Γράφει ὁ κ. Παναγιώτης Μυργιώτης, μαθηματικὸς
Ἡ γλώσσα κάθε λαοῦ ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς ταυτότητός του. Ἡ γλώσσα, ἐκτὸς ἀπὸ στοιχεῖο τῆς ταυτότητος, εἶναι καὶ ἐργαλεῖο ἐπικοινωνίας μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Ἡ γλώσσα βοηθᾶ στὴν δημιουργία τοῦ πολιτισμοῦ, τοῦ λεγόμενου πνευματικοῦ, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν ὑλικὸ (γλυπτική, ζωγραφικὴ κ.λπ.). Γιὰ νὰ μποροῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ συνεννοοῦνται θὰ πρέπει ἡ γλώσσα νὰ εἶναι ἀκριβής, νὰ περιγράφει μὲ συντομία καὶ ἐπακριβῶς τὸ μήνυμα, τὸ σημαῖνον καὶ τὸ σημαινόμενο νὰ ταυτίζονται. Θὰ πρέπει νὰ εἶναι εὔκολη, γιὰ νὰ γίνεται κτῆμα τοῦ λαοῦ, νὰ μποροῦν νὰ τὴ μαθαίνουν ὅλοι. Στὴν Κίνα π.χ., ἡ ὁποία χρησιμοποιεῖ ἰδεογράμματα, γιὰ νὰ παραστήσει λέξεις καὶ ἔννοιες, τὰ σύμβολα εἶναι πάρα πολλὰ μὲ ἀποτέλεσμα ἀκόμα καὶ οἱ ἀκαδημαϊκοί τῆς χώρας (οἱ θεωρούμενοι ὡς οἱ πιὸ μορφωμένοι) δὲν τὰ γνωρίζουν ὅλα. Δηλαδὴ οἱ πνευματικὲς κορυφές της δὲν μποροῦν νὰ διαβάσουν ὅλα τὰ κείμενα ποὺ ἔχουν γραφεῖ στὴ γλώσσα τῆς χώρας τους. Γιὰ τὴν ἀξία τῆς γλώσσας σημειώνει ὁ «δικός μας» Κωνσταντῖνος Τσάτσος, ἀκαδημαϊκός, φιλόσοφος, πρώην Ὑπουργός, πρώην Πρόεδρος Δημοκρατίας καὶ συγγραφέας: «Ὅσο πιὸ προηγμένος εἶναι ὁ πολιτισμὸς ἑνὸς ἔθνους, τόσο πιὸ πλούσιες σὲ προϊστορία, καὶ συνεπῶς καὶ σὲ οὐσία, εἶναι οἱ λέξεις τῆς γλώσσας… Μὲ τὴν γλώσσα μεταδίδομε λογικοὺς συνειρμοὺς καὶ διεγείρομε συναισθήματα… Κάθε λαὸς ἔχει τὴν γλώσσα ποὺ τοῦ ἀξίζει. Στὴν γλώσσα, ὅπως καὶ στὰ τραγούδια του, ἐναποθηκεύεται ὁ πολιτισμός του… εἶναι ὁ πιὸ ἀδιάψευστος μάρτυρας τῆς ἱστορικῆς του συνείδησης καὶ τῆς ἱστορικῆς του συνέχειας».
Ἐμεῖς βέβαια οἱ Ἕλληνες τέτοιο κίνδυνο, ὅμοιο μὲ τοὺς κινέζους, δὲν διατρέχουμε. Ἄλλος εἶναι ὁ κίνδυνος γιὰ τὴ γλώσσα μας. Ἡ ἑλληνικὴ χρησιμοποιεῖ μόνο 24 γράμματα καὶ οἱ διάφοροι συνδυασμοὶ τῶν γραμμάτων αὐτῶν δημιουργοῦν τὶς λέξεις-ἔννοιες. Στὴν ἀρχαιότητα ὑπῆρχαν ἐπιπλέον καὶ ἄλλα 3 γράμματα, τὰ ὁποῖα στὸ διάβα τῆς ἱστορικῆς διαδρομῆς ἐξαφανίστηκαν. Ἡ δομὴ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας (τῆς μητέρας τῆς σημερινῆς) ἦταν δομὴ μαθηματική. Κάθε γράμμα ἀντιπροσώπευε ἕνα ἀριθμὸ καὶ ἕνα μουσικὸ τόνο. Ἄρα γράμμα = ἀριθμὸς =τόνος (μουσικός), πρᾶγμα ποὺ φανερώνει ὅτι στὴ γλώσσα μας πίσω ἀπὸ τὰ γράμματα-λέξεις ὑπάρχουν ἀριθμοὶ (λεξάριθμοι) καὶ μουσικοὶ φθόγγοι (τονάριθμοι). Ὁ διάσημος Ἕλληνας καὶ διεθνοῦς φήμης μουσικὸς Ἰάννης Ξενάκης εἶχε πολλὲς φορὲς τονίσει ὅτι ἡ μουσικότητα τῆς Ἑλληνικῆς εἶναι ἐφάμιλλη τῆς συμπαντικῆς. Ὅπως γράφει καὶ ὁ Ρωμαῖος Ὁράτιος «Ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ γεννήθηκε εὐνοημένη μὲ μία γλώσσα εὔηχη, γεμάτη μουσικότητα». Γιὰ τὴ συνέχεια τῆς γλώσσας μας ἔχουν καταγραφεῖ: Ὁ ἴδιος ὁ Ὀδυσσέας Ἐλύτης εἶπε «Ἐγὼ δὲν ξέρω νὰ ὑπάρχει παρὰ μία γλώσσα, ἡ ἑνιαία Ἑλληνικὴ γλώσσα. Τὸ νὰ λέει ὁ Ἕλληνας ποιητής, ἀκόμα καὶ σήμερα, ὁ οὐρανός, ἡ θάλασσα, ὁ ἥλιος, ἡ σελήνη, ὁ ἄνεμος, ὅπως τὸ ἔλεγαν ἡ Σαπφὼ καὶ ὁ Ἀρχίλοχος, δὲν εἶναι μικρὸ πρᾶγμα. Εἶναι πολὺ σπουδαῖο. Ἐπικοινωνοῦμε κάθε στιγμὴ μιλώντας μὲ τὶς ρίζες ποὺ βρίσκονται ἐκεῖ. Στὰ Ἀρχαῖα». Ὁ γνωστὸς Ἀδαμάντιος Κοραὴς εἶχε πεῖ «Ὅποιος χωρὶς τὴν γνώση τῆς Ἀρχαίας ἐπιχειρεῖ νὰ μελετήσει καὶ νὰ ἑρμηνεύση τὴν Νέαν, ἢ ἀπατᾶται ἢ ἀπατᾶ». Ἐνῷ ὁ Γιῶργος Σεφέρης γράφει «Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ποὺ μίλησε ὁ Ὅμηρος ὥς τὰ σήμερα, μιλοῦμε, ἀνασαίνουμε καὶ τραγουδοῦμε τὴν ἴδια γλώσσα». Παρόλο ποὺ πέρασαν χιλιάδες χρόνια.
Κάποιοι, ἐντελῶς λαθεμένα, ἰσχυρίζονται ὅτι οἱ Ἕλληνες τὸ ἀλφάβητο τὸ δανειστήκαμε ἀπὸ τοὺς Φοίνικες. Σύμφωνα μὲ μελέτες τῆς Τζιροπούλου καὶ ἄλλων τὸ 2300 π.Χ. καὶ ὄχι τὸ 800 π.Χ. ὁ Ὅμηρος ἤδη ἔχει στὴν διάθεση του 6.500.000 πρωτογενεῖς λέξεις (πρῶτο πρόσωπο ἐνεστῶτα & ἑνικοῦ ἀριθμοῦ) τὶς ὁποῖες ἂν τὶς πολλαπλασιάσουμε Χ72 ποὺ εἶναι οἱ κλήσεις, θὰ βγάλουμε ἕνα τεράστιο ἀριθμό, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὁ τελικός, διότι μὴ ξεχνᾶμε ὅτι ἡ γλώσσα μας γεννᾶ. Ἂν ἀναλογιστοῦμε ὅτι ἡ ἀγγλικὴ γλώσσα ἔχει 80.000 λέξεις καὶ ἐξελίσσεται 100 χρόνια, ὁδηγούμαστε στὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ Ὅμηρος παραλαμβάνει μία γλώσσα ποὺ ἔχει βάθος στὸ χρόνο πολὺ μεγάλο. Ἕνα ἀπὸ τὰ καρφιὰ στὸ φέρετρο τῆς θεωρίας αὐτῆς εἶναι καὶ τὸ κεραμικὸ θραῦσμα ποὺ βρέθηκε στὴν νησῖδα «Γιούρα» τῶν Βορείων Σποράδων ἀπὸ τὸν Ἀρχαιολόγο Α. Σαμψών. Χρονολογήθηκε τὸ 5.500-6.000 π.Χ. καὶ φέρει καθαρὰ πάνω του ἐγχάρακτα τὰ γράμματα Α, Δ καὶ Υ. Νὰ σημειώσουμε ἐδῶ ὅτι οἱ Φοίνικες πρωτοεμφανίστηκαν στὴν ἱστορία τὸ 1.300 π.Χ. Καὶ αὐτὸ τὸ εὕρημα δὲν εἶναι «μόνο» του. Τὰ γράμματα Μ, Ν, Κ, Χ, Ξ, Π, Ο, καὶ Ε διακρίνουμε σὲ πρωτοκυκλαδικὰ ἀγγεῖα τῆς Μήλου, τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς 3ης π. Χ. χιλιετίας. Ἐπιπλέον ὑπάρχει καὶ ἡ λίθινη σφραγίδα τῶν Γιαννιτσῶν ποὺ ἀνακαλύφθηκε ἀπὸ τὸν ἀρχαιολόγο Π. Χρυσοστόμου, ἡ ὁποία χρονολογεῖται τὴν 5 π.Χ. χιλιετία. Ἀκόμη ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ Δισπηλιοῦ ποὺ ἀνεσύρθη ἀπὸ τὸν καθηγητὴ Γ. Χουρμουζιάδη χαρακτηρίστηκε ὡς ἡ πρώτη γραφὴ τοῦ κόσμου, ἀφοῦ χρονολογήθηκε ἀπὸ τὸν «Δημόκριτο» βάσει τῆς μεθόδου τοῦ «ἄνθρακα 14» μὲ ἀπόλυτη ἀκρίβεια στὸ 5.250 π. Χ. Τέλος νὰ ἀναφέρουμε τὸν δίσκο τῆς Φαιστοῦ, ὁ ὁποῖος χρονολογεῖται (μὲ τὶς πιὸ συντηρητικὲς ἀπόψεις) στὸ 1.700 π.Χ. καὶ φέρει σύμβολα, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι τυπωμένα μὲ κινητὰ στοιχεῖα (σφραγίδες), καὶ γιὰ αὐτὸν τὸν λόγο τὸ εὕρημα αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ ἀρχαιότερο δεῖγμα τυπογραφίας τοῦ κόσμου. Τὸ 1989, στὸ ὑπὸ ἀριθμὸ 16 τεῦχος τοῦ ἀρχαιολογικοῦ περιοδικοῦ «NESTOR», τὸ ὁποῖο ἐκδίδει τὸ πανεπιστήμιο τῆς Ἰνδιάνας, ὁ καθηγητὴς Πὼλ Φὼρ ἀνακοινώνει ὅτι στὴν Ἰθάκη τοῦ 2.700 π. Χ. μιλοῦσαν καὶ ἔγραφαν Ἑλληνικά. Μὲ τὴν βοήθεια χαραγμένης εἰκόνας πλοίου ἐπάνω στὸ ὄστρακο καὶ σὲ σύγκριση μὲ τὴν ἤδη ἀποκρυπτογραφημένη Γραμμικὴ Γραφὴ Β’ ὁ καθηγητὴς Φὼρ κατόρθωσε νὰ διαβάσει «Νύμφη μὲ ἔσωσε». Διάβασε ἀκόμα, ἀναγνωρίζοντας ἀριθμητικὰ καὶ συλλαβὲς «Ἰδοὺ ἐγὼ ὁ Ἀρεάδης δίδω εἰς τὴν ἄνασσα Θεὰ Ρέα 100 αἶγες, 10 πρόβατα…». Σημειωτέον ὅτι ἀκόμα καὶ σήμερα διδάσκεται στὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα ἡ ἄποψη ὅτι τὰ χρόνια τοῦ Ὁμήρου δὲν ὑπῆρχε γραφὴ καὶ συνεπῶς τὰ δύο ἔπη ( Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσεια) μεταφέρονταν ἀπὸ γενεὰ σὲ γενεὰ προφορικῶς (κάτι τὸ ὁποῖο οὕτως ἢ ἄλλως μόνο καὶ μόνο βάσει τῆς κοινῆς λογικῆς εἶναι ἀδύνατον).
Ἡ γενεσιουργὸς δύναμη τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας βρίσκεται στὴν ἱκανότητά της νὰ πλάθεται ὄχι μόνο προθεματικὰ ἢ καταληκτικά, ἀλλὰ διαφοροποιώντας σὲ μερικὲς περιπτώσεις μέχρι καὶ τὴν ρίζα τῆς λέξης (π.χ. «τρέχω» καὶ «τροχὸς» παρόλο ποὺ εἶναι ἀπὸ τὴν ἴδια οἰκογένεια ἀποκλίνουν ἐλαφρῶς στὴν ρίζα). Ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα εἶναι εἰδικὴ στὸ νὰ δημιουργεῖ σύνθετες λέξεις μὲ ἀπίστευτων δυνατοτήτων χρήσεις, πολλαπλασιάζοντας τὸ λεξιλόγιο. Ὁ Γάλλος συγγραφέας Ζὰκ Λακαρριέρ, ἔκθαμβος μπροστὰ στὸ μεγαλεῖο τῆς Ἑλληνικῆς, εἶχε δηλώσει σχετικῶς «Ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα ἔχει τὸ χαρακτηριστικὸ νὰ προσφέρεται θαυμάσια γιὰ τὴν ἔκφραση ὅλων τῶν ἱεραρχιῶν μὲ μία ἁπλὴ ἐναλλαγὴ τοῦ πρώτου συνθετικοῦ. Ἀρκεῖ κανεὶς νὰ βάλει ἕνα πᾶν- πρῶτο- ἀρχὶ- ὑπὲρ- ἢ μία ὁποιαδήποτε ἄλλη πρόθεση μπροστὰ σὲ ἕνα θέμα. Κι ἂν συνδυάσει κανεὶς μεταξύ τους αὐτὰ τὰ προθέματα, παίρνει μία ἀτελείωτη ποικιλία διαβαθμίσεων. Τὰ προθέματα ἐγκλείονται τὰ μὲν στὰ δὲ σὰν μία σημασιολογικὴ κλίμακα, ἡ ὁποία ὀρθώνεται πρὸς τὸν οὐρανὸ τῶν λέξεων». Στὴν Ἑλληνικὴ γλώσσα οὐσιαστικὰ δὲν ὑπάρχουν συνώνυμα, καθὼς ὅλες οἱ λέξεις ἔχουν λεπτὲς ἐννοιολογικὲς διαφορὲς μεταξύ τους. Γιὰ παράδειγμα ἔχουμε τὶς λέξεις «κεράννυμι», «μίγνυμι» καὶ «φύρω» ποὺ ὅλες ἔχουν τὸ νόημα τοῦ «ἀνακατεύω». Ὅταν ἀνακατεύουμε δύο στερεὰ ἢ δύο ὑγρὰ μεταξύ τους, ἀλλὰ χωρὶς νὰ συνεπάγεται νέα ἕνωση (π.χ. λάδι μὲ νερό), τότε χρησιμοποιοῦμε τὴν λέξη «μειγνύω», ἐνῷ ὅταν ἀνακατεύουμε ὑγρὸ μὲ στερεό, τότε λέμε «φύρω». Ἐξ’ οὗ καὶ ἡ λέξη «αἱμόφυρτος» ποὺ ὅλοι γνωρίζουμε, ἀλλὰ δὲν συνειδητοποιοῦμε τί σημαίνει.
Ἡ ἐκμάθηση τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐκτὸς ἀπὸ μέσο διατήρησης τῆς γλωσσικῆς παράδοσης, ἀποτελεῖ ὅπλο κατὰ τῆς δυσλεξίας καὶ ἄλλων μαθησιακῶν δυσκολιῶν, φαινόμενα ποὺ κάνουν ἔντονα τὴν ἐμφάνισή τους τὰ τελευταῖα χρόνια, σύμφωνα μὲ τὰ συμπεράσματα τριετοῦς ἔρευνας τοῦ Ἀνοικτοῦ Ψυχοθεραπευτικοῦ Κέντρου καὶ τοῦ Ἰνστιτούτου Διαγνωστικῆς Ψυχολογίας.
Τί ἔχουν πεῖ σπουδαῖες προσωπικότητες γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Γλώσσα
> Ὁ γνωστὸς Γάλλος Βολταῖρος εἶχε πεῖ «Εἴθε ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα νὰ γίνει κοινὴ ὅλων τῶν λαῶν».
> Ἡ Μαριάννα Μὰκ Ντόναλντ, καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Καλιφόρνιας καὶ ἐπικεφαλῆς τοῦ TLG δήλωσε «Ἡ γνώση τῆς Ἑλληνικῆς εἶναι ἀπαραίτητο θεμέλιο ὑψηλῆς πολιτιστικῆς καλλιέργειας».
> Ἰωάννης Γκαῖτε (Ὁ μεγαλύτερος ποιητὴς τῆς Γερμανίας, 1749-1832) «Ἄκουσα στὸν Ἅγιο Πέτρο τῆς Ρώμης τὸ Εὐαγγέλιο σὲ ὅλες τὶς γλῶσσες. Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντήχησε ἄστρο λαμπερὸ μέσα στὴ νύχτα».
> Μᾶρκος Τίλλιος Κικέρων (Ὁ ἐπιφανέστερος ἄνδρας τῆς ἀρχαίας Ρώμης, 106-43 π.Χ.) «Ἐὰν οἱ θεοὶ μιλοῦν, τότε σίγουρα χρησιμοποιοῦν τὴ γλώσσα τῶν Ἑλλήνων».
> Φρειδερῖκος Σαγκρέδο (Βάσκος καθηγητὴς γλωσσολογίας – Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Ἀκαδημίας τῆς Βασκωνίας) «Ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα εἶναι ἡ καλύτερη κληρονομιὰ ποὺ ἔχει στὴ διάθεσή του ὁ ἄνθρωπος γιὰ τὴν ἀνέλιξη τοῦ ἐγκεφάλου του. Ἀπέναντι στὴν Ἑλληνικὴ ὅλες, καὶ ἐπιμένω ὅλες οἱ γλῶσσες εἶναι ἀνεπαρκεῖς». «Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλώσσα πρέπει νὰ γίνει ἡ δεύτερη γλώσσα ὅλων τῶν Εὐρωπαίων, εἰδικὰ τῶν καλλιεργημένων ἀτόμων». «Ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα εἶναι ἀπὸ οὐσία θεϊκή».
> Ἑρρῖκος Σλίμαν (Διάσημος ἐρασιτέχνης ἀρχαιολόγος, 1822-1890) «Ἐπιθυμοῦσα πάντα μὲ πάθος νὰ μάθω Ἑλληνικά. Δὲν τὸ εἶχα κάνει, γιατί φοβόμουν πὼς ἡ βαθειὰ γοητεία αὐτῆς τῆς ὑπέροχης γλώσσας θὰ μὲ ἀπορροφοῦσε τόσο πολὺ ποὺ θὰ μὲ ἀπομάκρυνε ἀπὸ τὶς ἄλλες μου δραστηριότητες».
> Ἴμπν Χαλντοὺν (Ὁ μεγαλύτερος Ἄραβας ἱστορικὸς) «Ποῦ εἶναι ἡ γραμματεία τῶν Ἀσσυρίων, τῶν Χαλδαίων, τῶν Αἰγυπτίων; Ὅλη ἡ ἀνθρωπότητα ἔχει κληρονομήσει τὴν γραμματεία τῶν Ἑλλήνων μόνον».
> Φρανγκίσκος Λιγκόρα (Σύγχρονος Ἰταλὸς καθηγητὴς Πανεπιστημίου καὶ Πρόεδρος τῆς Διεθνοῦς Ἀκαδημίας πρὸς διάδοσιν τοῦ πολιτισμοῦ) «Ἕλληνες νὰ εἶστε περήφανοι ποὺ μιλᾶτε τὴν Ἑλληνικὴ γλώσσα ζωντανὴ καὶ μητέρα ὅλων τῶν ἄλλων γλωσσῶν. Μὴ τὴν παραμελεῖτε, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ λίγα ἀγαθὰ ποὺ μᾶς ἔχουν ἀπομείνει καὶ ταυτόχρονα τὸ διαβατήριό σας γιὰ τὸν παγκόσμιο πολιτισμό».
> Μάικλ Βέντρις (Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀποκρυπτογράφησε τὴν Γραμμικὴ γραφὴ Β΄) «Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ Γλώσσα ἦτο καὶ εἶναι ἀνωτέρα ὅλων τῶν παλαιοτέρων καὶ νεοτέρων γλωσσῶν».
> Ζὰκ Λὰνγκ (Γάλλος Ὑπουργὸς Παιδείας) «Θὰ ἤθελα νὰ δῶ νὰ διδάσκονται τὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικά, μὲ τὸν ἴδιο ζῆλο ποὺ ἐπιδεικνύουμε ἐμεῖς, καὶ στὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα».
> Σύμφωνα μὲ τὸν Μπὶλ Γκέιτς «Ἡ Ἑλληνικὴ μὲ τὴν μαθηματικὴ δομή της, εἶναι ἡ γλώσσα τῆς πληροφορικῆς καὶ τῆς νέας γενιᾶς τῶν ἐξελιγμένων ὑπολογιστῶν, διότι μόνο σ’ αὐτὴν δὲν ὑπάρχουν ὅρια».
> Εἶναι γνωστὴ ἡ ἔκφραση ποὺ χρησιμοποιοῦν οἱ Ἀγγλοαμερικάνοι ὅταν ψάχνουν νὰ βροῦν τὴν κατάλληλη λέξη γιὰ κάποια ἔννοια «Οἱ Ἕλληνες θὰ ἔχουν μία λέξη γιὰ αὐτό».
Τὸ παρὸν ἄρθρο ἀποτελεῖ μία μικρὴ προσφορὰ πρὸς τὴν ἀρτιότερη γλώσσα τοῦ κόσμου. Τὴν ἀδίκησα καὶ ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὸ μέλλον…