγαμία καθὼς καὶ τὸ μὴ ἔχειν τέκνα κι ὅτι ὅλοι παντρεύονταν ἀπὸ νεαροί, δὲν γνωρίζουμε ὅμως ἐὰν αὐτὸ ἰσχύει γιὰ ὅλους!
Ἐπίσης, στὴν Διδαχὴ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων γίνεται προτρεπτικὸς λόγος περίπου τὸ 110-120μ.Χ., ὅπου ἐντέλλονται: «χειροτονήσατε ἐπισκόπους καὶ διακόνους». Ἐδῶ δημιουργεῖται τὸ ἐρώτημα, οἱ Ἀπόστολοι ποιοὺς προτρέπουν νὰ χειροτονήσουν ἐπισκόπους; Ἆραγε, μήπως τὸ κείμενο προτρέπει ὑπονοώντας τοὺς πρεσβυτέρους, νὰ χειροτονήσουν ἐπισκόπους; Παρακάτω συνεχίζει τὸ κείμενο: «ὑμῖν γὰρ λειτουργοῦσιν καὶ αὐτοὶ τὴν λειτουργίαν τῶν Προφητῶν». Ὅπου βλέπουμε καθαρὰ, ξεκάθαρα ὅτι οἱ πρεσβύτεροι ἀπ’ τὴν ἀρχὴ χειροτονοῦντο, γιὰ νὰ τελοῦν τὴ Θεία Λειτουργία. Καὶ ἀπὸ τοὺς πρεσβυτέρους κάποιοι γίνονταν ἐπίσκοποι.
Ἐὰν γιὰ κάποιους ἐρευνητὲς οἱ Ἀποστολικοὶ Κανόνες καὶ οἱ Ἀποστολικὲς Διαταγὲς εἶναι τυχὸν μεταγενέστεροι περὶ τοῦ τρίτου αἰώνα, ἡ Διδαχὴ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων εἶναι ξεκάθαρα τὸ ἀρχαιότερο κείμενο καὶ τοῦ δευτέρου αἰώνα. Ὁ ἐνδιαφερόμενος ἀναγνώστης μπορεῖ νὰ μελετήσει καὶ τὸν 8ο Ἀποστολικὸ Κανόνα, καθὼς καὶ τὴν ὑποσημείωση μὲ τὰ ἀρκετὰ χρήσιμα σχόλια ποὺ παραθέτει ὁ Ἅγ.Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, στὸ Ἱερὸ Πηδάλιο.
Ἐπιπλέον ἔχουμε τὴ μαρτυρία τοῦ Ποιμένος τοῦ Ἑρμᾶ, ποὺ ἐπισημειώνει, πρὸς τὸν πιστὸ χριστιανό: «σὺ δὲ ἀναγνώσει εἰς ταύτην τὴν πόλιν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τῶν προϊσταμένων τῆς Ἐκκλησίας», ὅπου γίνεται ἔκδηλο τὸ ὅτι οἱ προϊστάμενοι τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι οἱ ἐπίσκοποι, ἀλλὰ οἱ πρεσβύτεροι.
Μάλιστα τὴν ἴδια ἄποψη ἐκθέτει καὶ ὁ Ἅγ.Πολύκαρπος Σμύρνης ὡς σύγχρονος τοῦ Ἁγ.Ἰγνατίου, προτρέποντας τοὺς πιστοὺς χριστιανοὺς νὰ τιμοῦν τοὺς πρεσβυτέρους, δίχως νὰ ἀναφέρει τὴ λέξη «ἐπισκόπους»: «ὑποτάσσωνται τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις, ὡς πρὸς Θεῷ καὶ Χριστῷ».
Στὴν σύγχρονη πραγματικότητα ὅπως ἔχει καταγραφεῖ ἀπὸ ἐπιστήμονες καὶ ἐρευνητὲς ἡ σύνθεση τοῦ ἐπισκοπικοῦ δικαστηρίου, μὲ τοὺς τρεῖς πρεσβυτέρους καὶ τὸν γραμματέα, δὲν ἐξυπηρετεῖ κανένα ἄλλο πρακτικὸ σκοπό, παρὰ μόνο συμβουλευτικὸ καὶ συμβολικό, καθότι ὅταν ὁ ἐπίσκοπος ἀπαιτεῖ ἀπ’ τὰ ὑπόλοιπα μέλη τοῦ ἐπισκοπικοῦ συμβουλίου νὰ εὐθυγραμμισθοῦν μὲ τὴ δική του γνώμη δίκαιη ἢ ἄδικη, γιὰ τὴν τελικὴ ἀπόφαση.
Πράγματι, μήπως μποροῦν οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὰ θέματα αὐτὰ νὰ μᾶς διευκρινίσουν ὄχι τί λέει ὁ Νόμος τῆς Πολιτείας γιὰ τὴ συγκεκριμένη περίπτωση ἐνστάσεως, ἀλλὰ τί λέγουν οἱ Ἱεροὶ Κανόνες, στὴν περίπτωση πού συμβεῖ κάποιοι ἀπ’ τοὺς πρεσβυτέρους πού συναποτελοῦν τὸ ἐπισκοπικὸ δικαστήριο, κι ὅταν θὰ ἔχουν τὸ θάρρος τῆς γνώμης τους, νὰ διαφωνήσουν μὲ τὸν πρόεδρο-ἐπίσκοπο; Κι ἐὰν συμβεῖ νὰ ἀποχωρήσουν ἀπ’ τὴν αἴθουσα τῆς ἔνδικης διαδικασίας διαμαρτυρόμενοι καὶ διαφωνοῦντες μὲ τὴ γνώμη τοῦ ἐπισκόπου τους, τί θὰ γίνει, θὰ μπορεῖ ὁ ἐπίσκοπος νὰ τοὺς ἀγνοήσει καὶ νὰ προβεῖ σὲ αὐθαίρετη καταδικαστικὴ ἀπόφαση ἀπὸ μόνος του; Σὲ μία τέτοια διαφωνία ὁ κατηγορούμενος πρεσβύτερος καὶ οἱ διαφωνοῦντες σύνεδροι ἢ μέλη τοῦ δικαστηρίου μποροῦν νὰ προσβάλλουν διοικητικὰ μὲ τὰ ἔνδικα μέσα τὴν μονομερῆ ἀπόφαση τοῦ ἐπισκόπου τους, ἀκόμα καὶ στὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας! Ὁ δὲ 28ος Κανόνας τῆς ἐν Καρθαγένῃ Συνόδου, παρέχει τὸ δικαίωμα στὸν πρεσβύτερο, ὅταν παραπεμφθεῖ σὲ δίκη ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου, νὰ προσκαλέσει νὰ συμπαραστοῦν ἕξι πλησιόχωροι ἐπίσκοποι, καὶ τρεῖς ὁ διάκονος: «Ἐὰν πρεσβύτεροι ἢ διάκονοι, κατηγορηθῶσι, προζευγνυμένου τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ των ἐκ τῆς πλησιαζούσης τοποθεσίας αἱρετικῶν ἐπισκόπων, οὕς οἱ κατηγορούμενοι αἰτήσονται, τουτέστιν ἐπ’ ὀνόματι πρεσβυτέρου ἕξ, καὶ τοῦ διακόνου τριῶν, οὖν τούτοις αὐτὸς ὁ ἴδιος τῶν κατηγορουμένων ἐπίσκοπος, τὰς αἰτίας αὐτῶν ἐξετάσει».
Συμπεράσματα: Ὁ ἐπίσκοπος εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἀντιπρόσωπος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἡ ὁρατὴ εἰκόνα Του, εἶναι εἰς τόπο καὶ τύπο Χριστοῦ, ἐπίσης σὲ σχετικὸ βαθμὸ εἶναι καὶ ὁ πρεσβύτερος, ὅμως δίχως πλέον νὰ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συγχειροτονεῖ.
Ὁ ἐπίσκοπος εἶναι ὡσὰν διοχευτικὸς σωλήνας τοῦ Μυστηρίου τῆς Ἱερωσύνης ἐκ μέρους τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ πρεσβύτερος λαμβάνει τὴν ἱερωσύνη ἀπ’ τὸν ἐπίσκοπο, ἡ ὁποία ἱερωσύνη εἶναι ἡ πηγὴ ὅλων τῶν σωστικῶν καὶ ἁγιαστικῶν Ἱερῶν Μυστηρίων καὶ τῶν χαρίτων. Ὁ πρεσβύτερος ἐνεργεῖ ἐλεύθερα δυνάμει τῆς ἱερωσύνης του, γιὰ τὰ ἀπορρέοντα ἐξ αὐτῆς, δίχως νὰ ἔχει ἐξουσία νὰ μεταδίδει τὴν ἱερωσύνη.
Σύμφωνα μὲ τὸν ἱερὸ Χρυσόστομο ποὺ λειτουργοῦσε μὲ φαιλόνιο καὶ δίχως μίτρα, ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐπισκόπου καὶ πρεσβυτέρου εἶναι ἐλάχιστη. Παρότι τὰ τελευταῖα χρόνια εἶχε γίνει μία προσπάθεια νὰ παραποιηθεῖ ἡ ρητὴ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, πάραυτα, ἡ φράση του τὸ δηλώνει ἀπὸ μόνη της: «οὐ πολὺ τὸ μέσον τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἐπισκόπων».
Ὁ ἐπίσκοπος δὲν χορηγεῖ ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν ἱερωσύνη. Ἡ ἱερωσύνη χορηγεῖται μέσῳ τοῦ ἐπισκόπου, ἀλλὰ ἀπ’ τὸν ἴδιο τὸν Χριστό, τὸ ἴδιο καὶ ὁ πρεσβύτερος δὲν τελεῖ ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν Θεία Λειτουργία καὶ τὰ ἄλλα Ἱερὰ Μυστήρια, ἀλλὰ ἀπ’ τὸ Χριστὸ καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Ὁ ὀρθόδοξος ἐπίσκοπος καὶ ὁ ὀρθόδοξος πρεσβύτερος οὐδέποτε ἐπιτρέπεται νὰ πεῖ «ἐγὼ σὲ βαπτίζω, ἐγὼ σὲ χρίω, ἐγὼ σὲ μυρώνω, ἐγὼ σὲ κείρω».
Ὁ ἐπίσκοπος δὲν ἐκχωρεῖ, δὲν χορηγεῖ κάτι τι τὸ προσωρινὸ καὶ ἀνθρώπινο στὸν πρεσβύτερο, τὸ ὁποῖο ὅποτε θὰ θελήσει θὰ τὸ πάρει πάλι πίσω, ἀλλὰ ἅπαξ καὶ διὰ παντὸς μὲ τὴ χειροτονία, τοῦ μεταδίδει τὴν Ἱερωσύνη, ὡς ἀναφαίρετο δικαίωμα. Μόνο ὅταν ὑπάρχουν νομοκανονικοὶ λόγοι ἀναστέλλεται ἡ λειτουργία τῆς Ἱερωσύνης, ὅταν θὰ ὑπάρξουν κανονικοὶ λόγοι καὶ ὑπὸ περισσοτέρων ἐπισκόπων ἐξακριβωμένων. Σὲ περίπτωση καταδικαστικῆς ἀπόφασης ἀναστέλλεται ἡ τέλεση τῶν ἱεροπραξιῶν, ἀλλὰ ἡ ἱερωσύνη δὲν ἀφαιρεῖται ἀκόμα καὶ μὲ τὴν καθαίρεση.
Ὁ ἐπίσκοπος ἀπὸ μόνος του δὲν μπορεῖ νὰ ἀναστείλει τὴν τέλεση ἱεροπραξιῶν ἀπ’ τὸν πρεσβύτερο, παρὰ μόνο γιὰ διάστημα ἕως ἕνα μήνα, καὶ ἐφόσον συντρέχουν κραυγαλέα κωλύματα. Ὅπως στὴν περίπτωση ποὺ ὁ πρεσβύτερος ἔκρινε σωστὸ νὰ διακόψει γιὰ ἕνα διάστημα τὸ μνημόσυνο τοῦ ἐπισκόπου του, ὁ ἐπίσκοπος μπορεῖ νὰ τὸν παραπέμψει στὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.
Τὰ Ἀντιμήνσια δὲν ἐκπροσωποῦν οὔτε συμβολίζουν τὸν ἐπίσκοπο, ἀλλὰ τὴν Ἁγία Τράπεζα. Ἐγκαίνια ναοῦ καὶ καθιέρωση ἀντιμηνσίων μὲ τὴ σύμφωνη γνώμη τοῦ ἐπισκόπου του, μπορεῖ νὰ κάνει καὶ ὁ πρεσβύτερος βάζοντας τὴν ὑπογραφή του.
Ἡ ἑνότητα τοῦ πρεσβυτέρου καὶ τοῦ ἐπισκόπου ἔγκειται ὄχι στὸ ἀντιμήνσιο, ἀλλὰ στὴ μνημόνευση τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπισκόπου καὶ στὴν ὑπακοή. Σὲ περίπτωση ποὺ ἀποδειχθεῖ ὅτι ὁ πρεσβύτερος ἔκανε ἀντικανονικὴ διακοπὴ τῆς μνημόνευσης τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπισκόπου, καθαιρεῖται μόνο ἀπ’ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο καὶ ὄχι ἀπ’ τὸν ἐπίσκοπο (ἂς τὸ προσέξουμε!).
Ἡ χειροτονία τοῦ πρεσβυτέρου ἀπ’ τὸν ἐπίσκοπο δὲν ὀνομάζεται ἐκχώρηση, ἀλλὰ Χορήγηση μόνιμης ἱερωσύνης. Ἐκχώρηση γίνεται ἀπ’ τὸν ἐπίσκοπο μόνο γιὰ τὰ Ὀφφίκια, τὰ ὁποῖα μόνο αὐτὰ μπορεῖ νὰ ἀνακαλέσει ὁ ἐπίσκοπος καὶ γιὰ συγκεκριμένο χρονικὸ διάστημα, κι ὄχι γιὰ πάντοτε. Ἐκχώρηση λέγεται ἡ ἄδεια τοῦ ἐπισκόπου, ἔτσι ὥστε ὁ πρεσβύτερος νὰ χειροθετεῖ ἀναγνῶστες καὶ ὑποδιακόνους, ἐπιπλέον νὰ κάνει τὴ μοναχικὴ κουρὰ σὲ ἄνδρες ἢ γυναῖκες, καθὼς ὁμοίως τοῦ ἐκχωρεῖ καὶ τὴν ἄδεια νὰ κηρύττει σὲ ναοὺς καὶ νὰ κάνει τὰ ἐγκαίνια ἱερῶν ναῶν.
Μεγάλη ἀταξία μέσα στὴν Ἐκκλησία ἦλθε μετὰ τὴ μικρασιατικὴ καταστροφὴ τὸ 1922 καὶ τὴν ὑποχρέωση τῆς ἐσπευσμένης ἀλλαγῆς ἀπ’ τὸ παλιὸ στὸ νέο ἑορτολόγιο τὸ 1924. Σήμερα τὸ νέο παπικὸ ἑορτολόγιο μᾶς ἔχει ἐπιβάλει νὰ ζοῦμε μέσα σὲ ἕνα ἑορτολογικὸ κύκλο παλαιοῦ καὶ νέου. Σήμερα ποὺ ὅλα ἔρχονται δῆθεν ὡς νέα, ἐμεῖς οἱ πιστοὶ θέλουμε ὅ,τι πιὸ παλιό. Γενικὰ ὅτι μιλᾶ γιὰ νέο νεωτερισμό, γιὰ νέα ἐποχή, γιὰ νέα τάξη πραγμάτων κτλ., ἀποδίδεται στὸ χρόνο τῆς προετοιμασίας τῆς κυριαρχίας τοῦ νέου μεσσία τοῦ ἀντὶ-χρίστου, τοῦ νέου ἡγέτη, τῆς νέας τάξης πραγμάτων. Πίσω ἀπ’ τὸν ὁποῖο θὰ τρέχουν οἱ περισσότεροι, ἀκόμα καὶ κάποιοι ποὺ ἀκολουθοῦν τὸ παλαιὸ ἑορτολόγιο, κι ὅσοι ἀποδέχθηκαν ἢ θὰ ἀποδεχθοῦν τὸ ἀντὶ-χριστο σύστημα διακυβέρνησης.
Ὁ ἄνθρωπος γνώρισε τὴν ἀλήθεια, τὴν ἔμαθε, ἀλλὰ δὲν τὴ θέλησε, προσκολλημένοι στὸ νέο σύστημα καὶ στὸ ἅρμα τῆς νέας ἐποχῆς, θὰ πορευθεῖ ὁ κόσμος ἕως τὰ ἔσχατα. Ἐνόσω βολεύεται καὶ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὴ πνευματική του προκοπή, ἀφήνεται στὴ ρομποτικὴ μεταλλαγμένη κοινωνία, τὴ δίχως ἀνθρωπισμό. Μέσα σὲ ἑκατὸ χρόνια τὸ ἀντίχριστο σύστημα κατάφερε νὰ φέρει τὸν κόσμο ἐκεῖ ποὺ ἤθελε, στὴν πλήρη ἐκκοσμίκευση καὶ στὸ νεωτερισμὸ πάσης μορφῆς καὶ ἔκφρασης. Τὰ τέκνα τοῦ αἰῶνος τούτου ποὺ προσκύνησαν τὸ ἀντὶχριστο Σύστημα καὶ τὸν πονηρὸ δὲν θὰ πεθαίνουν, ἀλλὰ θὰ ψοφοῦν, σχολιάζει ἕνας ἁγιορείτης, ὅπου ἐκεῖ στοὺς αἰῶνες τῶν αἰώνων θἆνε δίχως τὴν ἀνάπαυση, ὡς λέγει ἡ Γραφή. Ὅπως καὶ ἀρκετοὶ σήμερα ζητοῦν τὴν καύση τῶν νεκρῶν τους, ἐνῷ ἡ Ὀρθόδοξη Παράδοση μιλᾶ ρητὰ γιὰ ἐνταφιασμό.
Ὁ Κύριος, ὅπως ἀναφέρει τὸ Εὐαγγέλιο: ἐφώνει, ἐφώναζε καὶ δυναμικὰ δίδασκε, ἑτοιμαζόταν γιὰ τὸ μαρτύριο τοῦ Σταυροῦ, κι ἐμεῖς σήμερα γίναμε χλιαροὶ καὶ εὐάλωτοι τῆς καλοπέρασης καὶ τοῦ καναπέ. Τελευταῖα δεχθήκαμε ὡς Λαὸς νὰ γιορτάσουμε τὴν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου, ἡμέρα Μεγάλου Σαββάτου! Φορέσαμε μάσκες στοὺς Ἱεροὺς Ναούς, φοβηθήκαμε νὰ μὴ πεθάνουμε, φοβηθήκαμε νὰ μὴ πᾶμε στὸν Κύριο λίγο γρηγορότερα! Ἀπαγορεύθηκε καὶ ἡ Θεία Εὐχαριστία σὲ πιστούς! Ἕνας γηραιὸς Μητροπολίτης, ὁ πρώην Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας κ.Ἀμβρόσιος, ἀναγκάστηκε καὶ ἀφόρισε τὸν πρωθυπουργό, τὴν ὑπουργὸ παιδείας καὶ τὸν ὑφυπουργὸ ἀμύνης. Ὁ ἴδιος ἔχει ζητήσει τὴν παραίτηση καὶ τῆς Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ὡς ἀνώτατη δικαστικὸς ψήφισε ὑπὲρ τῶν μνημονίων, ὑπὲρ τοῦ σκοπιανοῦ ζητήματος ὀνομασίας, ὑπὲρ ὀρυχείων τῶν Σκουριῶν τῆς Χαλκιδικῆς, ὑπὲρ τῆς κατήργησης τοῦ ἐπιδόματος στὴν ἑλληνίδα πολύτεκνη μητέρα, κτλ., ἐνῷ παρίσταται μὲ δέος εἰς τὴν ἐξόδιο τοῦ κοιμηθέντος δημάρχου Ἰωαννίνων ποὺ εἶχε τὴν ἰσραηλινὴ σημαία, κι ὅταν παρελαύνει ἡ ἑλληνικὴ σημαία κάθεται μὲ τὸ ἕνα πόδι πάνω στὸ ἄλλο, μὲ δημόσια συνοδεία τοῦ συμβίου της. Ἤ, ὅπως ἔκανε ὁ πρώην πρωθυπουργὸς Α.Τσίπρας στὴ κατάθεση Στεφάνων, ὅπου ἔβαζε ἀνάγωγα τὰ χέρια του μπροστά του, κι ὅταν βρέθηκε στὴν Ἀμερικὴ γιὰ τὸν ἐθνικὸ ἀμερικάνικο ὕμνο στάθηκε κλαρίνο προσοχὴ μὲ τὴ συμβία του. Αὐτὰ γίνονται δημόσια πιθανὸν γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἑλληνικὴ ἱστορία.
Ἡ ὑποχρεωτικότητα ποὺ ἐπιβλήθηκε γιὰ ἕνα ἀγνώστου περιεχομένου σκεύασμα «ἐμβόλιο» καὶ ἡ προτροπὴ ἀπ’ τὰ χείλη τῶν ὀρθοδόξων ρασοφόρων νὰ ἀκούγεται τὸ κοσμικό: διαλέξτε τὸ θάνατο ἢ τὴ ζωή. Κι ὅτι σχεδὸν οἱ περισσότεροι ἐπίσκοποι πλὴν ἐξαιρέσεων εἶναι μπολιασμένοι, ἀδυνατοῦμε νὰ τὸ πιστέψουμε! Τελέστηκαν Θεῖες Λειτουργίες κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, μὲ τὸν ψάλτη καὶ τὸν ἐπίσκοπο! Νομοκανονικὰ ἀπαράδεκτο! Ἆραγε μήπως ζοῦμε στὴν ἐποχὴ τῆς Ἀποκάλυψης Ἰωάννου καὶ δὲν τὸ ἔχουμε ἀντιληφθεῖ;
Τὸ μοναχικὸ δίκαιο θέλει τὸν ἐπίσκοπο νὰ εἶναι ὁ ἄγρυπνος ἐπὶ-σκοποῦ φύλαξ τοῦ ποιμνίου καὶ οἱ μοναχικές του ὑποσχέσεις νὰ τὸν καθοδηγοῦν. Δὲν ἔδωσε μόνο τὶς ὑποσχέσεις τῆς μοναχικῆς κουρᾶς στὴ Μονὴ τῆς μετανοίας του, ἀλλὰ κατόπιν ὡς διάκονος καὶ πρεσβύτερος ἔδωσε ὑποσχέσεις γιὰ τὶς ψυχὲς τῶν πιστῶν. Ἐπίσης ὡς ἐπίσκοπος κατὰ τὴ χειροτονία του, ὅπου κι οἱ ὑποσχέσεις του αὐξήθηκαν ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου. Ὁ γνωρίζων ὅτι βρίσκεται τοποθετημένος ὡς σκοπὸς σὲ σκοπιά, δὲν ἔχει ἐπισκοποκεντρισμὸ οὔτε ἐπισκοπισμὸ καὶ δεσποτισμό, οὔτε ἀρχομανία, γνωρίζει ὅτι, ἐὰν θέλει νὰ εἶναι πρῶτος μέσα στὴν χριστιανικὴ κοινότητα τῆς ἐπαρχίας του, ὀφείλει νὰ εἶναι διάκονος πάντων ἐν ἀγάπῃ. Ἡ ἐπισκοποκρατία καὶ ὁ δεσποτισμὸς θυμίζει παπισμὸ κι αὐτὰ εἶναι ξένα στοιχεῖα γιὰ τὸν εἰλικρινὰ ταπεινὸ ἐπίσκοπο, ποὺ χαίρει τῆς ἀγάπης τοῦ πρεσβυτερίου καὶ τῶν πιστῶν.