Τοῦ Πανοσιολογιωτάτου Ἀρχιμανδρίτου π. Θεοφίλου Λεμοντζῆ, Δρ. Θεολογίας
5ον
Τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ καμπαλιστὲς ἀσκοῦν τὴ μαγεία δὲν εἶναι οὔτε στοιχεῖο συνωμοσιολογίας, οὔτε χρήζει ἰδιαίτερης ἀπόδειξης καθὼς οἱ ἴδιοι οἱ καμπαλιστὲς τὸ παραδέχονται[76]. Δίπλα στὴ θεωρητικὴ ὑπάρχει καὶ ἡ πρακτικὴ Καμπαλὰ ποὺ εἶναι ἡ ἄσκηση τῆς μαγείας[77]. Καμπαλιστικὰ κείμενα μαγικῶν τελετῶν, ὅπως τὸ Σεφὲρ χὰ Μπαχὶρ (Sefer HaBahir)[78], τὸ Σεφὲρ Χασὲκ (Sefer Ha-Heshek)[79], κ.ἄ., τὰ λεγόμενα γριμόρια, δηλαδὴ βιβλία μὲ μαγικὲς ἐπικλήσεις καὶ σύμβολα ἔχουν διασωθεῖ. Περιέχουν μαγικὲς χρήσεις τοῦ ζῳδιακοῦ κύκλου[80], μαγικὰ σύμβολα[81], χειρομαντεία[82], παρασκευὴ μαγικῶν φίλτρων, ξόρκια, μεθόδους συγγραφῆς μαγικῶν φυλακτῶν[83], πολλὲς φορές μὲ ἀκατανόητες φράσεις καὶ ἐπικλήσεις[84].
Ἐπίσης ὑπάρχουν σὲ αὐτὰ λίστες ἀγγελικῶν καὶ θεϊκῶν ὀνομάτων τῶν ὁποίων ὁ μαγικὸς χειρισμός θὰ δώσει δύναμη, ὑποτίθεται, σὲ ἐκείνους ποὺ τὸν κατέχουν[85]. Ὀνόματα ἀγγέλων, ἄγνωστα μέσα στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, ἀναφέρονται σὲ καμπαλιστικὰ κείμενα, ὅπως ὁ ἄγγελος Ραζιὲλ ποὺ στὰ ἑβραϊκὰ σημαίνει “ἄγγελος τῶν μυστηρίων”. Στὸ βιβλίο ποὺ φέρει τὸ ὄνομά του, τὸ Σεφὲρ Ραζιὲλ χὰ Μαλὲκ (Sefer Raziel HaMalakh)[86] ὑποστηρίζεται ὅτι ὁ συγκεκριμένος ἄγγελος, ἀποκαλύπτει τήν ἀπόκρυφη γνώση στὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔα ὡς παρηγοριὰ γιὰ τὴν πτώση τους[87] καὶ παραπέμπει εὐθέως στὸν Ἑωσφόρο ποὺ σύμφωνα μὲ τὸν Γνωστικισμό, ἔδωσε δῆθεν τὴ δύναμη τῆς γνώσης στὸν ἄνθρωπο[88], ἄποψη ποὺ υἱοθετεῖ καὶ ἡ θεοσοφία[89]. Ἄλλωστε τὸ βιβλίο Σεφὲρ χὰ Ραζὶμ (Sepher ha-razim), ποὺ σημαίνει στὰ ἑβραϊκὰ “βιβλίο τῶν μυστηρίων” καὶ τὸ ὁποῖο ὑποτίθεται ὅτι δόθηκε στὸν Σολομῶντα ἀπὸ τὸν ἴδιο ἄγγελο περιέχει ὁδηγίες τελετουργικῆς μαγείας[90].
Ἡ Καμπαλὰ ὑποστηρίζει ὅτι τὰ γράμματα τοῦ ἑβραϊκοῦ ἀλφαβήτου ἀπὸ μόνα τους κατέχουν θεϊκὴ προέλευση καὶ δύναμη, μυστικὰ μηνύματα καὶ ἰδέες[91] ὥστε τὸ βιβλίο Σεφὲρ Γιετζιρὰχ (Sefer yetsirah) νὰ ἐξηγεῖ τρόπους, ὥστε ὁ καμπαλιστὴς νὰ ἐπαναλάβει τὴ θεϊκὴ διαδικασία τῆς δημιουργίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ ἀποτέλεσμα τὴ δημιουργία ἑνὸς ἀνθρωπόμορφου ὄντος ἀπὸ πηλό, ποὺ τὸ ὀνόμαζαν “γκόλεμ”[92]. Μέσῳ τῆς μαγικῆς χρήσης τῶν ἑβραϊκῶν γραμμάτων, οἱ καμπαλιστὲς ἐπιχειροῦσαν νὰ ἐμψυχώσουν αὐτὸ τὸ πήλινο ἀνθρωπόμορφο ὂν, τοποθετώντας μέσα στὸ στόμα του ἕνα χαρτὶ ποὺ εἶχε συνδυασμοὺς ἑβραϊκῶν γραμμάτων[93]. Αὐτὴ ἡ μαγικὴ τελετή, ἂν καὶ ἄγνωστη στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, εἶναι ἀπομίμηση αἰγυπτιακῆς τελετῆς μαγικῆς ἐμψύχωσης ἀγάλματος τῆς θεότητας[94], δηλαδὴ ἐγκατάστασης μίας θεϊκῆς-δαιμονικῆς δύναμης σὲ ὑλικὰ ἀντικείμενα[95], τὰ λεγόμενα “τελέσματα”[96], καὶ τὴν ὁποία τελετὴ υἱοθέτησαν καὶ οἱ Νεοπλατωνικοὶ[97].
Σημειώσεις:
[76] Σύμφωνα μὲ ἐπίσημες θέσεις τῶν καμπαλιστῶν: “ἡ Καμπαλὰ χωρίζεται σὲ τρεῖς τύπους: τὸν θεωρητικό, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται κυρίως μὲ τὴν ἐσωτερικὴ διάσταση τῆς πραγματικότητας: τοὺς πνευματικοὺς κόσμους, τὶς ψυχές, τοὺς ἀγγέλους καὶ ἄλλα παρόμοια θέματα, τὸν ὑπερβατικὸ διαλογισμὸ (meditative), διαμέσῳ τῆς μελέτης αὐτοῦ τοῦ τύπου τῆς Καμπαλά, ἐκπαιδεύεται κανεὶς καὶ φτάνει σὲ ἀνώτερα στοχαστικὰ (meditative) ἐπιπέδα συνειδητότητας καὶ ἐπίγνωσης, καὶ ἴσως, καὶ τὴ δυνατότητα προφητείας, μὲ τὴ χρήση τῶν διαφόρων ὀνομάτων τοῦ Θεοῦ, τὸν συνδυασμὸ καὶ τὶς παραλλαγὲς γραμμάτων κ.λπ. Ὁ τρίτος τύπος τῆς Καμπαλὰ εἶναι ὁ μαγικός, ποὺ ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴν μετατροπὴ καὶ τὴν ἐπιρροὴ στὴ ροὴ τῆς φύσης. Καὶ σὲ αὐτὸν τὸν τύπο γίνεται ἡ χρήση τῶν διαφόρων ὀνομάτων τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπαγγελία ξορκιῶν, φυλακτῶν, μαγικῶν σφραγίδων, καθὼς καὶ ἄλλων διαφόρων μυστικιστικῶν ἀσκήσεων”, στὸ chabad.gr
[77]Βλ.π.Ἀντωνίου Ἀλεβιζόπουλου, Δογματικὴ καὶ πρακτικὴ Καμπαλά, στὸ entaksis.gr
[78] Βλ.Sefer HaBahir, The Book of Brilliance, With Commentary by Ariel Bar Tzadok 2011.
[79] Βλ. Yohanan Petrovsky-Shtern, “The Master of an Evil Name: Hillel Ba’al Shem and His “Sefer Ηa-heshek” , στὸ AJS Review 28 (2004), σελ.217-248.
[80] chabad.org
[81] Βλ. en.wikipedia.org
[82] Agata Paluch, “Writing on Hands: Practical and Kabbalistic Manual Devices,” Knowledge in Circulation: The Reception and Transmission of Jewish Esoteric Knowledge in Manuscripts and Print in Early Modern East-Central Europe, January 16, 2021, στὸ esknowcirc.hypotheses.org
[83] Agata Paluch, Making sense of recipes for amulets and natural magic, kabbalistic style(Marginalia included), στὸ recipes.hypotheses.org
[84] The Tree of Knowledge: magic spells from a Jewish potion book, blogs.bl.uk Βλ.ἐπίσης Ortal-Paz Saar, Jewish Love Magic: From Late Antiquity to the Middle Ages. Leiden: Brill 2017, Yuval Harari, “‘Practical Kabbalah’ and the Jewish Tradition of Magic”, στὸ Aries: Journal for the Study of Western Esotericism, 19 (2019), σελ.38-82 καὶ Moshe Idel, “Jewish Magic from the Renaissance Period to Early Hasidism”, στὸ Religion, Science and Magic in Concert and in Conflict, ed. Jacob Neusner, Ernest S. Frerichs, and Paul Virgil McCracken Flesher, New York 1989, σελ.82–117.
[85] Βλ.bl.uk
[86] Βλ.en.wikipedia.org
[87] Robert Zucker, Kabbalah’s Secret Circles: Jewish Mysticism and the Kabbalah Wheel, Arizona 2017, σελ. 17.
[88] Ἐπιφανίου Κύπρου, Πανάριον, PG 41,641BC,645AB.
[89] H.P.Blavatsky, The Secret Doctrine:The synthesis of science,religion,and philosophy, Vol.I, ὅ.π., σελ. 404-405: “The Ophites asserted that there were several kinds of genii, from god to man; that the relative superiority of these was ruled by the degree of light that was accorded to each; and they maintained that the serpent had to be constantly called upon and to be thanked for the signal service it had rendered humanity. For it taught Adam that if he ate of the fruit of the tree of knowledge of good and evil, he would raise his being immensely by the learning and wisdom he would thus acquire”. Βλ. ἀναλυτικὰ Ἀρχιμ.Θεοφίλου Λεμοντζῆ,“Deus inversus”. Δοξασίες καὶ ἀντιλήψεις περὶ Θεοῦ τῆς θεοσοφικῆς ἑταιρείας. Εἰσήγηση εἰς τὴν ΛΑ΄ Πανορθόδοξη Συνδιάσκεψη ἐπὶ τῶν Αἱρέσεων καὶ τῆς Παραθρησκείας, Ναύπλιο 2019, στὸ entaksis.gr καὶ Θεοσοφία: Μελέτη καὶ ἀναίρεση τῶν θεοσοφικῶν ἀντιλήψεων ἐξ ἐπόψεως Ὀρθοδόξου Θεολογίας, στὸ pemptousia.gr
[90] Ἀναφέρουμε ὡς παραδειγμα ὁρισμένες ὁδηγίες τελετουργικῆς μαγείας ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο: “If you wish to put love of a man into the heart of a woman, or to arrange for a poor man to wed a rich woman, take two copper lamellae and write upon them, on both sides, the names of these angels, and the name of the man and the name of the woman and say thus: “I ask of you, angels who rule the fates of the children of Adam and Eve, that you do my will and bring in conjunction the planet of N son of N into conjunction with (the planet of) the woman N daughter of N. Let him find favor and affection in her eyes and do not let her belong to any man except him.” Place one lamella in a fiery furnace and the other where she bathes. Do this on the twenty-ninth of the month when the moon has completely waned. Take care to keep yourself from intercourse, from wine, and from all (kinds of) meat”.Βλ. J.G.Gager, Curse Tablets and Binding Spells from the Ancient World, New York Oxford 1992, σελ.106.
[91] Οἱ συγγραφεῖς τῶν καμπαλιστικῶν κειμένων ἐπεμβαίνουν αὐθαίρετα στὸ θεόπνευστο κείμενο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ χρησιμοποιοῦν μεθόδους, γιὰ νὰ ἀποκωδικοποιήσουν κρυμμένες μυστικὲς ἰδέες ποὺ δῆθεν περιέχει. Τρεῖς εἶναι οἱ μέθοδοι ποὺ χρησιμοποιοῦν: πρῶτον, ὑπολογίζουν τὴν ἀριθμητικὴ ἰσοδυναμία τῶν γραμμάτων, τῶν λέξεων ἢ τῶν φράσεων μὲ ἀπώτερο σκοπὸ νὰ κατανοήσουν πῶς ἀλληλοσχετίζονται μεταξύ τους οἱ ἀριθμητικὰ ἰσοδύναμες λέξεις. Αὐτὴ ἡ μέθοδος ὀνομάζεται “Γεματρία”. Βλ. Hila Ratzabi, What Is Gematria?Hebrew numerology, and the secrets of the Torah, στὸ myjewishlearning.com Βλ. ἐπίσης chabad.org Δεύτερον, σχηματίζουν λέξεις ἀπὸ τὸ πρῶτο ἢ τὸ τελευταῖο γράμμα τῶν λέξεων μίας φράσης. Αὐτὴ ἡ μέθοδος ὀνομάζεται “Νοταρικόν” καὶ τρίτον ἀντικαθιστοῦν συλλαβὲς ἢ γράμματα στὶς λέξεις τοῦ παλαιοδιαθηκικοῦ κειμένου μὲ ἀποτέλεσμα τὴ δημιουργία νέων λέξεων, συχνὰ ἀκατανόητων, παρερμηνεύοντας ἔτσι τὸ νόημα τῶν λόγων τῆς Π.Δ. Αὐτὴ ἡ μέθοδος ὀνομάζεται “Τεμουράχ”.Βλ. Διδαχὲς Καμπαλά, στὸ nooriya.gr καὶ Temura, στὸ wikimonde.com
[92] A. Paluch,The power of language in Jewish Kabbalah and magic: how to do (and undo) things with words, στὸ bl.uk/hebrew-manuscripts
[93]Ε.Πούπα, Golem: Ὅταν ἡ ἄψυχη ὕλη ζωντανεύει στὴν Ἑβραϊκὴ Μυθολογία, στὸ offlinepost.gr καὶ Robert Zucker, Kabbalah’s Secret Circles: Jewish Mysticism and the Kabbalah Wheel, Arizona 2017, σελ.66.
[94]Βλ.Τ.Γαλάνη, Τὸ ἀνεικόνιστο τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ εἴδωλα, (διδακτορικὴ διατριβή), Θεσσαλονίκη 2015,σελ. 72ἑξ. Βλ. ἐπίσης Μυστικισμὸς καὶ θεουργία στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα, xorisorianews.gr/ μυστικισμοσ–καὶ–θεουργία–στὴν–ἀρχαία/
[95] R.T.Wallis, Νεοπλατωνισμός, ὅ.π., 2002, σελ. 177.
[96] Βλ.lsj.gr. Ὁ μάγος ποὺ ἔζησε κατὰ τὴν Ἀναγέννηση Marcilio Ficino, ἐξηγεῖ τὸν λόγο κατασκευῆς τῶν “τελεσμάτων”.Λέγει χαρακτηριστικά: “ἐπειδὴ οἱ πρόγονοί μας δὲν μποροῦσαν νὰ κατασκευάσουν ψυχές, καλοῦσαν τὶς ψυχὲς τῶν δαιμόνων ἢ τῶν ἀγγέλων καὶ ἐπιτελώντας ἱερὲς καὶ θεῖες τελετές, τὶς τοποθετοῦσαν μέσα σὲ εἰκόνες, ἔτσι ὥστε μέσῳ τῶν εἰδώλων αὐτῶν οἱ ψυχὲς ἐκεῖνες νὰ ἀποκτήσουν τὴν δύναμη νὰ πράττουν τὸ καλὸ καὶ τὸ κακό. ..Τὰ συστατικὰ τῶν γήινων αὐτῶν θεῶν ἀποτελοῦνταν… ἀπὸ βότανα , πέτρες καὶ ἀρώματα ποὺ κλείνουν μέσα τους μία φυσικὴ θεία δύναμη. Ὁ λόγος δὲ γιὰ τὸν ὁποῖο οἱ ἄνθρωποι τοὺς εὐχαριστοῦσαν μὲ συχνὲς θυσίες, μὲ ὕμνους καὶ προσευχὲς καὶ μὲ γλυκεῖς ἤχους ποὺ ἀναπαριστοῦσαν τὴν ἁρμονία τῶν οὐρανῶν ἦταν ὁ ἑξῆς: γιὰ νὰ μποροῦν τὰ οὐράνια ἐκεῖνα ὄντα, ποὺ εἶχαν ἑλκυστεῖ μέσα στὰ εἴδωλα μέσῳ τῶν ἐπαναλαμβανόμενων τελετῶν, νὰ φέρουν χαρὰ στοὺς ἀνθρώπους ποὺ θὰ παραμείνει σὲ αὐτοὺς γιὰ μακρὺ διάστημα”. Βλ.Μυστικισμὸς καὶ θεουργία στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα, xorisorianews.gr
[97] R.T.Wallis, Νεοπλατωνισμός, ὅ.π., σελ. 40, καὶ S. Eitrem, “La Theurgie chez les neo-platoniciens et dans les papyrus magigues”, στὸ Symbolae Osloenses: Norwegian Journal of Greek and Latin Studies 22 (1942), σελ. 49.